Για τη διεθνή Αριστερά είναι πρότυπο: ορθώνει το ανάστημά του στον Ντόναλντ Τραμπ, ασκεί οξεία κριτική στο Ισραήλ, αντιτίθεται στις επιχειρήσεις κατά του Ιράν, διακηρύσσει ότι δεν θα αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες της χώρας του στο 5% του ΑΕΠ, ακολουθεί «ανάποδη» μεταναστευτική πολιτική από αυτήν των Ευρωπαίων ομολόγων του, νομιμοποιώντας μισό εκατομμύριο μετανάστες. Για τους Ισπανούς πολίτες, η οκταετής θητεία του είναι λιγότερο ηρωική: το ένα σκάνδαλο εις βάρος του στενού του κύκλου διαδέχεται το άλλο· η κυβέρνηση μειοψηφίας που βασίζεται σε μια εύθραυστη κι ετερόκλητη συμμαχία με Bάσκους και Καταλανούς εθνικιστές, μεταξύ άλλων, δεν έχει καταφέρει να ψηφίσει τον προϋπολογισμό· πολλές αποφάσεις λαμβάνονται με βασιλικά διατάγματα.
Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες, καθώς πολλοί από τους βασικούς κατηγορουμένους των υποθέσεων διαφθοράς θα βρεθούν ενώπιον της Δικαιοσύνης. Ηδη ο ηγέτης της συντηρητικής αντιπολίτευσης, του Λαϊκού Κόμματος (ΡΡ), Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, αλλά και ο πρώην πρωθυπουργός των σοσιαλιστών Φελίπε Γκονζάλεθ, θεωρούν ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να σταθεί και ζητούν πρόωρες εκλογές. Ο πρωθυπουργός όμως επιμένει ότι η επόμενη αναμέτρηση θα πραγματοποιηθεί κανονικά του χρόνου το καλοκαίρι.
Τα αφανή κίνητρα
Ο Νταβίντ Γκασκόν, Ισπανός συγγραφέας, τακτικός αρθρογράφος στην El Pais, λέει στην «Κ» πως ειδικά το σκάνδαλο εις βάρος του πρώην πρωθυπουργού Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Θαπατέρο είναι πολύ σοβαρό. «Είναι ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο για το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE), που κινητοποιεί τη βάση των σοσιαλιστών. Επαιξε ζωτικής σημασίας ρόλο στις διαπραγματεύσεις με τους Καταλανούς αυτονομιστές, παρόλο που δεν έχει οργανική θέση στο κόμμα ή στην κυβέρνηση. Διαθέτει όμως αυτή τη συμβολική δύναμη».
Στη συνομιλία μας αποδομεί ένα ένα τα αριστερά παράσημα του Σάντσεθ. Τη στάση του στο μεταναστευτικό: «Οπως ξέρετε, η ισπανική οικονομία βασικά αναπτύσσεται λόγω της μετανάστευσης. Αρα ήταν ίσως το πιο λογικό πράγμα που μπορούσε να γίνει. Αλλωστε δεν έγινε με τον καλύτερο τρόπο: Πέρασε με βασιλικό διάταγμα. Μην ξεχνάτε ότι η μετανάστευση στην Ισπανία είναι πιο εύκολη υπόθεση από άλλα μέρη. Πολλοί από αυτούς είναι από τη Λατινική Αμερική, μιλούν την ίδια γλώσσα, υπάρχει πολιτισμική ομοιότητα».
Ο βολικός «εχθρός» – Η πολιτική του Σάντσεθ κατά του Τραμπ είναι στρατηγική, εκτιμά ο Ισπανός συγγραφέας Νταβίντ Γκασκόν, τακτικός αρθρογράφος στην El Pais. «Η αντίθεσή του είναι μεν ειλικρινής, αποσπά όμως την προσοχή της κοινής γνώμης από άλλα προβλήματα».
Οσο για την πολιτική του κατά του Τραμπ, θεωρεί πως είναι στρατηγική: «Η αντίθεσή του είναι μεν ειλικρινής, αποσπά όμως την προσοχή της κοινής γνώμης από άλλα προβλήματα». Οσον αφορά τη σχέση με την Ε.Ε., τον προβληματίζει η απομόνωση της Μαδρίτης, ειδικά όταν συνοδεύεται από φλερτ με την Κίνα. Οπως ανέφερε πρόσφατα το Politico, «η Ισπανία είναι η πλέον φιλοκινεζική χώρα της Ε.Ε. Ο πρωθυπουργός της έχει επισκεφθεί το Πεκίνο τέσσερις φορές σε ισάριθμα χρόνια και είναι η πιο δεκτική χώρα σε κινεζικές επενδύσεις, ειδικά στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας και των φωτοβολταϊκών».
Ο Χοσέ Χαβιέ Ολίβας Οσούνα, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο UNED της Μαδρίτης, είναι κατηγορηματικός όσον αφορά τα σκάνδαλα: «Σε άλλες δυτικές δημοκρατίες θα ήταν από μόνα τους αρκετά για να προκαλέσουν παραίτηση ή πρόωρες εκλογές. Αν και ο ίδιος ο Σάντσεθ δεν εμπλέκεται προσωπικά σε καμία από τις υποθέσεις, πολλά από τα άτομα που διόρισε και υπερασπίστηκε δημόσια τελούν υπό έρευνα. Οι κατηγορίες κατά του Θαπατέρο είναι ιδιαίτερα σοβαρές επειδή ο ίδιος είναι κάτι σαν ιδεολογικό τοτέμ της ισπανικής Αριστεράς. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το σκάνδαλο Θαπατέρο είναι μόνο ένα από τα πολλά».
Κατά την άποψή του, η πιο σοβαρή από όλες τις υποθέσεις είναι αυτή που προσελκύει τώρα τη μεγαλύτερη προσοχή στα ισπανικά μέσα ενημέρωσης: οι cloacas del PSOE – οι «υπόνομοι του σοσιαλιστικού κόμματος». Πρόκειται για το ισπανικό Watergate, στο πλαίσιο του οποίου «ανώτερα στελέχη του PSOE και του πρωθυπουργικού γραφείου συνωμότησαν για να εκτροχιάσουν τις έρευνες για διαφθορά που άγγιζαν τον στενό του κύκλο και άλλα ηγετικά στελέχη του κόμματος. Η επιχείρηση φέρεται να περιλάμβανε προσπάθειες δωροδοκίας, εκβιασμού, απειλής και οικειοποίησης των αστυνομικών, δικαστών, εισαγγελέων και δημοσιογράφων που διεξήγαγαν αυτές τις έρευνες».
Η εκστρατεία «Καθαρά χέρια»
Ο ίδιος ο Σάντσεθ προσπαθεί να διαχωρίσει τον πολτό σκανδάλων που απειλεί να σκεπάσει την κυβέρνησή του, αποδίδοντας τις υποθέσεις εις βάρος της συζύγου και του αδελφού του στην ακροδεξιά εκστρατεία «Καθαρά χέρια» και παραδεχόμενος ότι άλλες είναι όντως σοβαρές. Στη σχετική ερώτηση περί δικαστικού πραξικοπήματος από φρανκικά κατάλοιπα στη Δικαιοσύνη, ο Γκασκόν είναι κατηγορηματικός: «Ο Φράνκο πέθανε πριν από 50 χρόνια, οι δικαστές από την εποχή του Φράνκο έχουν συνταξιοδοτηθεί. Φυσικά υπάρχουν κάποιοι πολύ συντηρητικοί στη Δικαιοσύνη και άλλοι που είναι φιλελεύθεροι. Οντως ο άνθρωπος που κίνησε την υπόθεση κατά της Μπεγκόνια Γκόμεθ είναι αμφιλεγόμενος κι επικρίθηκε. Αλλοι πάλι απολαύουν μεγάλου κύρους κι έχουν χειριστεί και τη διαφθορά του δεξιού Λαϊκού Κόμματος. Οι Ισπανοί πολιτικοί πηγαίνουν συνέχεια στα δικαστήρια. Αυτό δεν αποτελεί συνωμοσία. Είναι ένα λαϊκιστικό επιχείρημα των πολιτικών όταν βρίσκονται σε μπελάδες. Αυτό λένε».
Μέσα σε αυτό το ζοφερό κλίμα, πώς μπορεί να επιβιώσουν η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός; Ο Οσούνα λέει στην «Κ» πως ο Σάντσεθ δεν έχει καμία πρόθεση να παραιτηθεί ή να προκηρύξει πρόωρες εκλογές με δική του πρωτοβουλία. «Γνωρίζει ότι δεν έχει καμία πιθανότητα να κερδίσει τις γενικές εκλογές, αφού η υποστήριξη των κομμάτων που του έδωσαν την πρωθυπουργία το 2023 δεν θα ήταν αρκετή. Αντιμέτωπος με διαδοχικές ήττες στις περιφερειακές εκλογές και αυξανόμενα σκάνδαλα διαφθοράς, έχει υιοθετήσει μια στρατηγική οχύρωσης. Αρνείται κατηγορηματικά όλες τις κατηγορίες κι έχει ωθήσει τα μέλη της κυβέρνησής του και τις ηγετικές προσωπικότητες του κόμματός του να τηρήσουν επιθετική στάση απέναντι σε όποιον τον αμφισβητεί. Ισπανοί υπουργοί, εκπρόσωποι του PSOE και αρκετοί κομματικοί δημοσιογράφοι υιοθετούν συνωμοτικές αφηγήσεις που παρουσιάζουν δικαστές, αστυνομικές δυνάμεις και ανεξάρτητους δημοσιογράφους ως πολιτικά υποκινούμενους παράγοντες που επιδιώκουν να ρίξουν την κυβέρνησή του μέσω κατασκευασμένων στοιχείων και αβάσιμων κατηγοριών. Προσπαθούν να κινητοποιήσουν υποστηρικτές και να αποσπάσουν την προσοχή από τα προβλήματα της κυβέρνησης, τροφοδοτώντας φόβους για το ακροδεξιό Vox, το οποίο είναι πιθανό να γίνει εταίρος σε συνασπισμό του PP».
Δεν μπορεί να αντικατασταθεί – Ο Ισπανός πρωθυπουργός «θα επιβιώσει από την κρίση, καθώς το Σύνταγμα εγγυάται ότι χωρίς έναν εναλλακτικό υποψήφιο που να υποστηρίζεται από την πλειοψηφία δεν μπορεί να αντικατασταθεί», λέει ο καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής Φερνάντο Καζάλ Μπερτόα.
Από την πλευρά της, η αντιπολίτευση δεν έχει επαρκείς έδρες στη Βουλή για να καταθέσει πρόταση δυσπιστίας. Αυτό έχει καταστήσει ρυθμιστές τα ριζοσπαστικά αριστερά και τα αποσχιστικά κόμματα. Είναι σταθερά προς το συμφέρον τους να διατηρήσουν τον Σάντσεθ στην εξουσία, καθώς η πολιτική του αδυναμία μεταφράζεται σε περαιτέρω παραχωρήσεις. Μερικά από αυτά τα αριστερά κόμματα αποτελούν μέρος του κυβερνητικού συνασπισμού, κάτι που τους έχει επιτρέψει να προωθήσουν τις νομοθετικές προτεραιότητες και να εξασφαλίσουν διορισμούς για τα μέλη τους σε κυβερνητικούς και δημόσιους θεσμούς. O Φερνάντο Καζάλ Μπερτόα, αναπληρωτής καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ, συμφωνεί με τον Οσούνα. Εκτιμά ότι «ο Ισπανός πρωθυπουργός θα επιβιώσει από την τρέχουσα κρίση, καθώς το ισπανικό Σύνταγμα εγγυάται ότι χωρίς έναν εναλλακτικό υποψήφιο που να υποστηρίζεται από την πλειοψηφία δεν μπορεί να αντικατασταθεί».
Εξω πάει καλά
Κάποιοι αναλυτές πιστεύουν ότι ο Σάντσεθ οικοδομεί το διεθνές προφίλ του με γνώμονα την υστεροφημία και το μέλλον του. «Ολες οι ενδείξεις υποδηλώνουν ότι το τσουνάμι διαφθοράς που κατακλύζει το κόμμα και την κυβέρνησή του θα ρίξει βαριά τη σκιά του σε όποια κοινωνικά και οικονομικά επιτεύγματα μπορεί να αποφέρει η θητεία του. Το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινής γνώμης παραμένει σε μεγάλο βαθμό απληροφόρητο για τα εγχώρια σκάνδαλα και τον αμφισβητήσιμο χειρισμό διαδοχικών κρίσεων, από την COVID-19 έως τις πλημμύρες του 2024. Αυτό μπορεί όντως να τον βοηθήσει να διασώσει τη φήμη του έξω από τα σύνορα της Ισπανίας», λέει στην «Κ» ο Οσούνα.
Θεωρεί όμως απίθανο ο ίδιος να δεχθεί μια πρόταση από έναν διεθνή οργανισμό, καθώς μια τέτοια θέση θα του παρείχε πολύ λιγότερη επιρροή και πολύ λιγότερα μέσα για να επηρεάσει την έκβαση των πολλών δικαστικών υποθέσεων που πρόκειται να εκτυλιχθούν τα επόμενα χρόνια. Πιθανότατα ο Σάντσεθ θα είναι υποψήφιος για επανεκλογή τον επόμενο χρόνο. Ακόμη και στο πιθανό σενάριο της ήττας, μπορεί να προσπαθήσει να διατηρήσει τον έλεγχο του PSOE και να ανακτήσει την εξουσία σε λίγα χρόνια, προβλέπει.
«Προσπάθησε (σ.σ. πράγματι να οικοδομήσει ένα διεθνές προφίλ). Κατά την προσωπική μου άποψη, το μέλλον του δεν είναι τόσο ανάλογο ενός Mαρκ Ρούτε (σ.σ. γ.γ. του ΝΑΤΟ), αλλά ενός Μπετίνο Κράξι (σ.σ. ατιμασμένος σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Ιταλίας που έγινε συνώνυμο της διαφθοράς)», εκτιμά ο Φερνάντο Καζάλ Μπερτόα.
