(upd. 13:15) Θολό παραμένει το τοπίο ως προς τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν στο πλαίσιο του μνημονίου για κατάπαυση του πυρός με στόχο την επίτευξη συμφωνίας για ειρήνη. Αναλυτής προειδοποίησε μιλώντας στο Reuters για τον «κίνδυνο αναζωπύρωσης», καθώς «καμία πλευρά δεν θεωρεί ότι ηττήθηκε».
Το Ιράν εκτιμά πως διαθέτει πλέον μια «ιστορική ευκαιρία» να κατοχυρώσει μακροπρόθεσμο στρατηγικό πλεονέκτημα.
Ενδεικτικό της δυσκολίας στις προσπάθειες για συμφωνία είναι το ότι μέχρι τελευταία στιγμή γίνονταν αντικρουόμενες δηλώσεις σχετικά με το αν οι συνομιλίες, επρόκειτο να διεξαχθούν ή όχι.
Προσώρας, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Τεχεράνης και της Ουάσιγκτον που ξεκίνησαν από το βράδυ της Τρίτης στην Ντόχα, και συνεχίζονται σήμερα, Τετάρτη, όπως δήλωσε στο Reuters ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος, παραμένουν έμμεσες και είναι τεχνικές.
Ο ίδιος αξιωματούχος ανέφερε ότι στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκονται η αποδέσμευση των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων και το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ.
«Οι έμμεσες διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το βράδυ της Τρίτης. Η ιρανική αντιπροσωπεία είχε συναντήσεις με αξιωματούχους του Κατάρ και του Πακιστάν, οι οποίοι στη συνέχεια συναντήθηκαν με την αμερικανική πλευρά. Οι συνομιλίες συνεχίστηκαν και την Τετάρτη, με επίκεντρο τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ», ανέφερε ο αξιωματούχος.
Ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ συναντήθηκαν χθες με τον πρωθυπουργό του Κατάρ, με στόχο να θέσουν τις βάσεις για τις τεχνικές συνομιλίες που διεξάγονται σήμερα, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
Ωστόσο, οι δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι δεν συμμετέχουν οι ίδιοι στις τρέχουσες τεχνικές συνομιλίες.
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Μάτζεντ αλ-Ανσάρι, τόνισε χθες, Τρίτη, πως τα 6 δισ. δολ. από τα δεσμευμένα κεφάλαια του Ιράν δεν έχουν ακόμη μεταφερθεί στην Τεχεράνη, σημειώνοντας ότι αυτό θα γίνει «ανάλογα με την πρόοδο των διαπραγματεύσεων».
Το Ιράν επιμένει να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών
Το Ιράν από πλευράς του, είναι αποφασισμένο να εξασφαλίσει διεθνή αναγνώριση του ελέγχου του επί των Στενών του Ορμούζ, καθώς και του δικαιώματός του να επιβάλλει τέλη στα πλοία που εισέρχονται ή εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο, ακόμη και αν χρειαστεί να το επιβάλει διά της ισχύος, δήλωσαν στο Reuters δύο ανώτερες ιρανικές πηγές.
Στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας που επιτεύχθηκε αυτόν τον μήνα με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον τερματισμό της τρίμηνης σύγκρουσης, το Ιράν συμφώνησε να επιτρέπει για 60 ημέρες τη διέλευση των πλοίων από τα Στενά χωρίς την επιβολή τελών. Ωστόσο, θεωρεί ότι η διατύπωση της συμφωνίας του επιτρέπει να διατηρεί τον έλεγχο σχετικά με το ποια πλοία μπορούν να διέρχονται και ποια διαδρομή θα ακολουθούν στο στενό θαλάσσιο πέρασμα.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Τεχεράνη επιδιώκει επίσης να εξασφαλίσει τη μόνιμη και επίσημη αναγνώριση αυτού του ελέγχου μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου και δεν πρόκειται να προχωρήσει σε συζητήσεις για άλλα ανοιχτά ζητήματα στις εν εξελίξει ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον πριν επιτευχθεί συμφωνία για το θέμα αυτό.
Εάν η προσωρινή συμφωνία λήξει χωρίς να παραταθεί, το Ιράν σκοπεύει να αρχίσει να επιβάλλει τέλη διέλευσης στα πλοία από τα μέσα Αυγούστου. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει διευκρινίσει το ύψος των χρεώσεων ούτε τον τρόπο επιβολής τους. Με την έναρξη του πολέμου, το Ιράν είχε κλείσει τα Στενά, ενώ Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αναφέρει ότι ορισμένα πλοία κατέβαλαν τέλη ναυσιπλοΐας ή άλλες χρεώσεις για να εξέλθουν από τον Περσικό Κόλπο.
Το Ιράν επιδιώκει μόνιμο έλεγχο των Στενών
Η καθιέρωση μόνιμου ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ, με διαδικασίες αδειοδότησης και επιβολή τελών, θα αύξανε το κόστος, τις καθυστερήσεις και τους κινδύνους για τη διεθνή ναυσιπλοΐα μέσω μιας θαλάσσιας οδού από την οποία, πριν από τον πόλεμο, διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών και μεταφέρονταν επίσης άλλα κρίσιμα εμπορεύματα.
Μέχρι σήμερα, η διέλευση από τα Στενά δεν υπόκειτο σε τέλη. Η θέση της Τεχεράνης έρχεται σε ευθεία αντίθεση τόσο με την ερμηνεία της Ουάσιγκτον για το μνημόνιο κατανόησης της 17ης Ιουνίου όσο και με την αμερικανική αντίληψη για το μεταπολεμικό καθεστώς της περιοχής.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι δεν θα επιβληθούν διόδια στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά, εκτός εάν αποφασίσουν κάτι τέτοιο οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε επίσης τονίσει, σε συνάντησή του με χώρες του Κόλπου, ότι κανένα κράτος δεν έχει δικαίωμα να εμποδίζει τη ναυσιπλοΐα ή να επιβάλλει τέλη διέλευσης σε διεθνή θαλάσσια οδό.
Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι η ιρανική ερμηνεία της προσωρινής συμφωνίας επιτρέπει στην Τεχεράνη να διατηρεί τον πλήρη έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, χωρίς όμως να εισπράττει τέλη. Παράλληλα, θεωρεί ότι υποχρεούται να διαβουλεύεται με τα κράτη του Κόλπου, όχι όμως και να εξασφαλίζει τη συναίνεσή τους.
Στο μεταξύ, το Ομάν, που εκτείνεται κατά μήκος της νότιας ακτής των Στενών, πρόκειται να ξεκινήσει συνομιλίες με το Ιράν για τον καθορισμό των θαλάσσιων διαδρόμων διέλευσης, ανακοίνωσε η Τεχεράνη τη Δευτέρα.
Ωστόσο, το περασμένο Σαββατοκύριακο το Ιράν άνοιξε πυρ κατά τεσσάρων πλοίων που επιχείρησαν να διέλθουν από την πλευρά του Ομάν χωρίς προηγούμενη άδεια των ιρανικών αρχών, προκαλώντας σύντομη αλλά έντονη ανταλλαγή πυρών με τις αμερικανικές δυνάμεις.
Ενας από τους ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να επιτρέψει επιστροφή στο προπολεμικό καθεστώς. Οπως τόνισε, θεωρεί ότι απαιτείται νέο πλαίσιο λειτουργίας των Στενών, στο οποίο το Ιράν θα αποφασίζει τον τρόπο εισόδου και εξόδου των πλοίων, θα διατηρεί το δικαίωμα να απαγορεύει τη διέλευση σε όσα θεωρεί ότι απειλούν την εθνική του ασφάλεια και θα επιβάλλει τέλη για τις υπηρεσίες που παρέχει.
«Ιστορική ευκαιρία»
Το Ιράν είναι διατεθειμένο να επιβάλει τις απαιτήσεις του ακόμη και με τη χρήση βίας, εάν δεν υπάρξει διεθνής αποδοχή των όρων του, πρόσθεσε ο ίδιος αξιωματούχος, τονίζοντας ότι η Τεχεράνη δεν θα υποχωρήσει ακόμη και αν αυτό οδηγήσει σε νέα και εντονότερη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Δεύτερη ανώτερη ιρανική πηγή ανέφερε ότι, έχοντας επιβιώσει από αυτό που η Τεχεράνη θεωρούσε τη μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλειά της —τον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ—, η χώρα πιστεύει πως διαθέτει πλέον μια «ιστορική ευκαιρία» να κατοχυρώσει μακροπρόθεσμο στρατηγικό πλεονέκτημα.
Κατά την ίδια εκτίμηση, τα κράτη που διαθέτουν εμπορικούς στόλους θα αποδεχθούν τελικά τη διαχείριση των Στενών από το Ιράν, καθώς το κόστος της αντιπαράθεσης θα αυξάνεται, ενώ και η Ουάσιγκτον θα αναγκαστεί να συμβιβαστεί προκειμένου να διασφαλίσει την απρόσκοπτη ροή της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
«Καμία πλευρά δεν θεωρεί ότι ηττήθηκε»
Ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Αντριους, Αλί Ανσάρι, εκτίμησε ότι το Ιράν ενδέχεται να υπερεκτιμά τη διαπραγματευτική του ισχύ και να υπολογίζει λανθασμένα μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φθάσει η Ουάσιγκτον, αποδεχόμενη σημαντική παραχώρηση.
«Η πιθανότητα αναζωπύρωσης της σύγκρουσης είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι πιστεύουν πολλοί, επειδή καμία από τις δύο πλευρές δεν θεωρεί ότι έχει ηττηθεί», σημείωσε.
Ούτε το Ιράν ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία χαρακτηρίζει τα Στενά του Ορμούζ διεθνές στενό. Αντίθετα, το Ομάν, που βρέχεται από τη νότια πλευρά τους, είναι συμβαλλόμενο μέρος.
Παρότι τα Στενά βρίσκονται στα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν, η Σύμβαση προβλέπει την ελεύθερη διέλευση, αρχή που θεωρείται ευρέως μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου, ακόμη και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, η ίδια Σύμβαση παρέχει στο Ιράν τη δυνατότητα να διεκδικεί χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων αντί των τριών που προβλέπονταν από παλαιότερες διεθνείς ρυθμίσεις, εξήγησε ο Κρις Ο’Φλάερτι, πρώην πλοίαρχος του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού και ειδικός στο ναυτικό δίκαιο. Στο στενότερο σημείο τους, τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος λίγο μεγαλύτερο από τα 20 ναυτικά μίλια.
«Πρόκειται για βαθιά πολιτικό ζήτημα, στο οποίο οι περισσότεροι θεωρούν ότι το διεθνές δίκαιο είναι ξεκάθαρο. Ωστόσο, το Ιράν αποφάσισε να αμφισβητήσει αυτή την αντίληψη», κατέληξε.
Πηγή: Reuters
