Χτισμένη από τον Μεγάλο Πέτρο εκεί όπου ο Νέβας συναντά τη Βαλτική, η Πετρούπολη ήταν το παράθυρο της Ρωσίας προς την Ευρώπη, η νέα πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας που μόλις έμπαινε στη λέσχη των Μεγάλων ∆υνάμεων. Η γοητευτική μητρόπολη του Βορρά μετονομάστηκε Λένινγκραντ μετά τον θάνατο του μεγάλου επαναστάτη, για να ξαναγίνει Πετρούπολη, και μάλιστα Αγία, μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ.
Ενας άλλος, πολύ διαφορετικός, Βλαδίμηρος γεννήθηκε εδώ το 1952, φοίτησε στη Νομική Σχολή της πόλης από το 1970 έως το 1975 και στην τοπική σχολή της KGB τα χρόνια που ακολούθησαν. Εδώ έκανε και τα πρώτα του βήματα στην πολιτική, τη δεκαετία του 1990, υπό την πατρωνία του δημάρχου Ανατόλι Σομπτσάκ, ο οποίος σφράγισε το διαβατήριό του για τις πολιτικές ελίτ της Μόσχας.
Στα 73 του χρόνια πλέον, ο Βλαντιμίρ Πούτιν διατηρεί στενούς δεσμούς με τη γενέτειρά του. Επί προεδρίας του, το Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Πετρούπολης πολιτογραφήθηκε ως το ρωσικό Νταβός. Διεξάγεται στις όχθες του Νέβα κάθε χρόνο τον Ιούνιο, την περίοδο με τις σαγηνευτικές Λευκές Νύχτες που ενέπνευσαν τον Ντοστογιέφσκι. Η φετινή διοργάνωση, όμως, δεν ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς.
Την περασμένη Τετάρτη, λίγες ώρες προτού ανοίξουν οι πύλες του φόρουμ, μια τεράστια στήλη μαύρου καπνού υψωνόταν στον ουρανό, ύστερα από πλήγμα ουκρανικών drones σε τερματικό σταθμό πετρελαίου. Αλλα drones έπληξαν τη ναυτική βάση της Κρονστάνδης και στόχους στην ευρύτερη επαρχία του Λένινγκραντ. Στον απόηχο αυτής της επίθεσης, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απηύθυνε ανοιχτή επιστολή στον Ρώσο πρόεδρο, όπου πρότεινε να συναντηθούν, αφού προηγουμένως τον ειρωνευόταν για την προχωρημένη ηλικία του. Οπως ήταν αναμενόμενο, ο Ρώσος πρόεδρος απέρριψε, από το βήμα του φόρουμ την –μάλλον θεατρική– πρόσκληση και επέμεινε στους σκληρούς όρους που έχει θέσει για την ειρήνευση.
Με ελικόπτερο
Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Πούτιν είχε στείλει μήνυμα αυτοπεποίθησης από το Καζακστάν. «Η θέση μας σε όλη τη γραμμή του μετώπου είναι τέτοια που επιτρέπει στη Ρωσία να μιλάει για σύντομο τερματισμό του πολέμου», είχε δηλώσει στις 29 Μαΐου. Θα ήταν περισσότερο πειστικός αν δεν κυκλοφορούσε στην Αστάνα συνοδευόμενος από ένα κονβόι 20 αυτοκινήτων, 14 μοτοσικλετών και ενός ελικοπτέρου. Ενα από τα οχήματα ήταν εξοπλισμένο με πυργίσκο πυροβόλου κι ένα άλλο με σύστημα εξουδετέρωσης εχθρικών drones.
Ο Ρώσος ηγέτης είχε βάσιμους λόγους να ανησυχεί. Τρεις στρατηγοί του δολοφονήθηκαν επί ρωσικού εδάφους από τις ουκρανικές μυστικές υπηρεσίες το 2025. Τους τελευταίους μήνες, ενώ η γραμμή του μετώπου ελάχιστα μεταβάλλεται στο έδαφος, το κέντρο βάρους πέφτει στις εναέριες επιχειρήσεις. Οι Ουκρανοί εφοδιάζονται μαζικά με drones μεγάλου βεληνεκούς που παράγονται στην Ευρώπη, ενώ έχουν αρχίσει να παράγουν σε εδάφη τους, σε συνεργασία με την αμερικανική εταιρεία Swift Beat LLC, μη ανιχνεύσιμα drones μέσου βεληνεκούς. Χάρη στη διπλή βοήθεια Ευρωπαίων και Αμερικανών, πλήττουν συστηματικά διυλιστήρια, λιμάνια, στρατιωτικά αεροδρόμια και άλλους στόχους σε δεκάδες περιφέρειες της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της Μόσχας.
Ολα αυτά δεν σημαίνουν ότι οι Ουκρανοί έχουν αρχίσει να κερδίζουν στο πεδίο της μάχης. Ο ρωσικός στρατός εξακολουθεί να προωθείται, έστω και με βασανιστικά αργούς ρυθμούς (σύμφωνα με τη γαλλική Le Monde, το τελευταίο τετράμηνο κέρδιζε μόλις 90 τετραγωνικά χιλιόμετρα τον μήνα). Οι Ουκρανοί ξεμένουν από συστήματα αεράμυνας, με αποτέλεσμα να γίνονται ολοένα και περισσότερο ευάλωτοι στους ρωσικούς πυραύλους, ενώ η Αμερική δεν μπορεί να τους στείλει Patriot λόγω του πολέμου στο Ιράν. Ο στρατός αδυνατεί να καλύψει τις απώλειες, ενώ την ίδια ώρα το 68% των επιχειρήσεων αντιμετωπίζει έλλειψη εργατικών χεριών.
Παράλληλα, οι εκδηλώσεις αλαζονικής αυθαιρεσίας της Ουκρανίας απέναντι σε φιλικές χώρες, όπως έδειξαν η χρησιμοποίηση του εναέριου χώρου βαλτικών χωρών για πλήγματα εναντίον της Ρωσίας και η υπόθεση του ουκρανικού drone στη Λευκάδα, προκαλούν εύλογες αντιδράσεις. Το Ισραήλ και η Πολωνία αγανάκτησαν με την πρωτοβουλία του Ζελένσκι να βάλει στο πάνθεον των εθνικών ηρώων τον Αντρέι Μέλνικ, εκ των ηγετών της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών (OUN), που συνεργάστηκε με τους ναζί και συμμετείχε ενεργά στις σφαγές Εβραίων και Πολωνών.
Περικοπές στη Μόσχα
Παραμένει γεγονός ότι ο ουκρανικός πόλεμος εξελίσσεται σε ολοένα και πιο δυσεπίλυτο γρίφο για τον Πούτιν. Εχουμε μπει ήδη στον Ιούνιο, αλλά η από καιρό αναμενόμενη εαρινή – θερινή επίθεση των Ρώσων καρκινοβατεί. Η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται, το έλλειμμα του προϋπολογισμού μεγεθύνεται και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να ανακοινώσει περικοπές σε όλες τις κρατικές δαπάνες πλην εκείνων που αφορούν τον στρατό και τα κοινωνικά επιδόματα. Απορροφημένη από τον μακρύ πόλεμο, η Ρωσία πιέζεται γεωπολιτικά σε σειρά μετώπων. Μετά την κρίσιμη απώλεια του Ασαντ στη Συρία, έμεινε σε ρόλο παθητικού θεατή στην κρίση της Βενεζουέλας και στην απαγωγή ενός άλλου συμμάχου της, του Μαδούρο, από τους Αμερικανούς, ενώ κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την πολιορκία της Κούβας.
Η πίεση φτάνει και στην παραδοσιακή σφαίρα επιρροής της Μόσχας, τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, με χτυπητό παράδειγμα την Αρμενία. Αφού κατατροπώθηκε από το Αζερμπαϊτζάν χωρίς η σύμμαχος Ρωσία να κουνήσει το δάχτυλό της, η Αρμενία του Νικόλ Πασινιάν στράφηκε προς τη Δύση, επιδιώκοντας ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση και προσφέροντας στις ΗΠΑ τον διάδρομο που θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακο του Ναχτσιβάν, περνώντας από τα εδάφη της. Το πόσο θορυβήθηκε η Ρωσία από την απειλή μιας αμερικανικής σφήνας στον νότιο Καύκασο έγινε σαφές από την αντίδραση του αντιπροέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος παραλλήλισε τον Πασινιάν με τον… Τρότσκι (ορισμένα κολλήματα δεν φεύγουν με τίποτα), θυμίζοντάς του ότι ο τελευταίος δεν είχε καλό τέλος.
Σε αυτό το φόντο, έχει ανοίξει έντονη συζήτηση στους κόλπους των ρωσικών ελίτ, η οποία για πρώτη φορά εκδηλώνεται και δημοσίως. Στις 4 Μαΐου, το Ρωσικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων (RIAC), το σοβαρότερο think tank της χώρας, δημοσίευσε άρθρο του διευθυντή του, Ντμίτρι Τρένιν, σε εξαιρετικά απειλητικούς τόνους. «Η συμμετοχή ευρωπαϊκών κρατών στον πόλεμο κατά της Ρωσίας έχει προ πολλού δώσει στη Μόσχα το ηθικό δικαίωμα να απαντήσει ευθέως, και όχι μέσω Ουκρανίας… Τελικά, θα φτάσουμε στο σημείο όπου η Ρωσία θα πρέπει να επιλέξει: είτε να παραδοθούμε στον εχθρό είτε να του επιφέρουμε ισχυρά πλήγματα (σε εξαιρετική ανάγκη, ακόμη και πυρηνικά) εναντίον στρατιωτικο-πολιτικών και στρατιωτικο-βιομηχανικών στόχων».
Η απάντηση ήρθε στις 21 Μαΐου από τις στήλες του περιοδικού «Η Ρωσία στις Παγκόσμιες Υποθέσεις» (RIGA), το πιο κοντινό αντίστοιχο του αμερικανικού Foreign Affairs. Ο αρθρογράφος Βασίλι Κάσιν, διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Σπουδών, μίλησε ανοιχτά για «τα όρια της ρωσικής στρατιωτικής ισχύος» και τόνισε την ανάγκη γρήγορου τερματισμού του πολέμου με κάποιου είδους συμβιβασμό. «Η εξάλειψη του αντιρωσικού καθεστώτος στην Ουκρανία είναι αδύνατη χωρίς τη στρατιωτική κατοχή ολόκληρης της χώρας για μεγάλο διάστημα. Για τη Ρωσία, αυτό είναι τεχνικά απραγματοποίητο… Επίσης, οι πιθανότητες κατάληψης περισσότερων εδαφών ύστερα από κατάρρευση της ουκρανικής άμυνας φαίνονται απομακρυσμένες. Η Ρωσία δεν έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται επί μακρόν αυτά τα εδάφη, με την οικονομία τους κατεστραμμένη και τον πληθυσμό τους εξαιρετικά εχθρικό».
Η επιλογή ανάμεσα στους δύο δρόμους δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν διστάζει να προχωρήσει σε μαζική επιστράτευση για μια γενικευμένη επίθεση υψηλού πολιτικού κόστους, ενώ γνωρίζει ότι αν υιοθετούσε τη λύση που εισηγούνται οι πιο θερμοκέφαλοι, δηλαδή τη χρήση μικρών πυρηνικών όπλων πεδίου μάχης, αυτό θα σήμαινε πιθανότατα τη διάρρηξη του δεσμού του με την Κίνα. Από την άλλη, η θέση του θα είναι πολύ δύσκολη αν δεχθεί κατάπαυση του πυρός χωρίς να έχει καταλάβει ολόκληρο το Ντονμπάς. Επί του παρόντος, προσπαθεί να ανακτήσει την πρωτοβουλία με εντατικούς βομβαρδισμούς, όπου κάνει χρήση προηγμένων πυραύλων Iskander-M και Zirkon, ενώ ταυτόχρονα στέλνει προειδοποιητικά μηνύματα στην Ευρώπη, όπως με το drone που εξερράγη προσφάτως στη Ρουμανία. Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες.
