Οταν η Μελίσα Φέρλονγκ, ερευνήτρια περιβαλλοντικής υγείας στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας, ρωτάει τους ανθρώπους αν χρησιμοποιούν φυτοφάρμακα, εκείνοι συχνά απαντούν αρνητικά. Πολλοί συνδέουν αυτές τις χημικές ουσίες με δραστικές εφαρμογές για προσβολές από παράσιτα στο σπίτι ή με τη χρήση τους στις καλλιέργειες.
Ωστόσο, οι άνθρωποι έρχονται συχνά σε επαφή με φυτοφάρμακα στην καθημερινή ζωή τους χωρίς να το συνειδητοποιούν. Τα εντομοκτόνα οικιακής χρήσης, τα προϊόντα για τον κήπο και τα απωθητικά ψύλλων και κροτώνων για κατοικίδια μπορούν να αποτελέσουν πηγές έκθεσης. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και με τα άπλυτα φρούτα και λαχανικά. Το σπανάκι, το κέιλ, οι φράουλες και τα σταφύλια βρίσκονται στην κορυφή της λίστας με τα προϊόντα με τα περισσότερα υπολείμματα φυτοφαρμάκων, σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύθηκε την Τρίτη από την Environmental Working Group, έναν οργανισμό προάσπισης.
Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μη γνωρίζουν ποιο επίπεδο έκθεσης σε φυτοφάρμακα, αν υπάρχει, μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές, λέει η Φέρλονγκ, επισημαίνοντας ότι «χρειάστηκαν 70 χρόνια έρευνας πάνω στον μόλυβδο για να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο έκθεσης». Ωστόσο, πολλές από αυτές τις χημικές ουσίες έχουν συνδεθεί με σοβαρά προβλήματα υγείας σε παρατηρητικές μελέτες. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πετάξετε όλα τα προϊόντα από το συρτάρι των λαχανικών ή να αφήσετε τα παράσιτα να κατακλύσουν το σπίτι σας. Αντίθετα, οι ειδικοί λένε ότι ίσως πρέπει να αναζητήσετε τρόπους να μειώσετε την έκθεσή σας, όσο οι ερευνητές συνεχίζουν να μελετούν το ζήτημα.
«Πιθανότατα δεν είναι δυνατό να μειώσετε την έκθεσή σας σε κάθε χημική ουσία που υπάρχει γύρω μας, διότι τα χημικά βρίσκονται σε τόσο πολλά διαφορετικά πράγματα», λέει η Στέφανι Αϊκ, επιδημιολόγος Περιβαλλοντικής και Αναπαραγωγικής Υγείας στο Πανεπιστήμιο Εμορι. Το ερώτημα, λέει, είναι «πώς μπορείτε να κάνετε έξυπνες επιλογές ώστε να μειώσετε την έκθεση, όπου αυτό είναι εφικτό».
Οι συνδέσεις
Τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται συνήθως στις Ηνωμένες Πολιτείες και έχουν συνδεθεί με κινδύνους για την υγεία περιλαμβάνουν τα νεονικοτινοειδή, που χρησιμοποιούνται σε καλλιέργειες, κήπους, γήπεδα γκολφ και σε προϊόντα για κατοικίδια, τα οργανοφωσφορικά, που χρησιμοποιούνται κατά των γεωργικών και οικιακών παρασίτων, και τα πυρεθροειδή, που χρησιμοποιούνται ως εμπορικά και οικιακά εντομοκτόνα.
Ορισμένοι επιστήμονες ανησυχούν ολοένα και περισσότερο και για τους κινδύνους για την υγεία από φυτοφάρμακα που περιέχουν υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες, γνωστές ως PFAS ή «αιώνια χημικά» (η γλυφοσάτη και η ατραζίνη, δύο ευρέως χρησιμοποιούμενα ζιζανιοκτόνα, έχουν επίσης συνδεθεί με επιβλαβείς επιπτώσεις στην υγεία).
Οι πιθανοί κίνδυνοι για την υγεία διαφέρουν ανάλογα με το φυτοφάρμακο και το επίπεδο έκθεσης. Σε γενικές γραμμές, τα φυτοφάρμακα έχουν συνδεθεί με νευροαναπτυξιακές διαταραχές στα παιδιά και με νευρολογικές παθήσεις όπως η νόσος Πάρκινσον στους ενηλίκους. Μελέτες έχουν αναφέρει ενδείξεις συσχέτισης μεταξύ της έκθεσης σε φυτοφάρμακα και του αυξημένου κινδύνου προβλημάτων γονιμότητας, καρκίνου του μαστού και διαβήτη.
Εντομοκτόνα οικιακής χρήσης, προϊόντα για τον κήπο, ακόμη και άπλυτα φρούτα και λαχανικά λειτουργούν ως εστίες «μετάδοσης».
Ορισμένες έρευνες, κυρίως σε άτομα που ζουν κοντά σε αγροτικές περιοχές, δείχνουν επίσης ότι οι γυναίκες που εκτίθενται σε συγκεκριμένα φυτοφάρμακα κατά την εγκυμοσύνη έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν επιπλοκές, όπως διαβήτη κύησης, ή ακόμη και αποβολές ή θνησιγένεια. Τα παιδιά που εκτίθενται ενδομήτρια έχουν επίσης αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης παιδικών καρκίνων και είναι πιο πιθανό να έχουν χαμηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα Apgar, έναν δείκτη που σχετίζεται με τη μακροπρόθεσμη υγεία.
Ορισμένες από αυτές τις μελέτες έχουν εξετάσει τον γενικό πληθυσμό, όπου η έκθεση πιθανότατα προέρχεται από τα τρόφιμα, ενώ άλλες εστιάζουν σε άτομα που θεωρείται ότι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, όπως οι αγρότες. Οι ειδικοί τονίζουν ότι είναι σημαντικό να σημειωθεί πως η υπάρχουσα έρευνα δείχνει κυρίως συσχετίσεις μεταξύ της έκθεσης σε φυτοφάρμακα και μακροπρόθεσμων κινδύνων για την υγεία, όχι σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Βήματα
Αν και η ποσότητα των υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων από μεμονωμένα τρόφιμα και οικιακά προϊόντα είναι πιθανώς χαμηλή, ορισμένοι ειδικοί συνιστούν να προσπαθήσετε να μειώσετε την έκθεση με τρόπους που είναι πρακτικοί στην καθημερινότητά σας. Πλένετε σχολαστικά τα φρούτα και τα λαχανικά. Η Γιοσίρα Ορνέλας Βαν Χορν, επίκουρη καθηγήτρια Περιβαλλοντικών Επιστημών Υγείας στο UCLA, λέει ότι «ένα γρήγορο πλύσιμο στον νεροχύτη» δεν αρκεί για να καθαριστούν σχολαστικά τα φρούτα και τα λαχανικά. Προτείνει να τα βουτάτε σε δύο φλιτζάνια νερό με ένα κουταλάκι του γλυκού μαγειρική σόδα, η οποία μπορεί να απομακρύνει την πλειονότητα των υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων. Μια μελέτη έδειξε ότι ένα διάλυμα μαγειρικής σόδας χρειάζεται 12 έως 15 λεπτά για να απομακρύνει πλήρως τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων από τα μήλα.
Aν θέλετε να λάβετε επιπλέον μέτρα, η Environmental Working Group προτείνει επίσης να βγάζετε τα φρούτα και τα λαχανικά από το νερό αντί να το χύνετε. Ετσι, τα σωματίδια κατακάθονται στον πάτο, αντί να επιστρέφουν πάνω στα τρόφιμα. Στη συνέχεια πλύνετε ξανά τα τρόφιμα κάτω από τρεχούμενο νερό.
Τα στοιχεία είναι μεικτά ως προς την αποτελεσματικότητα αυτής της μεθόδου, καθώς δεν μπορούν να απομακρυνθούν όλα τα υπολείμματα με το πλύσιμο. Ερευνες έχουν δείξει, για παράδειγμα, ότι τα φυτοφάρμακα μπορούν να διεισδύσουν στη φλούδα του μήλου.
Αλλες «συνταγές»
Ορισμένα είδη φρούτων και λαχανικών, όπως τα φυλλώδη λαχανικά, μπορεί να έχουν υψηλότερα επίπεδα φυτοφαρμάκων, λέει ο Πενγκ Γκάο, επίκουρος καθηγητής Περιβαλλοντικής Υγείας στο Χάρβαρντ. Για να μειώσετε την έκθεση απορρίψτε τα εξωτερικά φύλλα των φυλλωδών λαχανικών, τα οποία ενδέχεται να περιέχουν περισσότερα φυτοφάρμακα, και εξετάστε το ενδεχόμενο να διαφοροποιήσετε τη διατροφή σας ώστε να μην καταναλώνετε μεγάλες ποσότητες από τα ίδια φρούτα ή λαχανικά.
Ο Γκάο συνιστά επίσης να δοκιμάσετε διαφορετικές τεχνικές μαγειρέματος. Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι το βράσιμο, το ζεμάτισμα ή το γρήγορο σοτάρισμα των λαχανικών μπορεί να μειώσουν τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων περισσότερο από ό,τι το να τα καταναλώσετε ωμά. Aν μπορείτε, καταναλώστε βιολογικά φρούτα και λαχανικά, τα οποία μπορεί να μην είναι εντελώς απαλλαγμένα από φυτοφάρμακα, αλλά τείνουν να έχουν χαμηλότερα επίπεδα δυνητικά επιβλαβών χημικών ουσιών. Τα κατεψυγμένα βιολογικά φρούτα και λαχανικά μπορεί να αποτελέσουν μια πιο οικονομική επιλογή.
Απλά μέτρα οικιακής οικονομίας
Αναζητήστε εναλλακτικές λύσεις για το σπίτι και τον κήπο. Αν έχετε παράσιτα, προτιμήστε παγίδες με δόλωμα, με κόλλα, παγίδες για μύγες ή στερεά φυτοφάρμακα αντί για σπρέι. Oταν είναι δυνατόν αποφύγετε εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα που περιέχουν δυνητικά ανησυχητικά συστατικά, όπως τα beta-cyfluthrin, cypermethrin, esfenvalerate, fenpropathrin, malathion, permethrin, bifenthrin, acephate και bensulide.
Αντί να χρησιμοποιεί τέτοιου είδους χημικά στο σπίτι, η Φέρλονγκ λέει ότι προσπαθεί να μη χρησιμοποιεί καθόλου φυτοφάρμακα. Για παράδειγμα ξεχορταριάζει τον κήπο της με το χέρι. Υπάρχουν επίσης προϊόντα για τον κήπο και το γκαζόν που περιέχουν βιολογικά φυτοφάρμακα, τα οποία μπορεί να είναι λιγότερο τοξικά από τις συμβατικές εναλλακτικές λύσεις.
Η καθαριότητα
Διατηρείτε το σπίτι σας καθαρό. Αντικαθιστάτε τα φίλτρα HVAC κάθε τρεις μήνες, ξεσκονίζετε κάθε εβδομάδα με υγρό πανί και χρησιμοποιείτε φίλτρα αέρα HEPA, τα οποία είναι αποτελεσματικά στην απομάκρυνση αιωρούμενων σωματιδίων σε χώρους όπου περνάτε πολύ χρόνο. Σκουπίζετε τακτικά με ηλεκτρική σκούπα με φίλτρο HEPA.
Αν ζείτε κοντά σε αγροτικές περιοχές, σκεφθείτε να βγάζετε τα παπούτσια σας πριν μπείτε στο σπίτι για να αποφύγετε να μεταφέρετε χώμα ή σκόνη που μπορεί να περιέχει φυτοφάρμακα. Κρατάτε τα παιχνίδια μέσα στο σπίτι και καθαρίζετε συχνά τα παιχνίδια εξωτερικού χώρου. Πλένετε συχνά τα χέρια σας, ιδιαίτερα πριν από την προετοιμασία ή την κατανάλωση φαγητού.
Παρότι υπάρχουν τρόποι να μειωθεί η έκθεση στα φυτοφάρμακα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι απαιτούνται αλλαγές πολιτικής για να επιτευχθεί ουσιαστική μείωση της έκθεσης.
«Δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένουμε από κάθε άτομο να μπορεί να ελέγξει πλήρως την έκθεσή του», είπε η Φέρλονγκ. «Χρειαζόμαστε μια συνολική αναθεώρηση του ρυθμιστικού πλαισίου».
