Τον δρόμο για κοινή ευρωπαϊκή πολιτική σχετικά με την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χαράσσει η Κομισιόν με την έκθεση της ειδικής ομάδας εμπειρογνωμόνων, που παρουσιάστηκε σήμερα στις Βρυξέλλες.
Η έκθεση, πάντως, δεν εισηγείται γενική απαγόρευση των social media για όλους τους ανηλίκους. Αντίθετα, προτείνει ένα σύστημα προστασίας, που ακολουθεί τα διαφορετικά στάδια ανάπτυξης του παιδιού.
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για την πρώτη ολοκληρωμένη επιστημονική βάση, πάνω στην οποία θα στηριχθούν οι προτάσεις, που αναμένεται να παρουσιαστούν στο πλαίσιο της ομιλίας της προέδρου της Κομισιόν για την «Κατάσταση της Ένωσης», στις 16 Σεπτεμβρίου.
«Οι γονείς μεγαλώνουν τα παιδιά μας και όχι, οι αρπακτικοί αλγόριθμοι», τόνισε νωρίτερα σήμερα η πρόεδρος της Κομισιόν προσθέτοντας ότι «τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι παιχνίδι». Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επισήμανε, παράλληλα, ότι η Ευρώπη οφείλει να διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων απέναντι σε ψηφιακές υπηρεσίες, που σχεδιάστηκαν, χωρίς να λαμβάνουν επαρκώς υπόψη την ευημερία των παιδιών.
Παράλληλα, περιέγραψε τους τρεις βασικούς άξονες, που αναμένεται να αποτελέσουν τον πυρήνα της σχετικής πρότασής της.
Ο πρώτος αφορά τις ίδιες τις πλατφόρμες. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είπε χαρακτηριστικά ότι, όπως κάθε κατασκευαστής ευθύνεται για την ασφάλεια του προϊόντος του, έτσι και οι εταιρείες τεχνολογίας θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους δεν προκαλούν βλάβη στους ανηλίκους.
«Οι πλατφόρμες ήταν οι αρχιτέκτονες αυτών των συστημάτων. Τώρα πρέπει να αποδείξουν ότι οι υπηρεσίες τους δεν προκαλούν βλάβη», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι η αρχή της «ασφάλειας ήδη από τον σχεδιασμό» (safety by design) πρέπει να αποτελεί τον κανόνα. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η Κομισιόν έχει ήδη χρησιμοποιήσει το νομοθετικό της οπλοστάσιο μέσω του Digital Services Act (DSA), με παρεμβάσεις, που αφορούν το TikTok και μόλις, την προηγούμενη εβδομάδα, τη Meta.
Ο δεύτερος άξονας αφορά την εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας (age verification app), την οποία η Κομισιόν θεωρεί βασικό «εργαλείο» για την προστασία των ανηλίκων. Σύμφωνα με την πρόεδρο της Κομισιόν το σύστημα θα είναι εύχρηστο, θα προστατεύει την ιδιωτικότητα των χρηστών και θα δίνει ξανά στους γονείς μεγαλύτερο έλεγχο ως προς την πρόσβαση των παιδιών στις ψηφιακές υπηρεσίες.
Ο τρίτος άξονας αφορά τη συζήτηση για τον καθορισμό μιας κοινής ηλικίας από την οποία τα παιδιά θα μπορούν να αποκτούν νόμιμα πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Το ερώτημα δεν είναι αν τα παιδιά θα έχουν πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το ερώτημα είναι αν και πότε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα έχουν πρόσβαση στα παιδιά μας», είπε χαρακτηριστικά, δίνοντας το πολιτικό στίγμα της πρωτοβουλίας.
Την επιστημονική τεκμηρίωση αυτής της προσέγγισης παρουσίασαν οι επικεφαλής της ειδικής ομάδας εμπειρογνωμόνων.
Όπως εξήγησαν, η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στα παραδοσιακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά πρέπει να καλύπτει το ευρύτερο οικοσύστημα των λεγόμενων «social media plus», δηλαδή όλων των ψηφιακών υπηρεσιών που αξιοποιούν εθιστικά χαρακτηριστικά, όπως το συνεχιζόμενο σκρολάρισμα (doomscrolling), η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, τα «rabbit holes», τα dark patterns και οι ανεπιθύμητες επαφές.
Η λογική της έκθεσης δεν αφορά μια οριζόντια απαγόρευση, αλλά σταδιακή πρόσβαση ανάλογα με την ηλικία και το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού.
Οι ειδικοί προτείνουν συγκεκριμένα:
- καμία έκθεση σε οθόνες έως την ηλικία των τριών ετών,
- χρήση των υπηρεσιών «social media plus» μόνο με την επίβλεψη γονέων ή εκπαιδευτικών για παιδιά ηλικίας από 3 έως 12 ετών και
- σταδιακή διεύρυνση της πρόσβασης μετά τα 13, υπό την προϋπόθεση ότι οι ίδιες οι πλατφόρμες θα αποδεικνύουν πως οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς και κατάλληλες για εφήβους.
Κεντρική τους εισήγηση αποτελεί η εναρμονισμένη σε επίπεδο Ε.Ε εισαγωγή ηλικιακού ορίου για παιδιά κάτω των 13 ετών, όσον αφορά την πρόσβαση στις υπηρεσίες «social media plus».
Παράλληλα, εισηγούνται την αντιστροφή του σημερινού μοντέλου ευθύνης: δεν θα πρέπει οι γονείς να καλούνται μόνοι τους να προστατεύουν τα παιδιά από τους κινδύνους του διαδικτύου, αλλά οι ίδιες οι πλατφόρμες να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς και κατάλληλες για ανηλίκους πριν αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτούς.
Πάντως, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απέφυγε να προδικάσει το περιεχόμενο της νομοθετικής πρότασης, ξεκαθαρίζοντας ότι η Επιτροπή θα εξετάσει προσεκτικά τις εισηγήσεις της έκθεσης, πριν καταλήξει στις τελικές της αποφάσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετά κράτη-μέλη κινούνται ήδη προς αυστηρότερους περιορισμούς για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που πρωτοστατούν στη σχετική συζήτηση, έχοντας προτείνει τη θέσπιση κοινού ευρωπαϊκού ορίου ηλικίας στα 15 έτη, σε συνδυασμό με υποχρεωτική επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών μέσω κοινών ευρωπαϊκών εργαλείων. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει υποστηρίξει ότι οι εθνικές πρωτοβουλίες δεν αρκούν για να αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα που εκ φύσεως είναι διασυνοριακό.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε σήμερα και η πρόεδρος της Κομισιόν, υπογραμμίζοντας ότι οι κίνδυνοι, που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο διαδίκτυο δεν γνωρίζουν σύνορα.
Όπως ανέφερε, η Κομισιόν θα αξιοποιήσει την εμπειρία των κρατών-μελών, που έχουν ήδη αναλάβει πρωτοβουλίες, με στόχο να καταλήξει σε ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας, αποφεύγοντας τον κατακερματισμό των κανόνων και διασφαλίζοντας ότι όλα τα παιδιά στην Ε.Ε. θα απολαμβάνουν το ίδιο επίπεδο προστασίας.
