Το αποτέλεσμα της κάλπης των βουλευτικών εκλογών της 19ης Απριλίου στη Βουλγαρία σηματοδότησε το τέλος μιας παρατεταμένης εποχής πολιτικής αστάθειας και ακυβερνησίας που ειδικά τα τελευταία οκτώ χρόνια ταλαιπωρούσε την πιο φτωχή χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ολο αυτό το διάστημα κουμάντο έκανε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Ρούμεν Ράντεφ, απόστρατος αξιωματικός της πολεμικής αεροπορίας, μολονότι εκ του Συντάγματος ο ρόλος του ήταν διακοσμητικός.
Προήδρευε σε κρίσιμες κυβερνητικές συσκέψεις όπου θα μπορούσε να είχαν εφαρμοσθεί πιο επιθετικά μέτρα κατά της διαφθοράς, καθόριζε την εξωτερική πολιτική της χώρας, εκπροσωπούσε τη Βουλγαρία ακόμα και στις συνόδους κορυφής της Ε.Ε. Παραμονές της λήξης της θητείας του και ενώ η χώρα όδευε στις όγδοες εκλογές μέσα σε πέντε χρόνια(!), παραιτήθηκε από το αξίωμά του, ίδρυσε δικό του κόμμα, την Προοδευτική Βουλγαρία, και εκτέθηκε στη λαϊκή κρίση. Οι πολίτες τον τίμησαν και με το παραπάνω, δίνοντάς του ποσοστό 45% και 131 έδρες στο κοινοβούλιο, από τις συνολικά 240, προσδοκώντας πολιτική σταθερότητα και πάταξη της καλπάζουσας διαφθοράς.
Ακόμη και τον βασιλιά…
«Εμείς οι Βούλγαροι ψάχνουμε μεσσίες στις δύσκολες ώρες, και τους αναθέτουμε εν λευκώ τις τύχες μας, μέχρι και τον ξεχασμένο βασιλιά Συμεών φέραμε και του δώσαμε πλειοψηφία για να μας σώσει. Τώρα επιλέξαμε τον Ράντεφ και περιμένουμε να δούμε πώς θα καταλήξει και αυτό το εκλογικό success story», σχολίασε στην «Κ» Βούλγαρος δημοσιογράφος.
Εμπόδια στον ορίζοντα – Η φιλορωσική ρητορική του Ράντεφ και η στάση του απέναντι στην Ουκρανία και στον ίδιο τον Ζελένσκι ενδέχεται να προμηνύουν νέα σειρά εμποδίων για τα σχέδια της Δύσης, προς ικανοποίηση του Κρεμλίνου.
Ο γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έσπευσαν να τον συγχαρούν, τονίζοντας στις αναρτήσεις τους ότι προσβλέπουν στη συνέχιση της συνεργασίας «σε κοινές προκλήσεις ασφαλείας». Χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε., η Βουλγαρία θεωρείται υψίστης γεωστρατηγικής σημασίας, για την επιτήρηση της Μαύρης Θάλασσας, τους ενεργειακούς αγωγούς, τους οδικούς άξονες και τη γειτνίασή της με εύφλεκτες περιοχές, όπως η Ουκρανία, εξ ου και το αυξημένο ενδιαφέρον της Δύσης.
Ωστόσο ο «φιλορωσισμός» του Ράντεφ προκαλεί στη Δύση καχυποψία. Και μπορεί η εικόνα αυτή που τον συνοδεύει κατά πολλούς να είναι υπερβολική, η στρατηγική αμφιθυμία όμως με την οποία προσεγγίζει το ζήτημα του πολέμου στην Ουκρανία και τις σχέσεις με τη Ρωσία, καθώς και οι διαφοροποιήσεις από την κεντρική θέση της Ε.Ε., δίνουν την εντύπωση ότι είναι «πολιτικά χρήσιμος για το Κρεμλίνο».
Επεισόδιο με Ζελένσκι
Επ’ αυτού έχει δώσει αφορμές που στους συμμάχους έχουν προκαλέσει δυσφορία και σκεπτικισμό. Ως πρόεδρος είχε επικρίνει τις δυτικές κυρώσεις προς τη Ρωσία και είχε εναντιωθεί στη στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο, υποστηρίζοντας ότι αυτό παρατείνει τη σύγκρουση.
Οταν μάλιστα ο Ζελένσκι επισκέφθηκε τη Σόφια, το 2023, με την πατρίδα του να φλέγεται, υπήρξε επ’ αυτού έντονη λεκτική αντιπαράθεση με τον Ράντεφ.
Στη συνέχεια ο Ράντεφ κατήγγειλε τη δεκαετή συμφωνία της Βουλγαρίας με την Ουκρανία, την οποία υπέγραψε ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Αντρέι Γκιούροφ και ταυτόχρονα επιχείρησε, ανεπιτυχώς, να ασκήσει βέτο σε νομοσχέδιο για την αυστηρότερη εποπτεία της πώλησης του διυλιστηρίου του Μπουργκάς, της μεγαλύτερης πετρελαϊκής εγκατάστασης της χώρας που ανήκει στη ρωσική Lukoil, σε μια προσπάθεια να παρεμποδίσει τα σχέδια της τότε υπηρεσιακής κυβέρνησης, που ο ίδιος είχε διορίσει, να μειώσει την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία.
Τον σκεπτικισμό στις Βρυξέλλες για τον ρόλο του επερχόμενου στην πρωθυπουργία Ράντεφ, ενέτεινε η πρότασή του, πέρυσι, για τη διενέργεια δημοψηφίσματος περί την ένταξη της Βουλγαρίας στην Ευρωζώνη, γεγονός που ερμηνεύθηκε ως προσπάθεια να υπονομεύσει τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Ολα αυτά ο ίδιος προεκλογικά προσπάθησε να τα εμφανίσει ως πατριωτική πολιτική λέγοντας πως «δεν είναι δείγματα φιλορωσισμού, αλλά φιλοβουλγαρισμού».
Ο κίνδυνος
Είναι τελικά ο Ράντεφ, όπως αρκετοί στη ∆ύση υποστηρίζουν, ο «φιλορώσος» ηγέτης που μπορεί μιμούμενος τον Ορμπαν να καταστήσει τη Βουλγαρία το απείθαρχο κράτος-μέλος που θα κρατάει ομήρους την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ; Οπως το θέτει (Kyiv Independent) ο Ρουσλάν Στεφάνοφ, αναλυτής στο Κέντρο Μελέτης της Δημοκρατίας (CSD), ένα ευρωπαϊκό ινστιτούτο δημόσιας πολιτικής με έδρα τη Σόφια, «ο σοβαρός κίνδυνος δεν είναι η Βουλγαρία να γίνει ξαφνικά μια δεύτερη Ουγγαρία, αλλά ότι μια κυβέρνηση με επικεφαλής τον Ράντεφ θα μπορούσε να παρεμποδίσει, να καθυστερήσει, να αποδυναμώσει ή και να υπονομεύσει ρητορικά τις κοινές θέσεις της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ σχετικά με τις κυρώσεις και τη στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία».
Βουλγαρικές μειονότητες – Στη Βόρεια Μακεδονία και στη Σερβία εκφράζονται ανησυχίες ότι ο νέος ισχυρός άνδρας της Σόφιας θα τροφοδοτήσει με εθνικισμό τις σοβούσες εστίες τριβής για τις βουλγαρικές μειονότητες στην επικράτειά τους.
Στη Βόρεια Μακεδονία, και στη Σερβία, εκφράζονται ανησυχίες ότι ο νέος πρωθυπουργός θα τροφοδοτήσει με εθνικισμό τις σοβούσες εστίες τριβής για τις βουλγαρικές μειονότητες στην επικράτειά τους. Ως πρόεδρος ο Ράντεφ ανέδειξε στον υπέρτατο βαθμό το ευρισκόμενο έως τότε σε λανθάνουσα κατάσταση αφήγημα του βουλγαρικού εθνικισμού, περί «ενός έθνους, δύο κρατών» σχετικά με τη Βόρεια Μακεδονία, γεγονός που προκάλεσε ρήγμα στις σχέσεις της Σόφιας με τα Σκόπια.
Με την απειλή βέτο –πήγαινε αυτοπροσώπως στις Βρυξέλλες για να το θέσει– στην πορεία της Βόρειας Μακεδονίας προς την Ε.Ε., η Σόφια πίεζε και πιέζει τα Σκόπια να τροποποιήσουν το Σύνταγμά τους και να κατοχυρώσουν θεσμικά την ύπαρξη εντός των ορίων της χώρας βουλγαρικής μειονότητας. Προκειμένου, δε, να ενισχύσει το αφήγημα ότι οι Σλαβομακεδόνες ανήκουν στο βουλγαρικό έθνος, έχει διανείμει περί τις 150.000 βουλγαρικά διαβατήρια σε πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας, μολονότι στην τελευταία απογραφή μόνο 2.300 άτομα δήλωσαν Βούλγαροι.
Στην πραγματικότητα οι κάτοχοί τους τα εφοδιάστηκαν όχι για λόγους ταυτοτικής συνείδησης, αλλά για να μπαινοβγαίνουν ελεύθερα στις χώρες-μέλη της Ε.Ε. Ενόψει της ανάληψης της διακυβέρνησης από τον Ράντεφ στη Βουλγαρία, στα Σκόπια αναμένουν επιδείνωση των σχέσεων.
Δούρειος ίππος στα Σκόπια
Για να προλάβουν δυσάρεστα «μελλούμενα», κατατέθηκε από ομάδα βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος VMRO DPMNE, την οποία στηρίζει και η αντιπολιτευόμενη σοσιαλδημοκρατική SDSM, πρόταση νόμου που απαγορεύει την εκλογή στη Βουλή ή την τοποθέτηση σε υπουργικά πόστα πολιτών με διπλή υπηκοότητα, υπό τον φόβο ότι φιλοβούλγαροι πολιτικοί μπορεί να αναρριχηθούν στα υψηλά κλιμάκια της εξουσίας και να λειτουργήσουν ως «δούρειος ίππος» της Βουλγαρίας.
Ο πρώην ΥΠΕΞ της Βόρειας Μακεδονίας, Νίκολα Δημητρόφ, δήλωσε πως οι σχέσεις της χώρας του με τη Βουλγαρία βρίσκονται στο χειρότερο επίπεδο από ποτέ, τονίζοντας πως «σε όλες τις δημοσκοπήσεις η Βουλγαρία εμφανίζεται ως ο χειρότερος εχθρός της χώρας».
Οι Σέρβοι είδαν και αυτοί με επιφυλάξεις τη νίκη του Ράντεφ, με τη φιλοκυβερνητική εφημερίδα Blic να σημειώνει: «Aυτός ο πρώην στρατιωτικός πιλότος βρίσκεται στην πολιτική ζωή της Βουλγαρίας από το 2017 και κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η Σόφια έχει μπλοκάρει την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση πέντε φορές, επικαλούμενη δυσαρέσκεια για τη θέση της βουλγαρικής μειονότητας στη Σερβία». Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή στην ανατολική μεθόριό της ζουν 12.918 πολίτες που αυτοπροσδιορίζονται ως Βούλγαροι και οι οποίοι κατά τη βουλγαρική πλευρά καταπιέζονται.
Σε άρθρο της υπό τον τίτλο «πέντε βουλγαρικές μαχαιριές στην πλάτη μας τα τελευταία δέκα χρόνια», η Σέρβα αναλύτρια Ντανιέλα Λούκοβιτς διερωτάται αν «θα συνεχίσει ο Ράντεφ, ως πρωθυπουργός, να μαχαιρώνει την πορεία της Σερβίας προς την Ε.Ε.» (BGNES).
Με την Ελλάδα
Μπορεί οι θεωρίες του Ράντεφ περί εργαλειοποίησης του εκτός μητροπολιτικού κέντρου «βουλγαρικού κόσμου», στα πρότυπα του «Ρωσικού» του Πούτιν και του «Σερβικού» του Βούτσιτς, να αποτελούν δυνητικό κίνδυνο αποσταθεροποίησης στα Βαλκάνια, η Ελλάδα ωστόσο δεν έχει ανοιχτά ζητήματα με τη Βουλγαρία.
Οι μεταξύ τους σχέσεις χαρακτηρίζονται και από τις δύο πλευρές υποδειγματικές –τουλάχιστον έως τώρα–, ενώ και ο ίδιος ο Ράντεφ έχει τη φήμη του «φίλου της Ελλάδας». Τι θα συμβεί όμως εάν στρέψει το «καράβι» προς τη Μόσχα και με όχημα το «εθνικό συμφέρον», αρχίσει να αμφισβητεί ύψιστες επιλογές συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών, στις οποίες η Ελλάδα έχει επενδύσει γεωπολιτικά, όπως ο κάθετος ενεργειακός διάδρομος, η μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη όπου οι Βούλγαροι συμμετέχουν με ποσοστό 20% στην εταιρεία Gastrade; Ή προκειμένου να «διευκολύνει» τη Ρωσία, θελήσει να ορθώσει εμπόδια στη διέλευση στρατιωτικών εφοδιοπομπών μέσω Αλεξανδρούπολης προς τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας και βορειότερα;
Επί του παρόντος, οι πάντες τελούν εν αναμονή δείγματος γραφής από τον Ράντεφ μετά τη συγκρότηση κυβέρνησης στα μέσα Μαΐου και κατά τις προγραμματικές δηλώσεις. Ισως τότε να απαντηθεί το ερώτημα αν «ο Ορμπαν διέβη κολυμπώντας τον Δούναβη και εγκαταστάθηκε στον Αίμο», όπως έγραψε μια αυστριακή ιστοσελίδα.
Η «επανάσταση» της γενιάς Ζ
Ενας από τους βασικούς λόγους που ο Ράντεφ κέρδισε με τόσο υψηλό ποσοστό τις εκλογές ήταν ότι κατάφερε να κινητοποιήσει και να φέρει στην κάλπη τους νεότερους ψηφοφόρους. Ηταν τα παιδιά της αποκαλούμενης «γενιάς Ζ», ηλικίας από 18 έως 30 ετών, που αισθάνονταν ότι με την υφιστάμενη κατάσταση της φτώχειας και της απύθμενης διαφθοράς, στη Βουλγαρία δεν θα είχαν «στον ήλιο μοίρα» και η μετανάστευση προέβαλλε ως μονόδρομος γι’ αυτά.
Είχαν στείλει το μήνυμά τους προς το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα αρχές Δεκεμβρίου του 2025, όταν η Βουλγαρία βίωσε τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις από τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Η Σόφια και άλλες μεγάλες πόλεις κατακλύστηκαν τότε από δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές, νέους στην συντριπτική τους πλειονότητα, που κρατούσαν πανό με συνθήματα όπως «Η γενιά Ζ έρχεται», «Νέα Βουλγαρία χωρίς μαφίες», «Δώστε μας ένα λόγο να μείνουμε».
