Το μνημόνιο κατανόησης (MOU) μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, το οποίο σύμφωνα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να υπογραφεί σύντομα, προβλέπει:
- το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς την επιβολή διοδίων,
- καθώς και τη σταδιακή άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης με βάση τη συμμόρφωσή της στους όρους της συμφωνίας.
Αυτό ανέφεραν διπλωμάτης από μία από τις μεσολαβούσες χώρες και Αμερικανός αξιωματούχος στον αμερικανικό ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios.
Σύμφωνα με δημοσίευμα στο Politico, μεσολάβησε έντονο διπλωματικό παρασκήνιο για την αποτροπή αμερικανικού πλήγματος.
Διπλωματικές παρεμβάσεις
Λίγο αφότου ο Τραμπ ανήρτησε χθες, Πέμπτη, το πρωί ότι θα πλήξει το Ιράν «ΠΟΛΥ ΣΚΛΗΡΑ ΑΠΟΨΕ», ηγέτες χωρών του Κόλπου και της Νότιας Ασίας επικοινώνησαν εσπευσμένα μαζί του σε μια ύστατη προσπάθεια να τον μεταπείσουν.
Οι συνομιλητές του διαβεβαίωσαν τον Αμερικανό πρόεδρο ότι μια προκαταρκτική συμφωνία, η οποία θα ανοίξει τον δρόμο για πιο λεπτομερείς διαπραγματεύσεις, βρισκόταν πλέον πολύ κοντά στην ολοκλήρωσή της.
Σύμφωνα με δύο αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης και έναν διπλωμάτη που είχε ενημερωθεί για τις επαφές, τα τηλεφωνήματα προήλθαν από τον εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, τον πρόεδρο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν, καθώς και τον επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, στρατηγό Ασίμ Μουνίρ.
Οπως δήλωσε ο ίδιος ο Τραμπ χθες, οι χώρες αυτές διαθέτουν σημαντική επιρροή στην Τεχεράνη και στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Σύμφωνα με έναν από τους Αμερικανούς αξιωματούχους, οι διαβεβαιώσεις τους ότι η συμφωνία ήταν πλέον εφικτή έπεισαν τον πρόεδρο να αναθεωρήσει τα σχέδιά του για στρατιωτική επίθεση.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Τραμπ ανακοίνωσε μέσω της πλατφόρμας Truth Social ότι η συμφωνία θα μπορούσε να υπογραφεί ακόμη και μέσα στο Σαββατοκύριακο.
«Μόλις πετύχαμε μια εξαιρετική διευθέτηση του πολέμου με το Ιράν και απομένει η οριστικοποίηση των εγγράφων», δήλωσε αργότερα στους δημοσιογράφους από το Οβάλ Γραφείο. «Πιστεύω ότι θα ολοκληρωθεί μέσα στις επόμενες ημέρες».
Τι προβλέπει η συμφωνία
Η συμφωνία προβλέπει, σύμφωνα με τον ιστότοπο Axios, παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, διάστημα κατά το οποίο θα διεξαχθούν διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το κείμενο περιλαμβάνει πλαίσιο σχετικά με τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας, ωστόσο οποιαδήποτε ουσιαστική ενέργεια για το πυρηνικό πρόγραμμα θα εξαρτηθεί από δεύτερη, πιο λεπτομερή συμφωνία.
Διπλωμάτης από μία από τις χώρες που μεσολαβούν στις συνομιλίες δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει επί του κειμένου», σημειώνοντας ωστόσο πως απαιτείται ακόμη η τελική έγκριση από τις δύο πλευρές.
Σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τις διαβουλεύσεις, έως το βράδυ της Πέμπτης η συμφωνία είχε εγκριθεί σε υψηλό επίπεδο από την ιρανική πλευρά, αλλά πιθανότατα όχι ακόμη από τον ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε πως αναμένει τελετή υπογραφής μέσα στο Σαββατοκύριακο. Εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών ανέφερε πάντως ότι η Τεχεράνη «δεν έχει ακόμη λάβει οριστική απόφαση».
Παρότι ο Λευκός Οίκος εκτίμησε επανειλημμένα τους τελευταίους δύο μήνες πως μια συμφωνία ήταν κοντά, οι συνομιλίες κατέληγαν τελικά σε αδιέξοδο. Ωστόσο, ο διπλωμάτης εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι αυτή τη φορά η συμφωνία θα προχωρήσει.
Οι βασικοί όροι
Με βάση το μνημόνιο, το Ιράν αναλαμβάνει συγκεκριμένες δεσμεύσεις σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, με κυριότερη τη δέσμευση ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και πως θα επιλύσει τη διαμάχη σχετικά με τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Τραμπ αποδέχθηκε ως πιθανή λύση την αραίωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν, υπό την εποπτεία επιθεωρητών του ΟΗΕ.
Παρ’ όλα αυτά, οποιαδήποτε πρακτική εφαρμογή μέτρων στο πυρηνικό πρόγραμμα θα πραγματοποιηθεί μόνο εφόσον επιτευχθεί δεύτερη συμφωνία, κάτι που παραμένει αβέβαιο δεδομένων των δυσκολιών κατά τις διαπραγματεύσεις για το αρχικό μνημόνιο.
Ο διπλωμάτης υποστήριξε ότι το κείμενο «καλύπτει λεπτομερώς όλα τα ζητήματα σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν» και «ικανοποιεί πλήρως τις απαιτήσεις των ΗΠΑ».
Στενά του Ορμούζ και κυρώσεις
Το μνημόνιο προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης, με στόχο η ναυτιλιακή κίνηση να επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών. Σε αντάλλαγμα, θα αρθεί και ο αμερικανικός αποκλεισμός.
Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει προηγουμένως ότι, μετά το άνοιγμα των Στενών, το Ιράν θα λάβει προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για διάστημα 60 ημερών, προκειμένου να μπορεί να εξαγάγει πετρέλαιο και να εξασφαλίσει πολύτιμα έσοδα.
Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα διευρύνεται εφόσον το Ιράν τηρεί τους όρους της αρχικής συμφωνίας και θα επιδεικνύει «καλή πίστη» στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
«Δεν υπάρχει προκαθορισμένη ημερομηνία για την άρση των κυρώσεων. Αυτή θα συνδέεται άμεσα με την εφαρμογή της συμφωνίας», δήλωσε ο διπλωμάτης.
Ανοιχτό το ζήτημα των δεσμευμένων κεφαλαίων
Παραμένει ασαφές εάν το κείμενο περιλαμβάνει λεπτομέρειες για την τύχη των ιρανικών κεφαλαίων, αρκετών δισεκατομμυρίων δολαρίων, που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη επιμένει πως πρέπει να αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε μέρος των χρημάτων αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ενώ η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι η αποδέσμευσή τους θα γίνει τμηματικά, ανάλογα με τον βαθμό συμμόρφωσης του Ιράν.
Πηγή εκτός της αμερικανικής κυβέρνησης εξέφρασε ανησυχίες ότι το ζήτημα των δεσμευμένων κεφαλαίων ενδέχεται να ρυθμιστεί μέσω μυστικής παράλληλης συμφωνίας, κάτι που Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε πρόσφατα.
Παράλληλα, ΗΠΑ, Ιράν και Κατάρ συζήτησαν τις τελευταίες ημέρες μηχανισμό που θα επιτρέψει στην Τεχεράνη να χρησιμοποιήσει μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων της στο Κατάρ για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών.
Κινητικότητα για πιθανή τελετή υπογραφής
Τέσσερα μεταγωγικά αεροσκάφη C-17 της αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας αναχώρησαν χθες, Πέμπτη, για την Ευρώπη, μεταφέροντας εξοπλισμό ενόψει πιθανής μετάβασης του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς σε τελετή υπογραφής στη Γενεύη τις επόμενες ημέρες, αναφέρει το δημοσίευμα του Axios.
Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες από χώρες που συμμετέχουν στη διαμεσολάβηση και δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, η προκαταρκτική συμφωνία επιτεύχθηκε το βράδυ της Τετάρτης ύστερα από πολύωρες διαπραγματεύσεις μεταξύ του μεσολαβητή του Κατάρ, Αλι Αλ-Θαουάντι, και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στην Τεχεράνη, ο Αλ-Θαουάντι επικοινώνησε επανειλημμένα τηλεφωνικά με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι η συμφωνία είχε οριστικοποιηθεί αιφνιδίασε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Σύμφωνα με αμερικανική πηγή, τις τελευταίες ημέρες ο Νετανιάχου αναζητούσε πληροφορίες μέσω προσώπων που διατηρούν στενές σχέσεις με την αμερικανική κυβέρνηση.
Το επόμενο βήμα
Η συμφωνία, στην οποία μεσολάβησαν από κοινού το Κατάρ και το Πακιστάν, αναμένεται να ονομαστεί «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», εφόσον τελικά υπογραφεί και από τις δύο πλευρές.
«Εργαζόμαστε με τα εμπλεκόμενα μέρη για τις τελευταίες λεπτομέρειες της συμφωνίας και για τον καθορισμό της ημερομηνίας της τελετής υπογραφής», δήλωσε ο διπλωμάτης από μία από τις χώρες που συμμετέχουν στη διαμεσολάβηση.
Αβεβαιότητα για τη στάση του Χαμενεΐ
Παραμένει ασαφές αν ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν έχει εγκρίνει την υπό διαμόρφωση συμφωνία. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο Χαμενεΐ τραυματίστηκε σοβαρά κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου και βρίσκεται σε υπόγειο καταφύγιο χωρίς πρόσβαση σε τεχνολογικά μέσα επικοινωνίας, φοβούμενος αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα.
Για τον λόγο αυτόν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η αξιολόγηση και η απάντησή του στις προτάσεις απαιτεί περισσότερο χρόνο.
Πολλοί διπλωμάτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τις αναφορές περί συμφωνίας.
«Θα το πιστέψω όταν το δω», σχολίασε χαρακτηριστικά Αραβας διπλωμάτης στο Politico.
Πηγή με στενές σχέσεις με τον Λευκό Οίκο σημείωσε ότι η αξιοπιστία της συμφωνίας θα εξαρτηθεί από το ποιος ακριβώς εκπροσωπεί το Ιράν στις διαπραγματεύσεις.
«Αν μιλάμε με την πολιτική ηγεσία, τότε η συμφωνία είναι πραγματική. Αν μιλάμε με τους Φρουρούς της Επανάστασης, τα πράγματα είναι πολύ πιο αβέβαια», ανέφερε.
Πηγή: Axios, Politico
