Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να εγκρίνει συμφωνία που θα επιτρέψει στη Σαουδική Αραβία να αναπτύξει πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Αξίζει να σημειωθεί ότι η συμφωνία ενδέχεται να επιτρέψει στους Σαουδάραβες να εμπλουτίζουν το δικό τους πυρηνικό καύσιμο για την τροφοδοσία πυρηνικών αντιδραστήρων, σηματοδοτώντας μια σημαντική αλλαγή στην αμερικανική πολιτική για τα πυρηνικά.
Η χρονική συγκυρία της συμφωνίας έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, δεδομένου ότι οι ΗΠΑ δηλώνουν πως ένας από τους στόχους της επίθεσης στο Ιράν είναι η αποτροπή ανάπτυξης πυρηνικού όπλου. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία να εμπλουτίζει ουράνιο θα μπορούσε να στείλει λάθος μήνυμα, ακόμη και αν το πρόγραμμα δεν προορίζεται για στρατιωτική χρήση. Παράλληλα, άλλοι αναλυτές επισημαίνουν ότι το πρόγραμμα εμπλουτισμού θα μπορούσε, στο μέλλον, να αποτελέσει βάση ακόμη και για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
Σε κάθε περίπτωση, η κυβέρνηση Τραμπ εκτιμά ότι η συμφωνία θα αποφέρει δισεκατομμύρια δολάρια στην αμερικανική πυρηνική βιομηχανία, με βασικό ωφελημένο τον όμιλο Westinghouse, ο οποίος σχεδιάζει πολλούς από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες που εξάγονται διεθνώς.
Τι προβλέπει η συμφωνία;
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η συμφωνία θα έχει διάρκεια 30 ετών και θα επιτρέπει σε αμερικανικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η Westinghouse, να συμβάλουν στην ανάπτυξη του τομέα της πολιτικής πυρηνικής ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας.
Μία από τις σημαντικότερες διατάξεις προβλέπει ότι η Σαουδική Αραβία θα μπορεί να προχωρήσει σε εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου, κατόπιν κοινής μελέτης των ΗΠΑ και της Σαουδικής Αραβίας.
Ο εμπλουτισμός ουρανίου δεν είναι παράνομος με βάση τις διεθνείς συμφωνίες και χρησιμοποιείται για την παραγωγή καυσίμου για πυρηνικούς σταθμούς. Ωστόσο, η ίδια τεχνολογία μπορεί επίσης να παραγάγει υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο κατάλληλο για πυρηνικά όπλα, εάν ο εμπλουτισμός συνεχιστεί σε πολύ υψηλότερα επίπεδα.
Γιατί ανησυχούν οι εμπειρογνώμονες;
Η συμφωνία που έχει αναφερθεί αναμένεται να μην πληροί τα πρότυπα που έχουν αποδεχθεί ορισμένοι άλλοι εταίροι των ΗΠΑ.
Το 2009, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπέγραψαν τη λεγόμενη «Συμφωνία 123» με τις Ηνωμένες Πολιτείες πριν από την έναρξη λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού της Μπαράκα, συμφωνώντας να μην εμπλουτίζουν ουράνιο ούτε να επανεπεξεργάζονται αναλωμένο πυρηνικό καύσιμο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία θα επιτρέπει, αντίθετα, τον εμπλουτισμό και ενδέχεται να μην απαιτεί το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), το οποίο παρέχει στους επιθεωρητές ευρύτερες εξουσίες για να επαληθεύουν ότι το πυρηνικό υλικό δεν εκτρέπεται για στρατιωτικούς σκοπούς.
Ο Μάικλ Χόροβιτς, γεωπολιτικός αναλυτής, δήλωσε ότι η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία θα έχει «πολύ σημαντικές συνέπειες» για διάφορους λόγους.
«Αν το Ριάντ ήθελε απλώς την υποστήριξη των ΗΠΑ για ένα πρόγραμμα πολιτικής χρήσης, θα το είχε κάνει πριν από χρόνια με την έγκριση της Ουάσιγκτον. Με άλλα λόγια, ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί η υποστήριξη των ΗΠΑ για μια συμφωνία που δεν αποκλείει πλήρως τη δυνατότητα μετάβασης σε πυρηνικό πρόγραμμα», πρόσθεσε.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν εγγυήσεις. Ωστόσο, οι εγγυήσεις θα είναι καθαρά διμερείς και αυτό σημαίνει ότι θα εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από την κατάσταση των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας», δήλωσε ο Χόροβιτς.
Σημειώνεται ότι το Ριάντ έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι, αν το Ιράν αναπτύξει πυρηνικό όπλο, θα αναγκαστεί να ακολουθήσει.
Γιατί η Σαουδική Αραβία θέλει πυρηνικό πρόγραμμα;
Παρότι αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο, η Σαουδική Αραβία στοχεύει στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του οικονομικού σχεδίου «Οραμα 2030» του πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Η Αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών ανέφερε το 2024 ότι το 68% της ηλεκτρικής ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας παράγεται από την καύση φυσικού αερίου και το 32% από την καύση πετρελαίου, ενώ κατά τη διάρκεια του μήνα αιχμής, τον Ιούνιο, χρησιμοποιούνται 1,4 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να αντικαταστήσει μέρος αυτής της κατανάλωσης, μεταξύ άλλων για ενεργοβόρες διαδικασίες όπως η αφαλάτωση νερού και ο κλιματισμός, επιτρέποντας παράλληλα στο Ριάντ να αποκομίσει περισσότερα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου.
Τι κερδίζουν οι ΗΠΑ;
Από τη συμφωνία θα μπορούσαν να προκύψουν σημαντικά στρατηγικά και εμπορικά οφέλη.
Η συνεργασία στον τομέα της πολιτικής πυρηνικής ενέργειας αποτέλεσε σημαντικό κίνητρο –παράλληλα με τις εγγυήσεις ασφάλειας– στην προσπάθεια του πρώην Αμερικανού προέδρου Τζο Μπάιντεν να ομαλοποιηθούν οι σχέσεις μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και του Ισραήλ στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ.
Ωστόσο, σήμερα τα δύο αυτά ζητήματα έχουν πλέον αποσυνδεθεί. Το Ριάντ έχει αποκλείσει την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ χωρίς την αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους.
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, συναντήθηκε πέρυσι με τον υπουργό Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, και δήλωσε ότι οι δύο χώρες βρίσκονται σε «πορεία» προς μια συμφωνία για την πολιτική πυρηνική ενέργεια. Ο ίδιος τότε δεν είχε κάνει καμία αναφορά σε μια ευρύτερη συμφωνία σχετικά με άλλα ζητήματα, όπως η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ.
Σε κάθε περίπτωση, μια συμφωνία θα έθετε την αμερικανική βιομηχανία σε πλεονεκτική θέση για την ανάθεση συμβάσεων όσον αφορά την κατασκευή πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής στη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα, θα επέτρεπε επίσης στην Ουάσιγκτον να έχει πληρέστερη εικόνα του πυρηνικού προγράμματος του Ριάντ, γεγονός που μπορεί να μετριάσει τις ανησυχίες σχετικά με τη διάδοση πυρηνικών όπλων.
Θα εγκριθεί από το Κογκρέσο;
Κάθε συμφωνία πολιτικής πυρηνικής συνεργασίας με άλλο κράτος πρέπει να υποβάλλεται στο Κογκρέσο, το οποίο έχει την εξουσία να εξετάζει και να απορρίπτει τις λεγόμενες «Συμφωνίες 123».
Το Κογκρέσο θα χρειαστεί πλειοψηφία δύο τρίτων για να απορρίψει την προτεινόμενη συμφωνία και να υπερκεράσει τυχόν προεδρικό βέτο.
Η πρόταση αναμένεται να υποβληθεί σε ενδελεχή εξέταση από βουλευτές και των δύο κομμάτων όσον αφορά τα μέτρα ασφαλείας που διέπουν τον εμπλουτισμό ουρανίου από τη Σαουδική Αραβία.
Ορισμένα μέλη του Κογκρέσου και Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν επίσης εκφράσει ανησυχίες ότι η άδεια εμπλουτισμού στο Ριάντ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τη μελλοντική απόκτηση πυρηνικής ικανότητας, ακόμη και αν το πρόγραμμα ξεκινήσει για μη στρατιωτικούς σκοπούς.
Η Αντρέα Στρίκερ, αναπληρώτρια διευθύντρια του Προγράμματος Μη Διάδοσης Πυρηνικών Ππλων του Ιδρύματος για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών, προέτρεψε το Κογκρέσο να «απορρίψει» την προτεινόμενη συμφωνία.
«Εάν αυτό δεν συμβεί, ελπίζουμε ότι η πολιτική αυτή θα ανατραπεί από μια μελλοντική κυβέρνηση, προτού προκληθεί υπερβολική ζημιά», δήλωσε η Στρίκερ.
Με πληροφορίες από Reuters, Al Jazeera, BBC
