Εξαναγκαστική σχεδόν συμβίωση, η οποία περισώζει την ενότητα στο ΝΑΤΟ, μέχρι νεωτέρας. Η σύνοδος της Αγκυρας ξεκίνησε με «μαστίγιο» και ολοκληρώθηκε με «καρότο», αφού οι ευθείες βολές του Ντόναλντ Τραμπ εναντίον της Συμμαχίας δεν στάθηκαν τελικώς ικανές να τιθασεύσουν την «τεράστια αγάπη», η οποία κατά τα λεγόμενα του Αμερικανού προέδρου κυριάρχησε στην αίθουσα της συνεδρίασης· μεταφράστηκε σε δισεκατομμύρια δολάρια που θα διατεθούν σε νέες προμήθειες στρατιωτικού υλικού, καθώς και στη στήριξη προς την Ουκρανία, η οποία συνοδεύθηκε από τις ευλογίες των ΗΠΑ για την παραγωγή Patriot στην αμυνόμενη χώρα.
Το καθεστώς όμως της στοιχειώδους συνεννόησης μεταξύ άσπονδων συμμάχων δεν αναιρεί τις δηλώσεις Τραμπ, σύμφωνα με τις οποίες ο ίδιος παρευρέθηκε στη σύνοδο κορυφής της Αγκυρας από σεβασμό προς τον πρόεδρο Ερντογάν και όχι από ενθουσιασμό για το ίδιο το ΝΑΤΟ. Πώς διαμορφώνονται, λοιπόν, μέσα σε αυτό το περιβάλλον οι σχέσεις των ΗΠΑ με τους παραδοσιακούς συμμάχους τους;
«Το ΝΑΤΟ θα επιβιώσει με τον Τραμπ, αλλά αυτό θα είναι συχνά δυσάρεστο. Για δύο βασικούς λόγους: πρώτον, ομολογουμένως με κάποια εγκυρότητα, ο Τραμπ πίστευε και πιστεύει ότι οι 500 εκατ. Ευρωπαίοι και Καναδοί του ΝΑΤΟ βασίζονταν υπερβολικά στην Αμερική και ξόδευαν πολύ λίγα για την άμυνα – η Ελλάδα, η Τουρκία και τα βορειοανατολικά κράτη του ΝΑΤΟ αποτελούν την εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Δεύτερον, ο Τραμπ και το κίνημα που αντιπροσωπεύει έχουν βασικές πολιτικοφιλοσοφικές διαφορές με τη νοοτροπία της ευρωπαϊκής πολιτικής τάξης, η οποία δεν θεωρείται αρκετά λαϊκίστικη και εθνικιστική, αλλά αντιθέτως υπερβολικά επικεντρωμένη στον προσφυγικό εναγκαλισμό και στο περιβάλλον. Ωστόσο, ο Τραμπ και ιδιαίτερα ο αμερικανικός λαός υποστηρίζουν συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ – η τελευταία δημοσκόπηση του Chicago Council καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό όλων των εποχών σε όρους υποστήριξης στη Συμμαχία. Επομένως, ο καθένας μπορεί να κατανοήσει –ακόμη και ο Τραμπ, παρότι δεν θα το παραδεχθεί ποτέ– ότι οι ΗΠΑ ωφελούνται ιδιαίτερα και χρειάζονται το ΝΑΤΟ και τους Ευρωπαίους συμμάχους», τονίζει στην «Κ» ο Τζέιμς Τζέφρι, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στη Συρία και στον Παγκόσμιο Συνασπισμό για την Ηττα του ISIS.
Τι θέλουν οι Ευρωπαίοι
Από την άλλη πλευρά, είναι η Ευρώπη σε θέση να διαδραματίσει έναν αυτόνομο ηγετικό ρόλο στο ΝΑΤΟ; «Μέχρις ενός σημείου. Δεν μπορούν εύκολα να αναπαραχθούν όσα προσφέρουν οι ΗΠΑ στη Συμμαχία σε αυτό το επίπεδο: διοικητικές δυνατότητες, πληροφορίες, τακτικά πυρηνικά όπλα, αεροπορική άμυνα. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν διαφορετικές απόψεις ως προς τον βαθμό στον οποίο επιθυμούν να αναλάβουν ηγετικούς ρόλους, εάν αυτό οδηγεί σε λιγότερη αμερικανική δέσμευση. Η Γαλλία και ο Καναδάς ενδιαφέρονται περισσότερο για έναν ισχυρότερο ευρωπαϊκό ρόλο. Χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία και η Τουρκία, πάντως, θέλουν να διατηρήσουν μια ισχυρή αμερικανική παρουσία. Στο τέλος της ημέρας, παρά τους τεράστιους επιπρόσθετους αμυντικούς προϋπολογισμούς και τα ισχυρά κίνητρα, η ευρωπαϊκή ηγεσία παραμένει διχασμένη – και αυτό θα αποδειχθεί μοιραίο σε μια σοβαρή πολεμική κρίση», υπογραμμίζει ο βετεράνος διπλωμάτης, ο οποίος έχει διατελέσει πρέσβης των ΗΠΑ στο Ιράκ και στην Τουρκία.
Εν τω μεταξύ, αν κάτι επιβεβαιώθηκε στη σύνοδο της Αγκυρας ήταν το εξαιρετικά θερμό κλίμα μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν, γεγονός που εγείρει εύλογα ερωτήματα γύρω από τα θεμέλια της στενής σχέσης τους. «Είναι και οι δύο ισχυροί ηγέτες, οι οποίοι αντιτίθενται σε μεγάλο βαθμό απέναντι στην πολιτική φιλοσοφία που διέπει την ελίτ της ευρωπαϊκής άρχουσας τάξης. Τραμπ και Ερντογάν έχουν κάνει πολλές συμφωνίες μαζί – βλ. απελευθέρωση του πάστορα Μπράνσον, νομική υπόθεση της Χάλκμπανκ, τουρκική προσέγγιση στην Αρμενία, συνάντηση με τον Πατριάρχη και το ΡΚΚ. Ο Τραμπ θαυμάζει επίσης την αποτελεσματική στρατιωτική υποστήριξη της Τουρκίας στον Καύκασο, στη Συρία και στη Λιβύη, όπως και τη βοήθεια προς την Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένου του κλεισίματος της Μαύρης Θάλασσας στις ρωσικές ναυτικές ενισχύσεις. Ο ρόλος της Τουρκίας στο Συμβούλιο Ειρήνης της Γάζας και στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν εκτιμάται επίσης από τον Αμερικανό πρόεδρο. Και οι δύο αισθάνονται ότι μπορούν να εμπιστευθούν ο ένας τον άλλον και ότι δεν θα ανέχονται διαρκώς υποδείξεις ή κηρύγματα, όπως θεωρούν ότι τους κάνουν, οι ηγέτες της Δυτικής Ευρώπης», παρατηρεί ο Τζέιμς Τζέφρι, ο οποίος σήμερα είναι διακεκριμένος συνεργάτης στο Washington Institute for Near East Policy.
Μπορεί, ωστόσο, ο Τραμπ να προσπεράσει τα εμπόδια που θέτει το Κογκρέσο για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35; «Αυτό μπορεί να είναι περίπλοκο, καθώς η αντίθεση του Κογκρέσου βασίζεται σε νόμο που απαγορεύει την πώληση των F-35 στην Τουρκία. Εκτός εάν αφαιρεθεί ή απενεργοποιηθεί το ρωσικό σύστημα S-400 το οποίο αγόρασε η Αγκυρα. Αν όμως ο Τραμπ μπορέσει να βρει με τον Ερντογάν έναν τρόπο απεμπλοκής από την παράμετρο των S-400, τότε μπορεί πράγματι να δούμε F-35 στην Τουρκία».
Γροιλανδία και Ισπανία
Κατά τα άλλα, πριν από την έναρξη της συνόδου στην Αγκυρα, ο πρόεδρος Τραμπ επανέφερε το «αίτημα» για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας και εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στην Ισπανία, η οποία καταβάλλει έτσι το κόστος της επιλογής Σάντσεθ να μη συναινέσει στη συμφωνία των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ τους.
