ΛΟΝΔΙΝΟ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εδώ και ένα χρόνο, ο Κιρ Στάρμερ προσπαθεί, ακροπατώντας, να κατευνάσει τον Ντόναλντ Τραμπ. O Βρετανός πρωθυπουργός, όπως είπε ο γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου Ντάρεν Τζόουνς, εξασκεί απέναντι στον αμερικανό πρόεδρο τη «χαρακτηριστική, διακριτική βρετανική διπλωματία». Η προσπάθεια δεν φαίνεται να αποδίδει. Ο Τραμπ βάλλει εναντίον της Βρετανίας κατά ριπάς. Χαρακτήρισε «βλακώδη» τη βρετανική παραχώρηση της κυριαρχίας των νήσων Τσάγκος στον Μαυρίκιο, απείλησε τους Βρετανούς με δασμούς ως αντίποινα για τη στάση τους στη Γροιλανδία, αποκάλεσε τα αεροπλανοφόρα τους «παιχνιδάκια», ενώ το ίδιο απαξιωτικός υπήρξε και για τον Στάρμερ, όταν ο τελευταίος αρνήθηκε να συνδράμει στον πόλεμο του Ιράν: «Δεν είναι και ο Ουίνστον Τσώρτσιλ».
Η μεγάλη ιδέα
Ετσι κι αλλιώς, παρά τις προσπάθειες του Στάρμερ, είναι δύσκολο κάποιος να πιστέψει ότι ειδικά ο Βρετανός πρωθυπουργός ψιθυρίζει στο αυτί του Τραμπ ή ότι ο τελευταίος έχει σε ιδιαίτερη υπόληψη την περιβόητη «ειδική σχέση» της χώρας του με τη Βρετανία. Η εμμονή με τον όρο «special relationship» είναι βρετανική, τον επινόησε ο Τσώρτσιλ και έκτοτε οι Αμερικανοί τον επαναλαμβάνουν, με την κεκτημένη ταχύτητα της ανταπόδοσης μιας φιλοφρόνησης.
Η διαρκής επίκληση της φράσης από τους Βρετανούς φανερώνει έναν υφέρποντα μεγαλοϊδεατισμό, όχι τόσο απέναντι στην ίδια τη σχέση που είναι ιστορική και υπάρχουσα, αλλά περισσότερο για τη χώρα τους. Οπως η βρετανική διπλωματία που υποτίθεται ότι εξασκείται με ειδικό, επιδέξιο τρόπο, σε σχέση φέρ’ ειπείν με τη γερμανική, έτσι χιμαιρική είναι και η προσδοκία των Βρετανών ότι έχουν μια τρέχουσα, προνομιακή σχέση με τους Αμερικανούς.
Πολλοί στη Βρετανία έχουν την ανομολόγητη αίσθηση πως η Αμερική, αν και γιορτάζει φέτος τα 250 χρόνια ανεξαρτησίας της από το Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας, δεν έχει απογαλακτιστεί ακόμη από τη «μητέρα πατρίδα». Θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον προσδοκά ακόμη κάποιου είδους διπλωματικό «με την ευχή μου» από το Λονδίνο, ώστε να προχωρήσει παρακάτω με τα σχέδιά της. Ο Κρίστοφερ Μέγιερ, Βρετανός πρέσβης στις ΗΠΑ από το 1997 έως το 2003, αναφέρει στα απομνημονεύματά του ότι είχε απαγορεύσει τη χρήση του όρου στην πρεσβεία γιατί «δημιουργούσε στους διπλωμάτες μας την ψευδαίσθηση ότι οι Αμερικανοί θα μας εξασφάλιζαν ειδικά προνόμια και επομένως δεν θα χρειαζόταν να δουλέψουμε για την επιρροή μας».
Αντίθετοι οι Βρετανοί – Εδώ και καιρό, οι Βρετανοί έχουν φτάσει στο όριό τους με τον Τραμπ: το 49% (έναντι 33%) προτιμούσε την ακύρωση της επίσκεψης του βασιλιά Καρόλου στις ΗΠΑ.
Στην πραγματικότητα, ο Στάρμερ δεν γνώριζε τίποτε για την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα –χρειάστηκε 16 ώρες για να κάνει δήλωση– και τελικά είπε ότι προσπαθεί να ενημερωθεί για τα καθέκαστα από ανθρώπους κοντά στον πρόεδρο (ούτε καν τον ίδιο). Κάτι αντίστοιχο συνέβη στη Μάργκαρετ Θάτσερ με την αμερικανική επέμβαση στη Γρενάδα το 1983, όταν ο Ρόναλντ Ρέιγκαν την είχε φέρει προ τετελεσμένων. Τουλάχιστον εκείνος ήταν αρκετά γαλαντόμος, ώστε να της τηλεφωνήσει δώδεκα ώρες πριν από την επίθεση. Πόσες γενιές Βρετανών θα χρειαστούν για να εμπεδώσουν ότι οι Αμερικανοί δεν πολυνοιάζονται, εκτός αν θέλουν συγκεκριμένα πράγματα, όπως, για παράδειγμα, τη χρήση βάσεων για τις επιθέσεις τους στο Ιράν;
Η κρίση στις σχέσεις ΗΠΑ – Βρετανίας είναι αυτή τη φορά γενικευμένη και όταν προκύπτει πρόβλημα με την Ουάσιγκτον, το Παλάτι εμφανίζεται, σχεδόν κωμικά, στο προσκήνιο σαν το απαραίτητο γκλαμ καταπραϋντικό για τον εξοργισμένο Τραμπ. Τον Φεβρουάριο του 2025 είχαμε τη θεατρική απόδοση της βασιλικής πρόσκλησης μπροστά στις κάμερες από τον Στάρμερ στον Αμερικανό πρόεδρο, ώστε να τον υποδεχθεί στη Βρετανία ο βασιλιάς Κάρολος. Αυτή τη φορά πήγε το βουνό στον Μωάμεθ, με αφορμή τα 250 χρόνια της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας.
Η συγκυρία για τον Κάρολο δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη. Λίγες ημέρες πριν από την επίσκεψη, ένα κατά τα άλλα εμπιστευτικό email του αμερικανικού Πενταγώνου ανέφερε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επανεξετάσουν τη στάση τους απέναντι στη βρετανική κυριαρχία στα Φώκλαντ ως αντίποινα στη στάση του Λονδίνου στο Ιράν. Κανείς δεν εγγυάτο στη βρετανική πλευρά ότι ο βασιλιάς δεν θα μπορούσε να βρεθεί σε μια πρωτοφανή ιστορικά συνθήκη, όπου ο ανεξέλεγκτος πρόεδρος των ΗΠΑ θα αμφισβητούσε ενώπιόν του και μπροστά στις κάμερες βρετανικά εδάφη ή θα πετούσε ένα δακρύβρεχτο σχόλιο για τον ξεπεσμό του πρίγκιπα Αντριου με την εμπλοκή του στο σκάνδαλο Επσταϊν.
Δηλώσεις υπό επιτήρηση – Οι φορές που τα μικρόφωνα θα ήταν ανοιχτά και για τους δύο ήταν ελάχιστες – η υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ είχε επιφορτιστεί να παρέμβει αν ο Τραμπ παρεκτρεπόταν.
Η απρόβλεπτη συμπεριφορά του Τραμπ ήταν ο λόγος που το παλάτι υπήρξε επιφυλακτικό και στην πρώτη πρόσκληση το 2025. Ετσι και τώρα, η ανησυχία ήταν διάχυτη στους αξιωματούχους του Μπάκιγχαμ. Οι φορές που τα μικρόφωνα θα ήταν ανοιχτά και για τους δύο ήταν αυστηρά καταμετρημένες και η υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ ήταν επιφορτισμένη με το καθήκον να παρέμβει αυτοστιγμεί αν ο Τραμπ παρεκτρεπόταν. Λίγο πριν ο Κάρολος μπει στο αεροπλάνο για την Ουάσιγκτον, οι Times αναρωτήθηκαν αν η Ελισάβετ θα είχε ακυρώσει την επίσκεψη.
Δεν ήθελαν την επίσκεψη
Αυτό υπήρξε και το λαϊκό αίσθημα στη Βρετανία: 49% έναντι 33% προτιμούσε την ακύρωση του ταξιδιού του Καρόλου στις ΗΠΑ. Οι Βρετανοί, εδώ και καιρό, έχουν φτάσει στο όριό τους με τον Τραμπ. Εξι στους δέκα είχαν ζητήσει από τον Στάρμερ να απαντήσει σκληρά με τους δικούς του δασμούς στις απειλές του Αμερικανού προέδρου.
Το 55% συντάχθηκε με το επαναστατικό «Εξω οι βάσεις» που αναφώνησε ο λαϊκιστής αρχηγός των Πρασίνων Ζακ Πολάνσκι μετά τις αμερικανικές απειλές για την προσάρτηση της Γροιλανδίας. Ακόμη και η συμμετοχή της Αγγλίας και της Σκωτίας στο Μουντιάλ μπήκε στη δημόσια κουβέντα, με την αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κέιμι Μπάντενοχ να ζητάει να «έρθουν όλοι στα συγκαλά τους», αφού «η διοργάνωση είναι παγκόσμια και όχι των Αμερικανών».
Η σκιά του Αντριου
O Κάρολος έπρεπε να επιδιώξει τη βελτίωση της σχέσης με τον Τραμπ, χωρίς να παραγνωρίσει το λαϊκό αίσθημα απαξίωσης απέναντι στον Αμερικανό πρόεδρο. Και όλα αυτά με ένα μεγάλο προσωπικό βάρος στην πλάτη του: τον αδερφό του. Οι Δημοκρατικοί βουλευτές ζητούν επιτακτικά από το Παλάτι μια συμβολική συνάντηση με τα θύματα του Τζέφρι Επσταϊν. Η πίεση προς τον Κάρολο για τον Αντριου ασκείται και μέσα στη Βρετανία. «Αυτό που ο Αντριου δεν έχει ακόμη κάνει –και το οποίο νομίζω ότι όλοι αισθανόμαστε πως η βασιλική οικογένεια έχει την επιρροή ώστε να τον αναγκάσει να κάνει– είναι να καταθέσει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Να πει τι πραγματικά γνωρίζει για την υπόθεση Επσταϊν. Αυτό είναι το μεγάλο ζήτημα που εκκρεμεί», λέει στην «Κ» ο πρώην αρχηγός των Φιλελευθέρων Δημοκρατών Βινς Κέιμπλ, ο άνθρωπος που ουσιαστικά έπαυσε τον Αντριου από τα καθήκοντα του εμπορικού απεσταλμένου της κυβέρνησης το 2011.
Είναι όμως ακριβώς ο Αντριου που ασκεί μια υπόγεια, παράπλευρη πίεση στον Κάρολο: να αποδείξει ότι το Παλάτι, στη δίνη ενός οικογενειακού σκανδάλου, δεν αποσύρεται στα ενδότερα. Αντιθέτως, ακριβώς τη στιγμή που αυτό κορυφώνεται, και μάλιστα στον τόπο του εγκλήματος, ο μονάρχης μπορεί να αρθεί υπεράνω των περιστάσεων και να δείξει ότι η μοναρχία έχει και άλλο ρόλο να επιτελέσει.
Η κρίση ως ευκαιρία για πολιτική παρουσία
Ο Κάρολος λειτουργεί σε μια εθνική αποστολή ως ο αθόρυβος ήρωας που ξέρει να κάνει τη δουλειά. Και πράγματι την ξέρει. Ενεργεί ως διπλωματικός εκπρόσωπος της κυβέρνησης για πάνω από μισό αιώνα, με επισκέψεις σε περίπου 100 χώρες, «ο πιο έμπειρος εν ζωή διπλωμάτης μας», όπως είπε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Ουίλιαμ Χέιγκ.
Με κάποιον τρόπο, όσο πιο δύσκολη η συνθήκη, τόσο πιο ιδανική είναι η περίσταση για εκείνον: μια μοναδική ευκαιρία, κατ’ απαίτησιν τρίτων και όχι με δική του πρωτοβουλία, να πραγματοποιήσει τον διακαή πόθο του: να έχει πολιτική παρουσία. Η επιθυμία του αλλά και η επάρκειά του φάνηκαν στη διάρκεια της αριστοτεχνικής ομιλίας του στο Κογκρέσο. Ηταν μια υπαινικτική, με το γάντι και με χιούμορ, αποδοκιμασία του τραμπισμού.
Οι προσεκτικές αλλά αναπάντεχα φορτισμένες πολιτικά αναφορές του στην «αταλάντευτη αποφασιστικότητα της Δύσης για την υπεράσπιση της Ουκρανίας», στην παρουσία του ΝΑΤΟ στο πλευρό των ΗΠΑ μετά τους Δίδυμους Πύργους, στη μάχη για την κλιματική αλλαγή ξεσήκωσαν 12 φορές τους βουλευτές από τα έδρανά τους και καθήλωναν ενίοτε τον Τζέι Ντι Βανς στη δική του θέση του, ακριβώς πίσω από τον βασιλιά.
Υπήρχαν στιγμές που ο Κάρολος έμοιαζε να απολαμβάνει την ιστορική ομιλία του, αν και με το ανέκφραστο και αδιόρατα στραβωμένο στυλ του είναι δύσκολο να δείξει ότι πραγματικά το διασκεδάζει.
Ενας κάποιος ρόλος
«Δεν νομίζω ότι είναι στο σύστημα του Καρόλου να απολαμβάνει πράγματα», λέει χαμογελώντας στην «Κ» ο Ντάνιελ Φίνκελσταϊν, αρθρογράφος των Times και πρώην σύμβουλος του πρωθυπουργού Τζον Μέιτζορ. «Από τις πολύ σύντομες επαφές που είχα στο παρελθόν μαζί του, πιστεύω ότι σίγουρα θα αισθάνεται ικανοποίηση γιατί σήμερα, επιτέλους ύστερα από τόσα χρόνια, έχει κάποιον ρόλο στις υποθέσεις της κυβέρνησης.
Είμαι βέβαιος ότι αυτό τον ικανοποιεί πολύ, αλλά δεν νομίζω ότι το απολαμβάνει».
Οπως και με την ειδική σχέση, έτσι και με τη διπλωματική συνεισφορά του Καρόλου, πρέπει να κρατάμε μικρό καλάθι. Η θεμελιώδης δυναμική στις σχέσεις Βρετανίας – ΗΠΑ δεν θα αλλάξει εύκολα. Το συνόψισε στο BBC ο Ντίκι Αρμπιτερ, πρώην εκπρόσωπος Τύπου του Παλατιού: «Υπάρχει ένα όριο στο τι μπορεί να κάνει ο Κάρολος. Η αποκατάσταση των σχέσεων είναι δουλειά των δύο κυβερνήσεων και όχι του μονάρχη». Ισως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο παράδοξο με την ιστορική επίσκεψη του Καρόλου στις ΗΠΑ: να βρέθηκε εκεί σε μια ειδική αποστολή για να σώσει μια ειδική σχέση, χωρίς καλά καλά να ισχύει τίποτε από τα δύο.
