Ανεκτίμητη γνώση για τις ιδιότητες πολλών χιλιάδων φυτών στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου απέκτησαν με την πάροδο των αιώνων οι αυτόχθονες κάτοικοι. Το ζωντανό αυτό βοτανολογικό αρχείο απειλείται, όμως, από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Κατά τις ερχόμενες δεκαετίες, η υπερθέρμανση του πλανήτη ενδέχεται να σκοτώσει ποσοστό 30% των χρήσιμων στον άνθρωπο ειδών φυτών στον Αμαζόνιο. Τα φυτά αυτά αξιοποιούνται από τις τοπικές κοινότητες για τη διατροφή και για την παρασκευή φαρμακευτικών σκευασμάτων. Μεταξύ των απειλούμενων ειδών περιλαμβάνεται το γιόκο, σκληροτράχηλο αναρριχητικό φυτό, το οποίο η εθνότητα των Σεκόγια στον ΒΔ Αμαζόνιο αποστάζει για να δημιουργήσει αψύ ρόφημα. Αλλα απειλούμενα είδη είναι το Ιμπαπικούνα, φρούτο βιολετί χρώματος που βράζεται από την εθνότητα Κούμπεο της Κολομβίας για την παραγωγή αφεψήματος, αλλά και το Ουικιμονκάβε, φλοιός δέντρου με αντισηπτικές ιδιότητες, όπως έχουν διαπιστώσει οι Ουαοράνι του Ισημερινού.
«Αυτή η δεξαμενή γνώσης και ο πολιτιστικός πλούτος αποτελούν πιστή εικόνα του ποιοι είμαστε ως είδος», λέει ο Ζορντί Μπακόμπ, καθηγητής Περιβαλλοντικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, που συμμετείχε στη σχετική μελέτη. Μέσα στο «Κέρας της Αμάλθειας» του Αμαζονίου ίσως βρίσκεται το νέο θαυματουργό φαρμακευτικό σκεύασμα, όπως υπήρξε το κινίνο για την ελονοσία, που αντιμετωπίσθηκε για πρώτη φορά αποτελεσματικά χάρη σε ουσίες του φλοιού δέντρου του τροπικού δάσους. Οι πυρκαγιές δασών έχουν καταστρέψει τεράστιες εκτάσεις στον Αμαζόνιο τα τελευταία χρόνια, ενώ η ξηρασία γίνεται εντονότερη. Η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί να διαπιστώσει εάν ο Αμαζόνιος βρίσκεται σε σημείο καμπής, προτού μεγάλο μέρος του τροπικού δάσους μετατραπεί σε λιβάδια, αφού τα δέντρα θα έχουν πεθάνει ή κοπεί για τη φιλοξενία κτηνοτροφικών μονάδων και καλλιεργειών. Η ικανότητα των δέντρων αυτών να απελευθερώνουν τεράστιο όγκο νερού με τη μορφή υγρασίας σημαίνει ότι η απώλειά τους απειλεί να προκαλέσει κλιματική αναταραχή μεγάλης κλίμακας.
Η βάση δεδομένων
Η έρευνα του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης παρήγαγε βάση δεδομένων 90.000 φυτών με ιαματικές ιδιότητες, που καταγράφηκαν από Ισπανούς «Κονκισταδόρες» του 16ου αιώνα, Δυτικούς εξερευνητές, βοτανολόγους και τοπικές κοινότητες του Αμαζονίου. Οι κοινότητες αυτοχθόνων χρησιμοποιούσαν 5.800 είδη φυτών, ποσοστό 33% των 15.600 καταγεγραμμένων ειδών φυτών που φυτρώνουν στη λεκάνη του Αμαζονίου.
Με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών, η επιστημονική ομάδα διαπίστωσε ότι 34% των φυτών αυτών δεν θα επιβιώσει από μία αύξηση 2 βαθμών Κελσίου στη μέση θερμοκρασία της περιοχής. Πολλά από τα φυτά φυτρώνουν στα πεδινά του τροπικού δάσους, χωρίς λόφους ή βουνά για να προσφέρουν καταφύγιο από την αυξημένη θερμοκρασία.
«Το κλίμα μεταβάλλεται τόσο γρήγορα, που τα απειλούμενα είδη φυτών δεν θα έχουν χρόνο να μετακινηθούν στις ασφαλείς ζώνες χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση», επισημαίνει ο Χανς τερ Στιγκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης στην Ολλανδία. Πολλές κοινότητες αυτοχθόνων έχουν ήδη αναλάβει πρωτοβουλίες προκειμένου να διασώσουν τη βιοποικιλότητα της χλωρίδας του τροπικού δάσους. Το πρόγραμμα Σίνγκου, για παράδειγμα, αποσκοπεί να συλλέξει και να διατηρήσει γηγενείς σπόρους και να αποκαταστήσει με αυτούς κατεστραμμένες δασικές εκτάσεις στη λεκάνη του ποταμού Σίνγκου, παραπόταμου του Αμαζονίου στη βόρεια Βραζιλία.
