Τη μετάβαση από ένα πολιτικό φαινόμενο που το 2016 αιφνιδίασε ακόμη και τους ίδιους τους πρωταγωνιστές του σε έναν πλήρως οργανωμένο ιδεολογικό και πολιτικό μηχανισμό, που επιδιώκει να μετασχηματίσει σε βάθος την αμερικανική κοινωνία, περιγράφει ο πρώην εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Σον Σπάισερ, μιλώντας στην «Κ». Στο νέο βιβλίο του, «Τραμπ 2.0: Η Επανάσταση που θα μεταμορφώσει μόνιμα την Αμερική», το εισαγωγικό σημείωμα έγραψε πριν από λίγες ημέρες ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, εκφράζοντας τη βεβαιότητα πως «τα καλύτερα δεν έχουν έρθει ακόμη».
Χωρίς κατοχύρωση
Από τον τίτλο αντλώ και το πρώτο ερώτημά μου. Μπορεί άραγε ο πρόεδρος Τραμπ να διασφαλίσει ότι οι δομικές αλλαγές που συντελούνται σήμερα θα αποκτήσουν μόνιμο χαρακτήρα και δεν θα ανατραπούν από μια μελλοντική Δημοκρατική κυβέρνηση; Ο Σπάισερ θεωρεί ότι η βιωσιμότητα του εγχειρήματος εξαρτάται από μία κρίσιμη παράμετρο. Τη θεσμοθέτησή του. Μεγάλο μέρος της πολιτικής κληρονομιάς της πρώτης θητείας Τραμπ εξαϋλώθηκε επειδή βασίστηκε σε εκτελεστικά διατάγματα και όχι σε νομοθεσία. Γι’ αυτό, όπως λέει, είναι από αυτούς που πιέζουν ώστε πολλές από τις σημερινές πολιτικές να κατοχυρωθούν νομοθετικά. «Ο Τραμπ πέτυχε πολλά και στην πρώτη θητεία, αλλά ο Μπάιντεν ανέτρεψε τα περισσότερα. Γι’ αυτό οι αλλαγές πρέπει να θεσμοθετηθούν, ώστε να μην μπορούν να ακυρωθούν ξανά».
Η ανάγκη αυτής της θεσμικής θωράκισης, εξηγεί ο Σπάισερ, συνδέεται άμεσα με τη βασική διαφορά ανάμεσα στην πρώτη και στη δεύτερη θητεία Τραμπ. Ο δεύτερος Λευκός Οίκος δεν αποτελεί απλώς πολιτική συνέχεια του πρώτου, αλλά μια πολύ πιο οργανωμένη, πειθαρχημένη και στρατηγικά συγκροτημένη εκδοχή του. Υπό αυτήν την έννοια πιστεύει ότι τα τέσσερα χρόνια εκτός εξουσίας λειτούργησαν σχεδόν θετικά, ως περίοδος πολιτικής ωρίμανσης και οργανωτικής ανασυγκρότησης για το κίνημα Τραμπ.
«Την πρώτη μέρα της πρώτης θητείας, εμείς τα βασικά στελέχη της νέας κυβέρνησης δεν γνωριζόμασταν καν μεταξύ μας», αφηγείται ο Σπάισερ. «Κυριολεκτικά είχαμε μόλις συστηθεί ο ένας στον άλλον μέσα στον Λευκό Οίκο», λέει ο άνθρωπος που ανέβηκε στο πόντιουμ για να μιλήσει εκ στόματος Τραμπ λίγη ώρα μετά την ορκωμοσία –αρχές του 2017– ενώπιον ενός τρομοκρατημένου δημοσιογραφικού ακροατηρίου, όπως θυμάμαι από προσωπική εμπειρία.
Ελειπε το σχέδιο
Η πρώτη θητεία χαρακτηριζόταν από αυτοσχεδιασμό και έλλειψη εσωτερικού συντονισμού. «Δεν είχαμε κάνει ιδιαίτερο σχεδιασμό, καθώς σε κάθε προεκλογική εκστρατεία επικεντρώνεσαι στο να κερδίσεις. Αυτό μας ενδιέφερε τότε και θεωρούσαμε ότι τα υπόλοιπα θα έρθουν μετά», τονίζει. Η απουσία προετοιμασίας, σύμφωνα με τον Σπάισερ, έγινε εμφανής αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας.
Σήμερα, αντιθέτως, υποστηρίζει ότι το πολιτικό σύστημα γύρω από τον Τραμπ έχει οικοδομήσει έναν πλήρως οργανωμένο μηχανισμό εξουσίας, διαμορφώνοντας πολιτικές για τα πάντα, δημιουργώντας δίκτυα στελεχών και χτίζοντας μόνιμες θεσμικές και ιδεολογικές δομές, με στόχο το κίνημα να αποκτήσει διάρκεια και επιρροή πολύ πέρα από την ίδια την πολιτική παρουσία του Τραμπ.
Ο Τραμπ πέτυχε πολλά και στην πρώτη θητεία, αλλά ο Μπάιντεν ανέτρεψε τα περισσότερα. Γι’ αυτό οι αλλαγές πρέπει να θεσμοθετηθούν, ώστε να μην μπορούν να ακυρωθούν ξανά.
«Σε αυτή τη θητεία τα στελέχη μπήκαν στην κυβέρνηση γνωρίζοντας ακριβώς τι πρέπει να κάνουν από την πρώτη ημέρα. Πέρασαν τα τέσσερα χρόνια εκτός εξουσίας σχεδιάζοντας ακριβώς πώς θα εφαρμόσουν τις πολιτικές τους και ποιοι θα στελεχώσουν την ομάδα».
Ο Τραμπ, πλέον, περιβάλλεται από ανθρώπους που γνωρίζει χρόνια και οι οποίοι, όπως λέει, δεν συνδέονται απλώς προσωπικά μαζί του, αλλά ταυτίζονται πλήρως με τη φιλοσοφία και τη στρατηγική του κινήματος. «Το επίπεδο των προσωπικών σχέσεων είναι εντελώς διαφορετικό. Τον καταλαβαίνουν, τους καταλαβαίνει και όλοι κατανοούν την ατζέντα».
Για τον Σπάισερ, ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η προσωπική αφοσίωση στον πρόεδρο, αλλά η προσήλωση στην υλοποίηση της πολιτικής ατζέντας. Απαντώντας στις επικρίσεις περί τυφλής πίστης προς τον Τραμπ, λέει χαρακτηριστικά: «Ενας σκύλος μπορεί να είναι πιστός, απλώς κάθεται σε μια γωνία. Η αφοσίωση από μόνη της δεν αρκεί. Οι σημερινοί συνεργάτες του, είναι φορείς ανατροπής (disruptors). Παράγουν έργο καθημερινά».
Ο 30ός εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου θεωρεί, επίσης, ότι κατά την πρώτη θητεία Τραμπ, μεγάλο μέρος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος υποτίμησε τη δυναμική και τη διάρκεια του κινήματος MAGA. «Πίστευαν ότι ήταν μια προσωρινή πολιτική ανωμαλία. Δεν κατάλαβαν ότι υπήρχε ένα κίνημα που δεν θα εξαφανιζόταν μετά τις εκλογές».
Μιλώντας για τη σχέση του Τραμπ με το Κογκρέσο, ο Σπάισερ απορρίπτει την άποψη ότι το νομοθετικό σώμα έχει πλέον μετατραπεί σε απλό επικυρωτικό όργανο του προέδρου. Αν και αναγνωρίζει ότι η ισχύς της εκτελεστικής εξουσίας έχει ενισχυθεί, υποστηρίζει πως αυτό δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό της εποχής Τραμπ, αλλά μια ιστορική τάση που παρατηρείται ιδιαίτερα όταν το ίδιο κόμμα ελέγχει τόσο τον Λευκό Οίκο όσο και το Κογκρέσο. Επιμένει, πάντως, ότι το Κογκρέσο εξακολουθεί να διατηρεί ρόλο ισορροπίας και εποπτείας, έστω κι αν αυτός ασκείται σήμερα με λιγότερο δημόσιο και συγκρουσιακό τρόπο από ό,τι στο παρελθόν.
MAGA στην υγεία
Ανάμεσα στις πολιτικές που, κατά την άποψή του, αλλάζουν σήμερα την Αμερική αλλά λαμβάνουν σαφώς λιγότερη δημοσιότητα από ζητήματα όπως η μετανάστευση ή η εξωτερική πολιτική, ο Σπάισερ ξεχωρίζει το κίνημα MAHA (Make America Healthy Again) (Κάντε την Αμερική Υγιή Ξανά), που αφορά πρωτοβουλίες για τη δημόσια υγεία, τη διατροφή και την ευεξία. «Αυτό που γίνεται για τη βελτίωση της υγείας των Αμερικανών δεν έχει λάβει την προσοχή που του αξίζει», τονίζει. «Πιστεύω ότι αυτές οι αλλαγές μπορεί να ξεπεράσουν ακόμη και τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ».
Οταν του επισημαίνω ότι πολλά από όσα ο ίδιος αποθεώνει στο βιβλίο του περιγράφονται από τους Δημοκρατικούς ως μορφή «δημοκρατικής οπισθοδρόμησης», ο Σπάισερ απορρίπτει κατηγορηματικά την κριτική. Υποστηρίζει ότι ζητήματα όπως η πίεση προς το NATO για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες ή η επαναδιαπραγμάτευση εμπορικών συμφωνιών υπέρ των αμερικανικών συμφερόντων δεν θα έπρεπε καν να αντιμετωπίζονται ως κομματικές θέσεις. «Δεν είναι Ρεπουμπλικανικά ή Δημοκρατικά ζητήματα», λέει «είναι αμερικανικά ζητήματα».
Κλείνοντας, ο Σπάισερ εμφανίζεται αισιόδοξος για τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, εκτιμώντας ότι, τουλάχιστον αριθμητικά, οι Ρεπουμπλικανοί εξακολουθούν να διατηρούν πλεονέκτημα τόσο στη Γερουσία όσο και στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Παρ’ όλα αυτά, αποφεύγει τις εύκολες προβλέψεις, επιμένοντας ότι «στις εκλογές πρέπει πάντα να κοιτάς τα μαθηματικά».
«Στη Γερουσία υπάρχουν περίπου επτά πραγματικά διαφιλονικούμενες έδρες. Οι Ρεπουμπλικανοί έχουν σήμερα πλειοψηφία τριών εδρών και κοιτάζοντας τα δεδομένα, βρισκόμαστε σε καλή θέση», αναφέρει. Για τη Βουλή των Αντιπροσώπων επισημαίνει ότι «χρειάζονται 218 έδρες για την πλειοψηφία και με μια αρκετά συντηρητική εκτίμηση, οι Ρεπουμπλικανοί πιθανότατα ελέγχουν ήδη περίπου 212». Αυτό σημαίνει ότι το κόμμα χρειάζεται «μόλις έξι από τις δεκαέξι αμφίρροπες περιφέρειες», καταλήγοντας πως «αυτές είναι αρκετά καλές πιθανότητες».
