Οκτώ μήνες συμπληρώνονται από την έναρξη της απαγόρευσης εισόδου των ανηλίκων σε λογαριασμούς μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην Αυστραλία. Βάσει νόμου τα παιδιά κάτω των 16 ετών δεν μπορούν να δημιουργούν ή να διατηρούν λογαριασμούς σε πλατφόρμες όπως Facebook, X, Threads, Snapchat, Instagram, TikTok, Twitch, X, Reddit και το YouTube της Google.
Τα παραπάνω όμως φαίνεται πως ισχύουν στη θεωρία και όχι στην πράξη, καθώς μία νέα επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο British Medical Journal αποδεικνύει πως η εφαρμογή του μέτρου δεν αποδίδει προσώρας. Ειδικότερα, οι ερευνητές παρακολούθησαν 436 εφήβους ηλικίας 12 έως 17 ετών λίγο πριν από την έναρξη του ισχύοντος νόμου τον Δεκέμβριο του 2025 και ξανά περίπου τρεις μήνες αργότερα. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως πάνω από το 85% των παιδιών κάτω των 16 ετών συνέχιζαν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες (που υποτίθεται ότι είχαν περιορισμούς) κυρίως μέσω των ήδη υπαρχόντων προσωπικών τους λογαριασμών. Παράλληλα, περίπου ένας στους τρεις δήλωσε ότι δεν συνάντησε ποτέ κανένα σύστημα επαλήθευσης ηλικίας.
Γιατί δεν λειτούργησε η επαλήθευση ηλικίας
Σχολιάζοντας στην «Κ» τα πρώτα αυτά ευρήματα ο καθηγητής Λουκ Γουόλφεντεν, επιστήμονας συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο του Newcastle και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, σημειώνει πως είναι ακόμη πολύ νωρίς για να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τον αντίκτυπο της νομοθεσίας. «Μέχρι στιγμής τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη για πιο συστηματική επαλήθευση της ηλικίας, καθώς και για αυστηρή παρακολούθηση και αποτελεσματική εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων», συμπληρώνει.
«Οι μέθοδοι επαλήθευσης που συναντούσαν συχνότερα οι νέοι ήταν από τις λιγότερο αποτελεσματικές, όπως η απλή δήλωση της ηλικίας από τον ίδιο τον χρήστη».
Πέρα από τη γενική εικόνα, η μελέτη κατέγραψε και τις μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας που χρησιμοποιούσαν οι ίδιες οι πλατφόρμες. Η συνηθέστερη πρακτική ήταν να ζητείται από τους χρήστες να δηλώσουν μόνοι την ηλικία τους, μια μέθοδος που εφαρμόστηκε από το 24% έως το 39% των περιπτώσεων. Ακολουθούσε η αποστολή φωτογραφίας προσώπου (selfie), η οποία ζητήθηκε από το 13% έως 27% των εφήβων. Σε μικρότερο ποσοστό οι πλατφόρμες ζητούσαν γονική συναίνεση ή επίσημο έγγραφο ταυτοποίησης, ενώ ακόμη πιο σπάνια απαιτούνταν η καταχώριση στοιχείων ταυτότητας, τραπεζικής κάρτας ή η χρήση ειδικής εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας.
Σχολιάζοντας τα παραπάνω ο δρ Γουόλφεντεν εξηγεί πως από την έρευνα ουσιαστικά έγινε κατανοητό πως πολλοί έφηβοι μπορούσαν απλώς να συνδεθούν στους ήδη υπάρχοντες προσωπικούς τους λογαριασμούς χωρίς να τους ζητηθεί οποιαδήποτε επαλήθευση ηλικίας. «Οι μέθοδοι επαλήθευσης που συναντούσαν συχνότερα οι νέοι ήταν από τις λιγότερο αποτελεσματικές, όπως η απλή δήλωση της ηλικίας από τον ίδιο τον χρήστη», σημείωσε ο ίδιος.
Fake λογαριασμοί και χρήση VPN
Εκτός από το «αδύναμο» σύστημα επαλήθευσης ηλικίας, οι ερευνητές κατέγραψαν και τους τρόπους με τους οποίους οι ανήλικοι παρέκαμπταν τους περιορισμούς όπου αυτοί υπήρχαν. Ειδικότερα, αρκετοί δήλωσαν ότι συνδέονταν μέσω λογαριασμών άλλων χρηστών ή χρησιμοποιούσαν ψεύτικους λογαριασμούς, ενώ ελάχιστοι κατέφυγαν σε χρήση VPN, τεχνικές όμως πως δεν απαιτούσαν ιδιαίτερες ψηφιακές γνώσεις και άρα μπορούσαν εύκολα να χρησιμοποιηθούν από ανήλικους χρήστες.
Βάσει των παραπάνω, ο ερευνητής αναφέρει πως η ευκολία πρόσβασης στις πλατφόρμες των ΜΚΔ από τους ανηλίκους πρέπει να αντιμετωπιστεί με πιο περίπλοκες διαδικασίες αναγνώσης του χρήστη. «Πιθανότατα απαιτούνται πιο αξιόπιστες λύσεις διασφάλισης της ηλικίας, όπως η χρήση βιομετρικών στοιχείων, αναγνώρισης προσώπου, κρατικών εγγράφων ταυτοποίησης ή πολυεπίπεδων συστημάτων επαλήθευσης», προσθέτει.
Ωρες στην οθόνη ανά ηλικία
Σε ό,τι αφορά τη συνολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στους εφήβους ηλικίας 14 έως 15 ετών η καθημερινή χρήση μειώθηκε από 78% σε 69% μέσα στο τρίμηνο που ακολούθησε την εφαρμογή του νόμου. Αντίθετα, στις ηλικίες 12 έως 13 ετών η χρήση παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη σε σχέση με πριν, ενώ στους νέους ηλικίας 16 ετών και άνω, οι οποίοι δεν επηρεάζονταν από τη νομοθεσία, η καθημερινή χρήση αυξήθηκε από 80% σε 89%. Οι ερευνητές σημειώνουν πάντως πως δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ότι οι παραπάνω διαφορές μπορούσαν να αποδοθούν με βεβαιότητα στην εφαρμογή του νόμου.
Αλλαγή συμπεριφοράς
Παράλληλα, εντοπίστηκαν ορισμένες πρώτες ενδείξεις αλλαγής στη συμπεριφορά των παιδιών, καθώς αρκετοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι μετά την εφαρμογή του μέτρου χρησιμοποιούσαν περισσότερο εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, όπως το WhatsApp, ενώ περισσότεροι ανέφεραν ότι περνούσαν πιο πολύ χρόνο σε υπαίθριες δραστηριότητες.
Πρώτα μαθήματα για την Ελλάδα
Τα παραπάνω ευρήματα από την πρώτη χώρα που εφάρμοσε τον ηλικιακό «κόφτη» στα social media αποδεικνύονται ιδιαίτερα χρήσιμα και για την Ελλάδα, καθώς η κυβέρνηση θα προχωρήσει στην απαγόρευση της πρόσβασης και χρήσης τεσσάρων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης (Instagram, Facebook, Snapchat και TikTok) από όλα τα παιδιά κάτω των 15 ετών (γεννημένα 1/1/2012) από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Στη χώρα μας, όσοι ανήλικοι επιχειρήσουν να εισέλθουν σε κάποια από τις τέσσερις πλατφόρμες θα περνούν από μια διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας. Καθοριστικό εργαλείο σε αυτή τη διαδικασία θα είναι το kidswallet.gov.gr, το οποίο χρησιμοποιείται ήδη για την απαγόρευση της πρόσβασης των ανηλίκων στην αγορά αλκοόλ και καπνικών προϊόντων. Επομένως, η διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας θα γίνεται με το σκανάρισμα ενός QR Code μέσω του Kids Wallet, στο οποίο ο γονέας θα πρέπει να έχει καταχωρίσει το προφίλ του παιδιού/των παιδιών του.
Ρωτώντας τον δρα Γουόλφεντεν ποια συμβουλή θα έδινε στους Ελληνες υπευθύνους χάραξης πολιτικής πριν από την εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος, ο ίδιος σημεώνει πως τα ευρήματα δείχνουν ξεκάθαρα πως η επαλήθευση ηλικίας δεν αρκεί απο μόνη της και πως μια τέτοια νομοθεσία πρέπει να συνοδεύεται από συστηματική παρακολούθηση και αυστηρή εφαρμογή των διατάξεών της, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι τα μέτρα εφαρμόζονται και προσαρμόζονται διαρκώς για να αντιμετωπίζονται τυχόν «παραθυράκια», όπως οι τρόποι με τους οποίους οι έφηβοι καταφέρνουν να παρακάμπτουν τους περιορισμούς.
Οι νομοθετικές παρεμβάσεις να μην περιοριστούν μόνο στην επαλήθευση της ηλικίας, αλλά να στοχεύσουν και σε βασικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού των ίδιων των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης.
Κατά την άποψή του επίσης θα ήταν χρήσιμο οι νομοθετικές παρεμβάσεις να μην περιοριστούν μόνο στην επαλήθευση της ηλικίας, αλλά να στοχεύσουν και σε βασικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού των ίδιων των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, όπως οι αλγόριθμοι που βασίζονται στα προσωπικά δεδομένα, οι εξατομικευμένες ροές περιεχομένου και οι μηχανισμοί διατήρησης της χρήσης, που καθιστούν τις πλατφόρμες ιδιαίτερα ελκυστικές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εθιστικές. «Τέλος είναι σημαντικό να εφαρμοστούν ευρύτερες παρεμβάσεις για την ενίσχυση του ψηφιακού εγγραμματισμού, όπως εκστρατείες ενημέρωσης του κοινού και εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία», καταλήγει.
