Εδώ και περίπου δέκα χρόνια, οι γάτες στην Ιαπωνία έχουν ξεπεράσει αριθμητικά τους σκύλους ως κατοικίδια. Σε μία χώρα που έχει «γεννήσει» την κουλτούρα του περίφημου Kawaii (του όμορφου, του χαριτωμένου) η επιρροή της γάτας είναι πανταχού παρούσα.
Από τη Hello Kitty και τις μανέκι νέκο έως τους «γατοκαφέ» και
τα «γατονησιά», τα «Nekonomics» (η γατοοικονομία, ελληνιστί), εκτιμάται πως αποφέρει στην ιαπωνική οικονομία περί τα 3 τρισ. γιεν (19,5 δισ. δολάρια) ετησίως.
Η παγκόσμια άνθηση της ιαπωνικής λογοτεχνίας έχει μετατρέψει τη γάτα σε ένα εμπορικό φαινόμενο, πάνω μετά από έναν αιώνα μετά την συγγραφή ενός από τα πιο γνωστά μυθιστορήματα της χώρας, «Εγώ είμαι μια γάτα», από τον Νατσούμε Σόσεκι – το οποίο αφηγείται την ιστορία από την οπτική γωνία μιας οικόσιτης γάτας.
Οι γάτες κατέχουν εξέχουσα θέση στα σουρεαλιστικά μυθιστορήματα του Χαρούκι Μουρακάμι, καθώς και σε δεκάδες άλλα έργα, με πιο γνωστά τα «Το χρονικό ενός πολυταξιδεμένου γάτου» της Χίρο Αρικάουα και «The Guest Cat» του Τακάσι Χιράιντε. Οι εκδότες έχουν αξιοποιήσει ακόμη και τη δύναμη του μάρκετινγκ των γατών, με εξώφυλλα βιβλίων που ελάχιστη ή καμία σχέση έχουν με το ζώο.
Σε μια χώρα όπου οι άνθρωποι αγαπούν τα κατοικίδια – και όπου ο αριθμός των σκύλων και των γατών υπερβαίνει τον αριθμό των παιδιών κάτω των 15 ετών – τα ιαπωνικά νοικοκυριά είχαν 8,8 εκατομμύρια γάτες το 2025, έναντι 6,8 εκατομμυρίων σκύλων, σύμφωνα με έρευνα της Ιαπωνικής Ενωσης Τροφίμων για Κατοικίδια. Σύμφωνα με την έρευνα, το μέσο νοικοκυριό με γάτα ξοδεύει σχεδόν 1,8 εκατομμύρια γιεν (11.300 δολάρια) κατά τη διάρκεια της ζωής του κατοικίδιου του.
Αυτό ακριβώς το επίπεδο αφοσίωσης είναι που έχει μετατρέψει τις γάτες σε μια τεράστια βιομηχανία. Στην πιο πρόσφατη έκθεσή του με θέμα τα «Nekonomics», ο Κατσουχίρο Μιγιαμότο, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κανσάι, εκτιμά ότι τα ζώα θα αποφέρουν λίγο κάτω από 3 τρισ. γιεν στην ιαπωνική οικονομία το 2026.
Σύμφωνα με τον Μιγιαμότο, η οικονομία των γατών (από τα καφέ και την αγορά προϊόντων, μέχρι τις τροφές και τους μισθούς της συγκεκριμένης βιομηχανίας) παρά λίγο να ξεπεράσει τον οικονομικό αντίκτυπο του Expo 2025 (σ.σ.: της Παγκόσμιας Εκθεσης της Οσάκα που πραγματοποιήθηκε από τον Απρίλιο έως τον Οκτώβριο πέρυσι, προσελκύοντας πάνω από 29 εκατ. επισκέπτες).
Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι οι γάτες εξακολουθούν να παράγουν «ένα συγκρίσιμο οικονομικό αποτέλεσμα, αποδεικνύοντας τη σημαντική συμβολή τους στην ιαπωνική οικονομία».
Ζεν και χάρη
Οπως πολλά πράγματα που οι Ιάπωνες κατέληξαν να θεωρούν ως αμιγώς δικά τους —όπως η τεμπούρα, οι κερασιές και το μίσο— έτσι και η γάτα ήταν… εισαγόμενη. Οι ιστορικοί εκτιμούν πως οι γάτες εισήχθησαν στην Ιαπωνία κατά την περίοδο Νάρα, τον έκτο αιώνα (710-794) μέσω Ιαπώνων απεσταλμένων που επέστρεφαν από την Κίνα της δυναστείας των Τανγκ. Πολλές από αυτές φιλοξενήθηκαν σε ναούς, όπου προστάτευαν τα θρησκευτικές κείμενα από τα πεινασμένα τρωκτικά – ένας ρόλος που τους προσέδωσε μια ιδιαίτερη, έως μυστικιστική, θέση στη συνείδηση των ανθρώπων. Για τα ποντίκια αξιοποιήθηκαν και από την (τότε) αγροτική Ιαπωνία, ενώ στην τότε έντονη αυλική κουλτούρα της χώρας, οι γάτες παρείχαν διασκέδαση στις κυρίες του παλατιού.
Οι γάτες είναι τα πιο «ζεν» πλάσματα της φύσης, καθώς εκπέμπουν αβίαστα μια αύρα ηρεμίας και αποστασιοποίησης που οι κοινοί θνητοί προσπαθούν να επιτύχουν –χωρίς τύχη– μια ολόκληρη ζωή.
«Οι γάτες δεν ζουν για τη στιγμή· ζουν μέσα στη στιγμή», δήλωσε ο συγγραφέας Στίβεν Μάνσφιλντ, που ζει στην Ιαπωνία. «Δε μένουν ούτε στο παρελθόν ούτε στο μέλλον, και το μυαλό τους είναι πιθανότατα πολύ λιγότερο γεμάτο από το δικό μας».
Οι λάτρεις των σκύλων θα διαφωνήσουν, αλλά η ιαπωνική λαϊκή παράδοση παρουσιάζει τις γάτες ως απολύτως καλοκάγαθα όντα, των οποίων η φυσική συμπόνια μπορεί να είναι προάγγελος καλοτυχίας – ιδιότητες που συνοψίζονται στο maneki neko, ένα ειδώλιο γάτας, με το πόδι της υψωμένο στην προσδοκία να «πιάσει» οποιαδήποτε τύχη περάσει από μπροστά της.
Η πορσελάνινη maneki-neko φέρεται να «γεννήθηκε» στον ναό Γκοτοκούτζι του Τόκιο. Σύμφωνα με τον θρύλο, ένας πλούσιος φεουδάρχης κυνηγούσε, όταν τον έπιασε μια σφοδρή καταιγίδα. Αφού βρήκε καταφύγιο κάτω από ένα δέντρο, είδε μια γάτα να του κάνει νόημα από τα σκαλοπάτια του ερειπωμένου ναού Γκοτοκούτζι. Καθώς πλησίαζε το ζώο, ένας κεραυνός χτύπησε το σημείο όπου είχε βρει καταφύγιο μόλις λίγα δευτερόλεπτα πριν. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, ο άρχοντας αναστήλωσε και έσωσε τον ναό, όπου πλέον υπάρχει μια εντυπωσιακή συλλογή από χιλιάδες αγαλματίδια κάθε μεγέθους που έχουν αφήσει οι επισκέπτες ως προσφορά για καλοτυχία.
H Iαπωνία έχει τουλάχιστον δώδεκα Nekojima, νησάκια γατών, όπου ουσιαστικά ένας μεγάλος αριθμός ημιάγριων αιλουροειδών φιλοξενεί τους ελάχιστους κατοίκους τους. Μεταξύ των γνωστότερων η Αοσίμα, η Τασιροτζίμα, η Ενοσίμα.
Καθώς η Ιαπωνία αποτελεί μια δημογραφική «βόμβα» ενός γηράσκοντος πληθυσμού και εφόσον οι οικόσιτες γάτες ευημερούν όσο τις συντηρεί ο άνθρωπος, εκτιμάται πως μακροπρόθεσμα η μείωση του πληθυσμού τους είναι αναπόφευκτη. Μέχρι τότε, ωστόσο, τουλάχιστον στην Ιαπωνία, έχουν κάθε λόγο να θεωρούνται τυχερές.
Πηγή: Guardian, ΝΥΤ
