ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Με αυξανόμενη ανησυχία για τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στους Ευρωπαίους συμμάχους και ανοιχτό πλέον το ενδεχόμενο αναδιάταξης αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη, το ΝΑΤΟ βαδίζει προς τη σύνοδο κορυφής της Aγκυρας στις 7-8 Ιουλίου, η οποία χαρακτηρίζεται ήδη από τον ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο μία από τις πιο κρίσιμες των τελευταίων ετών.
Η χθεσινή προπαρασκευαστική συνάντηση των ΥΠΕΞ στο Χέλσινγκμποργκ της Σουηδίας ενόψει της συνόδου στην Aγκυρα ανέδειξε πάντως ξεκάθαρα το νέο κλίμα εντός του ΝΑΤΟ: οι ΗΠΑ επιμένουν να ζητούν περισσότερα από την Ευρώπη τόσο σε αμυντικές δαπάνες όσο και σε επιχειρησιακή στήριξη, ενώ οι Ευρωπαίοι προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τι σημαίνει στην πράξη η αμερικανική «στροφή» προς άλλες γεωπολιτικές προτεραιότητες.
Προσερχόμενος στη συνάντηση ο Μάρκο Ρούμπιο εμφανίστηκε ιδιαίτερα αιχμηρός επαναλαμβάνοντας τα περί «απογοήτευσης» του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι σε ορισμένους συμμάχους για τη στάση τους στις αμερικανικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, προειδοποιώντας ότι το ζήτημα θα τεθεί ευθέως στη σύνοδο της Αγκυρας. «Το ΝΑΤΟ πρέπει να είναι καλό για όλους όσοι συμμετέχουν», τόνισε, επιμένοντας ότι χρειάζεται «σαφής κατανόηση των προσ-δοκιών» μέσα στη Συμμαχία.
Στρατιωτική παρουσία
Στο επίκεντρο βρέθηκε εκ νέου το ζήτημα της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη. Ο Ρούμπιο επιβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ επανεξετάζουν συνεχώς πού αναπτύσσουν τις δυνάμεις τους παγκοσμίως, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων ανακατατάξεων. Αν και υποστήριξε ότι δεν πρόκειται για «τιμωρητική» πολιτική απέναντι στην Ευρώπη, οι συζητήσεις περί πιθανής μείωσης αμερικανικών δυνάμεων σε Γερμανία, Ιταλία ή Ισπανία προκαλούν ήδη ανησυχία.
Μέσα σε αυτό το κλίμα ήρθε, πάντως, η αιφνιδιαστική ανακοίνωση Τραμπ το βράδυ της Πέμπτης για αποστολή επιπλέον 5.000 Αμερικανών στρατιωτών στην Πολωνία. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε χαιρέτισε την απόφαση, σημειώνοντας ότι οι στρατιωτικοί διοικητές επεξεργάζονται ήδη τις λεπτομέρειες.
Στο τραπέζι της συνόδου στην Αγκυρα η κατανομή βαρών μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, η αύξηση δαπανών και η ενίσχυση παραγωγής όπλων και πυρομαχικών.
Πάντως, ο ίδιος παραδέχθηκε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επανεξέταση της αμερικανικής συμμετοχής στο NATO Force Model –δηλαδή στις δυνάμεις υψηλής ετοιμότητας της Συμμαχίας–, χωρίς ωστόσο να αποκαλύψει λεπτομέρειες, επικαλούμενος τον απόρρητο χαρακτήρα των σχεδιασμών. «Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να βρίσκονται παντού ταυτόχρονα», επισήμανε, επιχειρώντας να εξηγήσει γιατί η Ευρώπη καλείται να καλύψει μεγαλύτερο μέρος των επιχειρησιακών αναγκών της Συμμαχίας. Επιδίωξε, πάντως, επανειλημμένως να καθησυχάσει όσους αμφισβητούν τη συνοχή της διατλαντικής σχέσης. «Η δέσμευση στο άρθρο 5 είναι σιδερένια», τόνισε, επιμένοντας ότι η δυνατότητα και η βούληση του ΝΑΤΟ να υπερασπιστεί κάθε σύμμαχο παραμένουν «απόλυτες».
Παράλληλα, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και κυρίως στα Στενά του Ορμούζ προκαλούν κινητικότητα εντός της Συμμαχίας, με τον Μάρκο Ρούμπιο να προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε προσπάθεια του Ιράν να επιβάλει περιορισμούς ή «διόδια» θα ήταν «απαράδεκτη» και την πλειονότητα των συμμάχων να συμφωνεί, στηρίζοντας χθες εκ νέου την ανάγκη ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Στο μεταξύ, η Σουηδία δήλωσε έτοιμη να μπει στη «συμμαχία» των 40 και πλέον χωρών υπό τη Γαλλία και τη Βρετανία για το άνοιγμα των Στενών, ενώ τόσο η Σουηδή ΥΠΕΞ όσο και ο Ολλανδός ομόλογός της υπογράμμισαν την ανάγκη πιο ενεργού ρόλου του ΝΑΤΟ προς αυτόν τον σκοπό. Από την πλευρά του, όμως, ο Μαρκ Ρούτε ξεκαθάρισε ότι το ΝΑΤΟ ως Συμμαχία δεν προτίθεται προς το παρόν να ηγηθεί κάποιας επιχείρησης στον Κόλπο, καθώς ούτως ή άλλως δεν ευθυγραμμίζονται όλοι με αυτή την προοπτική. Η Γαλλία –για παράδειγμα– θεωρεί ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να δρα μόνο σε περιοχές του ευρωατλαντικού συμφώνου.
Αμυντική βιομηχανία
Στο επίκεντρο της προετοιμασίας για την Αγκυρα βρίσκεται και η αμυντική βιομηχανία, ένα θέμα στο οποίο τόσο οι ΗΠΑ όσο και το ΝΑΤΟ αναγνωρίζουν πλέον σοβαρές αδυναμίες. Ο Μάρκο Ρούμπιο παραδέχθηκε ότι η Συμμαχία δεν παράγει σήμερα πυρομαχικά και οπλικά συστήματα με τους ρυθμούς που απαιτούν οι σύγχρονες κρίσεις, ενώ ο Μαρκ Ρούτε υπογράμμισε ότι η αύξηση των αμυντικών δαπανών «δεν είναι αυτοσκοπός» και ζήτησε εκ νέου «παραγωγή ταχύτερα και σε μεγαλύτερη κλίμακα και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Τουρκία χαρακτηρίζοντάς την σημαντικό παράδειγμα ανάπτυξης αμυντικής βιομηχανίας, με περισσότερες από 3.000 εταιρείες στον κλάδο.
Η σύνοδος της Αγκυρας αναμένεται έτσι να κινηθεί γύρω από τρεις βασικούς άξονες: τη νέα κατανομή βαρών μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, την αύξηση των αμυντικών δαπανών προς τον στόχο του 5% του ΑΕΠ και την ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγής όπλων και πυρομαχικών. Παράλληλα θα τεθεί εκ νέου η συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία, με τον Ρούτε να δηλώνει ότι το μέτωπο «σταθεροποιείται» και οι ουκρανικές δυνάμεις εμφανίζουν σημάδια ανάκτησης εδαφών.
