Τον αφόρητο φετινό καύσωνα στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη ευνόησε και κατέστησε σχεδόν αναπόφευκτο η προκαλούμενη από την ανθρώπινη δραστηριότητα κλιματική αλλαγή. Το απειλητικό για τον πλανήτη μας φαινόμενο θα είχε πολύ μικρότερες πιθανότητες να εκδηλωθεί πριν από 20 χρόνια, σύμφωνα με ανακοίνωση επιστημονικής ομάδας, η οποία υπογραμμίζει τους ταχύτατα αυξανόμενους κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία και οικονομική ευημερία από την καύση ορυκτών καυσίμων.
Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων ενισχύουν την άνοδο των θερμοκρασιών σε όλο τον πλανήτη εδώ και παραπάνω από έναν αιώνα. Η πλεονάζουσα θερμότητα στην επιφάνεια της Γης επιτρέπει στα θερινά μετεωρολογικά συστήματα να παράγουν θερμότερες ημέρες και νύχτες από ό,τι παλαιότερα.
Αφού μελέτησαν θερμοκρασιακά δεδομένα δεκαετιών, τα μέλη της επιστημονικής ομάδας κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ένα τόσο εκτεταμένο γεωγραφικά και χρονικά παρατεταμένο κύμα καύσωνα, όπως αυτό που πλήττει αυτή την εβδομάδα την Ευρώπη, παραμένει σπάνιο φαινόμενο για μήνα Ιούνιο, ακόμη και με τα σημερινά καιρικά δεδομένα, με πιθανότητες εμφάνισης λιγότερες από 1%.
Ενας τέτοιος καύσωνας, όμως, θα ήταν ακόμη σπανιότερος τη δεκαετία του 2000, όταν ο πλανήτης ήταν κατά ένα βαθμό Κελσίου ψυχρότερος από σήμερα. Κάτι τέτοιο θα ήταν επίσης «ουσιαστικά αδύνατο» να σημειωθεί πριν από 50 χρόνια, όταν ο πλανήτης ήταν κατά δύο βαθμούς Κελσίου ψυχρότερος, σύμφωνα με την έκθεση της επιστημονικής ομάδας.
«Το φαινόμενο αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί έναν οποιοδήποτε Ιούνιο χωρίς την κλιματική αλλαγή», λέει ο επικεφαλής της μελέτης, Θίοντορ Κίπινγκ, κλιματολόγος του Πανεπιστημίου Imperial του Λονδίνου. Το πόσο συχνοί θα είναι οι καύσωνες στο μέλλον εξαρτάται άμεσα από το πόσο τα κράτη του βιομηχανικού κόσμου θα μειώσουν τις εκπομπές καυσαερίων, λέει ο δρ Κίπινγκ.
Σε ένα φαινόμενο αντίστοιχης ισχύος τη δεκαετία του 1970, ο υδράργυρος κατά μέσον όρο θα ήταν 4,3 βαθμούς Κελσίου πιο χαμηλά από σήμερα.
Ο καύσωνας αυτής της εβδομάδας, ο οποίος κατέρριψε αλλεπάλληλα ρεκόρ από την Ιβηρική Χερσόνησο μέχρι τη βόρεια Γερμανία, προκλήθηκε από βαρομετρικό υψηλό. Το θερμό καιρικό αυτό σύστημα «επικάθησε» πάνω από την Ευρώπη, αντλώντας θερμές αέριες μάζες από τη Βόρεια Αφρική. Τέτοιοι θερμικοί θόλοι, όπως ονομάζονται αυτά τα φαινόμενα, ευθύνονται για πολλά επεισόδια ακραίων θερινών θερμοκρασιών στη Δυτική Ευρώπη.
«Το ίδιο το καιρικό σύστημα δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ιδιαίτερα σπάνιο. Οι θερμοκρασίες που παράγει, όμως, είναι ακραίες και σπάνιες. Η συχνότητά τους αυξάνεται, ωστόσο, επικίνδυνα με την προκαλούμενη από τον άνθρωπο κλιματική αλλαγή», λέει η κλιματολόγος Φριντερίκε Οτο, επικεφαλής του ινστιτούτου World Weather Attribution.
Στην ανάλυσή τους οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ιστορικά μετεωρολογικά αρχεία προκειμένου να υπολογίσουν πώς έχουν μεταβληθεί οι πιθανότητες εκδήλωσης καυσώνων διαφορετικών εντάσεων με την πάροδο των δεκαετιών εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Η μελέτη δείχνει ότι ένας ευρωπαϊκός καύσωνας αντίστοιχης ισχύος τη δεκαετία του 2000 θα προκαλούσε μέσες θερμοκρασίες κατά μέσον όρο 2,6 βαθμούς Κελσίου χαμηλότερες από τις σημερινές, ενώ τη δεκαετία του 1970, ένας τέτοιος καύσωνας θα ήταν κατά μέσον όρο 4,3 βαθμούς ψυχρότερος. Τα πορίσματα της μελέτης της ερευνητικής ομάδας του Imperial δεν έχουν υποβληθεί ακόμη για δημοσίευση σε επιστημονική επιθεώρηση.
Οι ερευνητές συνέκριναν τον σημερινό καύσωνα με εκείνον του 1976 στη Βρετανία λόγω της πρωτοφανούς έντασης του τότε φαινομένου. «Πυρκαγιές είχαν ξεσπάσει σε πολλά αστικά πάρκα, οι σοκολάτες έλιωναν στα ράφια των καταστημάτων, όπως και τα κεριά στις εκκλησίες», αναφέρει ρεπορτάζ του πρακτορείου Reuters από το 1976. Σε συρμό του μετρό του Λονδίνου, ο οποίος είχε ακινητοποιηθεί μέσα σε σήραγγα, οι επιβάτες έσπασαν τα τζάμια, αναζητώντας λίγο φρέσκο αέρα. Πολλοί λιποθύμησαν.
Ο καύσωνας του 1976 δεν ήταν, όμως, τόσο γεωγραφικά εκτεταμένος όσο αυτός της τρέχουσας εβδομάδας, λέει η δρ Οτο. Δεν ήταν επίσης τόσο υγρός όσο ο σημερινός. Τα ρεκόρ θερμοκρασιών που έσπασαν αυτή την εβδομάδα στη Βρετανία ξεπερνούν κατά πολύ εκείνα του 1976, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της μετεωρολογικής υπηρεσίας της χώρας.
Παρότι τα καιρικά συστήματα πίσω από τον καύσωνα αυτής της εβδομάδας μπορεί να μην προκλήθηκαν ευθέως από την κλιματική αλλαγή, οι επιστήμονες προσπαθούν να αποδείξουν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη κάνει τέτοιους καύσωνες πιο συχνούς και επίμονους. Η επιστημονική ομάδα προσπαθεί επίσης να καταλάβει τον περίπλοκο μηχανισμό που δημιουργεί τέτοια φαινόμενα στην ατμόσφαιρα. Η καλύτερη κατανόηση του μηχανισμού αυτού ίσως επιτρέψει την αποτελεσματικότερη και πιο έγκαιρη πρόβλεψη ακραίων θερμοκρασιών.
