Το προαναγγελθέν δώρο του Τραμπ στον Ερντογάν, στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε στην Αγκυρα, ήταν, τελικά, η επιβεβαίωση, σε συμβολικό επίπεδο, ότι για τις ΗΠΑ η Τουρκία αποτελεί τον σημαντικότερο και πιο αξιόπιστο σύμμαχο. Στην πορεία του χρόνου και στην πράξη θα φανεί τι σημαίνει αυτή η στήριξη και η τόσο θερμή αλληλεπίδραση για τα θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος, στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Μέχρι τότε ισχύει ότι η Τουρκία αντιμετωπίζεται με σεβασμό, ακόμη και θαυμασμό, από εταίρους στους οποίους βασίζεται η χώρα μας, όπως η Γαλλία και η Γερμανία. Ισχύει επίσης ότι η απαίτηση για άρση του casus belli καθιερώνεται ως βασικό ελληνικό επιχείρημα σε κάθε διαπραγμάτευση για την αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας σε οποιοδήποτε πολυμερές πλαίσιο. Ο πρέσβης επί τιμή Δημήτρης Καραϊτίδης σημειώνει το φιλοτουρκικό πνεύμα που επικράτησε στη διάσκεψη, ενώ ο διεθνολόγος Θόδωρος Τσίκας προτείνει επιτάχυνση και εμβάθυνση του ελληνοτουρκικού διαλόγου.
Επιμέλεια: Αγγελική Σπανού
Σύνοδος σε φιλοτουρκικό κλίμα
Του Δημήτρη Καραϊτίδη*
Είναι νωρίς για οριστική αξιολόγηση των πεπραγμένων κατά τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, αλλά σκόπιμο και χρήσιμο είναι να σημειωθούν από τώρα ορισμένα στοιχεία ενδεικτικά του πνεύματος που επικράτησε στη διάσκεψη και των επιδιώξεων μερικών εκ των πρωταγωνιστών της. Ειδικότερα:
• Η μεγαλοπρεπής και εμφανούς θεατρικότητας υποδοχή που επιφύλαξε ο πρόεδρος Ερντογάν στον Αμερικανό ομόλογό του. Η όλη τελετουργία ήταν εύγλωττα δηλωτική των προθέσεων Ερντογάν να κολακεύσει τον Ντόναλντ Τραμπ, εν αναμονή ανταλλαγμάτων, αλλά και να προβάλει προς όλους τους συνέδρους για τη χώρα του την εικόνα επιβλητικής ισχύος και ιστορικής λάμψης.
• Η απερίφραστη εκδήλωση θερμών αισθημάτων από τον Τραμπ προς τον Ερντογάν, με σειρά υποσχέσεων, όπως η άρση απαγορεύσεων για τα F-35, αλλά και με σειρά δηλώσεων περί της ιδιαίτερης στρατηγικής αξίας της Τουρκίας και της ανάγκης υποβοήθησής της στην εκπλήρωση του ρόλου της.
• Η αναλόγου τόνου στάση του γ.γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος υπερέβη κάθε όριο φιλοτουρκικού θαυμασμού και προσήλθε στη σύνοδο κρατώντας από το χέρι τον Τούρκο πρόεδρο, σε μια ειδυλλιακή έκφραση χαρωπής συμπάθειας.
• Οι παρόμοιες ενέργειες στις οποίες προέβησαν και άλλοι ισχυρής επιρροής σύνεδροι (όπως π.χ. ο Μακρόν). Γενικώς, το όλο κλίμα ήταν ενθέρμως επαινετικό για την Τουρκία.
Ηταν απολύτως απαραίτητη η δήλωση του πρωθυπουργού για την υποχρέωση κάθε κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ να σέβεται τις αρχές καλής γειτονίας.
• Η αυστηρή αποδοκιμασία του Τραμπ για τα κράτη της Συμμαχίας που δεν δέχτηκαν να στηρίξουν τις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, μολονότι ούτε τα συμβουλεύτηκε ούτε τα ενημέρωσε. Επίσης, επέκρινε κράτη-μέλη για δυστοκία στην αύξηση αμυντικών δαπανών – με ιδιαίτερη δριμύτητα την Ισπανία.
• Η απόφαση για την ίδρυση δύο στρατηγείων στο τουρκικό έδαφος, τα οποία καταφανώς αυξάνουν όχι μόνο τη στρατιωτική βαρύτητα της Τουρκίας αλλά και τις επιδιώξεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.
• Υπό τις συνθήκες αυτές, ήταν απολύτως απαραίτητη η δήλωση του πρωθυπουργού για την υποχρέωση κάθε κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ να σέβεται τις αρχές καλής γειτονίας. Δηλώσεις όπως αυτή, καλό είναι να γίνονται και μάλιστα σε πιο επίμονο τόνο. Κυρίως, όμως, είναι απαραίτητο να έχουν έμπρακτο χαρακτήρα συνοδευόμενες από ενέργειες που θα πείθουν για την άμεση αντίδρασή μας όποτε χρειαστεί. Ενέργειες που θα αντισταθμίζουν το σταθερά φιλοτουρκικό πνεύμα ισχυρών φίλων, που μιλούν για αρχές και αξίες, αλλά συμπεριφέρονται –δυστυχώς– με κριτήρια ιδιοτέλειας και ανοχής παραβατικών πρακτικών.
* Ο κ. Δημήτρης Καραϊτίδης είναι πρέσβης επί τιμή.
Οι συσχετισμοί μεταβάλλονται
Θόδωρος Τσίκας*
Η σημαντικότερη εξέλιξη της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα δεν ήταν οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τα F-35, τα F-16 ή το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος Κaan. Ηταν η επιβεβαίωση ότι, παρά τις ιδιαιτερότητες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, η Ουάσιγκτον και οι υπόλοιποι σύμμαχοι θεωρούν στρατηγικά αναγκαία τη διατήρηση της Τουρκίας στον πυρήνα της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στην υπόθεση ότι η Τουρκία θα απομονωθεί διεθνώς ή ότι οι σύμμαχοί της θα διατηρούν επ’ αόριστον περιορισμούς εις βάρος της. Η διεθνής πολιτική δεν λειτουργεί με όρους επιβράβευσης ή τιμωρίας, αλλά με βάση την ιεράρχηση συμφερόντων. Οι κυρώσεις CAATSA (που επέβαλε το 2020 η Ουάσιγκτον στην Τουρκία λόγω της προμήθειας των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400) και οι αντιδράσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο αποτελούν υπαρκτά, αλλά όχι ανυπέρβλητα εμπόδια. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όταν υπάρχει σαφής πολιτική βούληση αναζητούνται τρόποι υπέρβασής τους.
Η Τουρκία δεν είναι πλέον μόνο μια σημαντική περιφερειακή δύναμη. Αποτελεί μια χώρα με αυξανόμενη διεθνή εμβέλεια και επιρροή, μια τάση που δεν αναμένεται να ανακοπεί. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ενωσης για σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική επιμονή σε ένα στείρο «όχι» στη συνεργασία Ε.Ε. – Τουρκίας στον αμυντικό τομέα θα απομονώσει την Ελλάδα από τους εταίρους της.
Οι συσχετισμοί στην περιοχή μας μεταβάλλονται και η πολιτική της αναβολής στην επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών αποδεικνύεται ολοένα και πιο προβληματική. Η επιτάχυνση και η εμβάθυνση του ελληνοτουρκικού διαλόγου είναι αναγκαίες, πριν οι νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες καταστήσουν ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη λύσεων.
Η αξία της Τουρκίας, όχι μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και για την Ευρωπαϊκή Ενωση, αυξάνεται. Η ελληνική επιμονή σε ένα στείρο «όχι» στη συνεργασία Ε.Ε. – Τουρκίας στον αμυντικό τομέα θα απομονώσει την Ελλάδα από τους εταίρους της, χωρίς ουσιαστικό πρακτικό όφελος. Η ελληνική θέση πρέπει να είναι «ναι, υπό προϋποθέσεις».
Παράλληλα, είναι απολύτως αναγκαίο η Ελλάδα να επιδιώξει την ένταξή της στον πρώτο κύκλο των χωρών που θα διαμορφώσουν τον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής άμυνας, ώστε να ενισχύσει τη θέση της μέσα στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
* Ο κ. Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμων – διεθνολόγος, επικεφαλής του προγράμματος «Θεωρία και πρακτική των διεθνών σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).
