Το ξεκίνημα της περασμένης εβδομάδας βρήκε τον Ντόναλντ Τραμπ σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Καθώς η σύγκρουση στον Κόλπο συμπλήρωνε δύο μήνες, οι Ιρανοί διαπραγματευτές είχαν εγκαταλείψει το Ισλαμαμπάντ χωρίς να περιμένουν τους Αμερικανούς απεσταλμένους, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παρέμεναν κλειστά. Η προοπτική μιας παγωμένης σύγκρουσης μακράς διαρκείας με δυνητικά εφιαλτικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία θα ήταν ό,τι χειρότερο για τον Λευκό Οίκο εν όψει των εκλογών του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο.
Το πρωί της Δευτέρας, ο Αμερικανός πρόεδρος μάζεψε το επιτελείο του για τα θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας στην αίθουσα διαχείρισης κρίσεων (Situation Room) για να συζητήσουν τα επόμενα βήματα. Οι θερμοκέφαλοι συνομιλητές του, όπως ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, τον πίεζαν, μαζί με το Ισραήλ, για επιστροφή στις πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά ο ίδιος ταλαντευόταν, καθώς το φάντασμα της αποτυχημένης επέμβασης επί προεδρίας Τζίμι Κάρτερ, τον Απρίλιο του 1980, στοίχειωνε τις σκέψεις του.
Τελικά, η είδηση της ημέρας δεν ήρθε από την Ουάσιγκτον, αλλά από τη Μόσχα, την οποία επισκεπτόταν, προερχόμενος από το Ισλαμαμπάντ, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, αναζητώντας στήριγμα. Θα περίμενε κανείς μια συνάντηση με τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ, με θερμές δημόσιες δηλώσεις, άντε και με κάποιες παρασκηνιακές συμφωνίες οικονομικής και στρατιωτικής στήριξης, χωρίς όμως να διακινδυνεύσει η Μόσχα τη ρήξη με τον Τραμπ προτού βρεθεί μια αμοιβαία αποδεκτή λύση στο Ουκρανικό.
Αυτό που συνέβη, όμως, ξεπερνούσε κατά πολύ το διπλωματικό πρωτόκολλο. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν επέλεξε να συναντήσει ο ίδιος τον Ιρανό υπουργό και να εκφράσει, μπροστά στις κάμερες, τον θαυμασμό του για «τη γενναιότητα και τον ηρωισμό του ιρανικού λαού στην υπεράσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας και κυριαρχίας του» – εννοείται, απέναντι στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ.
Τα τρία πλήγματα
Καθηλωμένη στο ναρκοπέδιο της Ουκρανίας εδώ και περισσότερο από τέσσερα χρόνια, η Ρωσία υπέστη τρία σοβαρά πλήγματα από την Αμερική και τους εταίρους της χωρίς να μπορέσει να αντιδράσει – το 2023 με την ήττα της συμμάχου της Αρμενίας από το Αζερμπαϊτζάν στην τελική σύγκρουση για το Ναγκόρνο Καραμπάχ, το 2024 με την πτώση του Ασαντ στη Συρία και τον περασμένο Ιανουάριο με την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από τη Βενεζουέλα. Καθώς όμως ο πόλεμος στο Ιράν απειλεί να εγκλωβίσει την Αμερική στο δικό της ναρκοπέδιο χωρίς ορατή έξοδο κινδύνου, η Ρωσία αισθάνεται ότι έχει την ευκαιρία να πληρώσει τον αντίπαλο με το δικό του νόμισμα και δεν εννοεί να την αφήσει ανεκμετάλλευτη.
Ηδη στο πρώτο δεκαπενθήμερο του πολέμου, σειρά αγγλόφωνων μέσων που επικαλούνταν πηγές των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών ανέφεραν ότι οι Ρώσοι τροφοδοτούσαν τους Ιρανούς με εικόνες των κατασκοπευτικών δορυφόρων τους, πράγμα που τους επέτρεψε να προχωρήσουν σε απροσδόκητης αποτελεσματικότητας βομβαρδισμούς αμερικανικών βάσεων στην περιοχή – ό,τι έκαναν, δηλαδή, και οι Αμερικανοί για να ενισχύσουν τους Ουκρανούς στα πλήγματα κατά της Ρωσίας. Το τελευταίο διάστημα ακολούθησε μια άλλη αποκάλυψη, που ενισχύει την αίσθηση ενός ισχυρού δεσμού ανάμεσα στους δύο μεγάλους πολέμους αυτής της περιόδου.
Εσοδα για τη Μόσχα – Ο Τραμπ αναγκάστηκε, στην προσπάθειά του να εκτονώσει την πίεση στην παγκόσμια οικονομία, να αναστείλει προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, η εμπορική τιμή του οποίου εκτινάχθηκε από τα 60 δολάρια που ήταν πριν από την έναρξη του πολέμου, στα 98,5.
Είναι γνωστό ότι οι Ρώσοι στηρίχθηκαν εντατικά στα ιρανικά drones Shaheed για να πλήξουν τις αμερικανικής κατασκευής ουκρανικές άμυνες. Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα του αγγλόφωνου Τύπου, οι Ρώσοι αναβάθμισαν τα εν λόγω drones με δικά τους ολοκληρωμένα κυκλώματα και λογισμικό που ενσωμάτωνε τις εμπειρίες τους από τα πεδία των μαχών και παρέδωσαν μεγάλα φορτία από αυτά στο Ιράν για τις ανάγκες του δικού του πολέμου.
Υποψιάζεται κανείς ότι η Ρωσία έχει πάψει να τρέφει μεγάλες ελπίδες για γρήγορο τερματισμό του ουκρανικού πολέμου με τη βοήθεια της κυβέρνησης Τραμπ. Προφανώς δεν θα πέρασε απαρατήρητη από τη Μόσχα μια σημαντική ομιλία του υφυπουργού Πολέμου των ΗΠΑ Ελπριτζ Κόλμπι στους εκπροσώπους του «συνασπισμού προθύμων» για την Ουκρανία, που είχαν συγκεντρωθεί στο Βερολίνο, στις 15 Απριλίου. Εκεί ο νούμερο δύο του Πενταγώνου ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ δεν εννοούν να εγκαταλείψουν την Ουκρανία, παρά μόνον να κάνουν outsourcing του πολέμου στις πλάτες των Ευρωπαίων, στο πλαίσιο αυτού που ο ίδιος ονόμασε «ΝΑΤΟ 3.0»: Το ΝΑΤΟ 1.0 ήταν εκείνο του Ψυχρού Πολέμου, που είχε αποκλειστικό στόχο την ΕΣΣΔ· το ΝΑΤΟ 2.0 ήρθε μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ, με διεύρυνση της ακτίνας δράσης του και μετακύλιση των δαπανών στους ώμους των ΗΠΑ· το ΝΑΤΟ 3.0 θα επαναφέρει κατά κάποιον τρόπο την ισορροπία, με τους Ευρωπαίους να αναλαμβάνουν το κύριο βάρος της άμυνάς τους και τις ΗΠΑ να συγκεντρώνουν τις δυνάμεις τους στη ζώνη Ασίας – Ειρηνικού (λόγω Κίνας) και στο δυτικό ημισφαίριο.
Η απάντηση ήρθε από τον Σεργκέι Λαβρόφ σε μια επίσης υποτιμημένη, από τον διεθνή Τύπο, ομιλία που εκφώνησε στις 24 Απριλίου, σε ετήσια συνάντηση μη κυβερνητικών οργανώσεων στη Μόσχα. Ο επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας δήλωσε ότι η «συλλογική Δύση», παρά τις όποιες εσωτερικές αντιθέσεις της επί προεδρίας Τραμπ, βρίσκεται σε πόλεμο με τη χώρα του, χρησιμοποιώντας ως «αιχμή του δόρατος» την Ουκρανία και ότι αυτό μάλλον δεν θα αλλάξει γρήγορα. Στο μεταξύ, ο πόλεμος των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν θρέφει, προς το παρόν, τη ρωσική πολεμική μηχανή. Ο Τραμπ αναγκάστηκε, στην προσπάθειά του να εκτονώσει την πίεση στην παγκόσμια οικονομία, να αναστείλει προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, η εμπορική τιμή του οποίου εκτινάχθηκε από τα 60 δολάρια που ήταν πριν από την έναρξη του πολέμου, στα 98,5 δολάρια.
Η κινεζική στήριξη
Στους μεγάλους κερδισμένους, για την ώρα, αυτής της σύγκρουσης συγκαταλέγεται και η Κίνα. Οταν ξεκινούσε ο πόλεμος, στενοί σύμμαχοι του Τραμπ, όπως ο Λίντσεϊ Γκράχαμ και ο Ματ Πότιντζερ, αναπληρωτής σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας στην πρώτη θητεία του, έλεγαν ανοιχτά ότι στόχος ήταν ολόκληρος ο «Αξονας του Χάους» (Κίνα – Ρωσία – Ιράν – Βόρεια Κορέα). Ενα Ιράν υποταγμένο στις ΗΠΑ θα έπαυε να αποτελεί κρίσιμο κόμβο του κινεζικού «Νέου Δρόμου του Μεταξιού» και θα εντασσόταν στον υπό αμερικανικό σχεδιασμό διεθνή διάδρομο IMEC (Ινδία – Μέση Ανατολή – Ευρώπη). Αλλά τα πράγματα εξελίσσονται, επί του παρόντος, πολύ διαφορετικά.
Κύρος για το Πεκίνο – Απέναντι στις ΗΠΑ του Τραμπ, η Κίνα του Σι προβάλλει σαν όαση σοβαρότητας, εκείνη που έπεισε το Ιράν να δεχθεί την εκεχειρία στις 7 Απριλίου και συμβάλλει ενεργά, αν και παρασκηνιακά, στις προσπάθειες ειρήνευσης μέσω του στενού εταίρου της, του Πακιστάν.
Σύμφωνα με το Foreign Affairs και τους Financial Times, οι Κινέζοι προσέφεραν πολυεπίπεδη στρατιωτική στήριξη στο Ιράν: πρόσβαση στο δορυφορικό σύστημα πλοήγησης BeiDou, χημικά για τα στερεά καύσιμα των βαλλιστικών πυραύλων, υπερηχητικούς πυραύλους Κρουζ για πλήγματα εναντίον πλοίων και φορητά αντιαεροπορικά συστήματα υψηλής αποτελεσματικότητας. Στο οικονομικό πεδίο, είναι αλήθεια ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση απειλεί την κινεζική οικονομία, η οποία εισάγει το 50% του πετρελαίου της από τον Κόλπο και είναι βαριά εξαρτημένη από τις εξαγωγές. Ωστόσο, η κινεζική ηγεσία είχε φροντίσει να σωρεύσει τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα (1,4 δισ. βαρέλια, μεγαλύτερα και από τα αμερικανικά) και να μειώσει την εξάρτηση της οικονομίας από τους υδρογονάνθρακες, ενισχύοντας τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ηλεκτροκίνηση.
Το σημαντικότερο όφελος της Κίνας αφορά τη γεωπολιτική σφαίρα. Η αλλοπρόσαλλη Αμερική του Τραμπ εξοργίζει με τον αρπακτικό ηγεμονισμό της ακόμη και τους πιο στενούς συμμάχους της, σε σημείο που ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. Απέναντί της η Κίνα του Σι Τζινπίνγκ προβάλλει σαν όαση σοβαρότητας και φερεγγυότητας, εκείνη που έπεισε το Ιράν να δεχθεί την εκεχειρία στις 7 Απριλίου και συμβάλλει ενεργά, αν και παρασκηνιακά μέχρι τώρα, στις προσπάθειες ειρήνευσης μέσω του στενού εταίρου της, του Πακιστάν.
Με αυτά τα δεδομένα, αναμένεται με εξαιρετικό ενδιαφέρον η προγραμματισμένη για τα μέσα Μαΐου συνάντηση Σι – Τραμπ στο Πεκίνο. Μέχρι τότε, θα ακούγεται άκρως επίκαιρος ο αφορισμός του Ινδού υπουργού Εξωτερικών Σουμπραχμανιάν Τζαϊσανκάρ: «Οι Κινέζοι κερδίζουν χωρίς να πολεμούν. Οι Αμερικανοί πολεμούν χωρίς να κερδίζουν».
Ο Τραμπ «τιμωρεί» τον Μερτς με απόσυρση στρατευμάτων και δασμούς
Κλιμακώνεται η σύγκρουση ΗΠΑ-Ευρώπης μετά την προαναγγελία της Ουάσιγκτον για μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη γηραιά ήπειρο και τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για αύξηση δασμών στα αυτοκίνητα που εισάγονται από την Ε.Ε. στο 25%, που τινάζει στον αέρα την εμπορική συμφωνία. Λίγες μέρες αφότου ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς αμφισβήτησε κατά πόσον ο πρόεδρος Τραμπ έχει στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο στο Ιράν κι έκανε λόγο για «ταπείνωση» των ΗΠΑ, το αμερικανικό Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι αποσύρονται 5.000 στρατιώτες από τη Γερμανία οι οποίοι θα αξιοποιηθούν εκ νέου στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες θέσεις στο εξωτερικό.
Η αποχώρηση θα ολοκληρωθεί μέσα στους επόμενους έξι έως δώδεκα μήνες. Παρόμοιες απειλές για μείωση αμερικανικών στρατευμάτων εκτόξευσε ο Τραμπ και σε βάρος Ισπανίας και Ιταλίας. Το Πεντάγωνο εξετάζει εδώ και αρκετά χρόνια τη μείωση της στρατιωτικής παρουσίας στη Γερμανία. Στην παρούσα συγκυρία όμως είναι σαφές πως η κίνηση συνιστά «τιμωρία» της Γερμανίας, της οποίας τα πρόσφατα σχόλια για τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν έχουν ενοχλήσει τον Τραμπ. «Οι Αμερικανοί προφανώς δεν έχουν καμία στρατηγική», είπε στις αρχές της εβδομάδας ο Μερτς. Ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε μέσω του Truth Social, της πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης που διαθέτει, εκφράζοντας την οργή του.
«Ο καγκελάριος της Γερμανίας θα έπρεπε να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στον τερματισμό του πολέμου Ρωσίας/Ουκρανίας (όπου έχει αποδειχθεί εντελώς αναποτελεσματικός!) και στην αποκατάσταση της διαλυμένης του χώρας, ιδίως στους τομείς της μετανάστευσης και της ενέργειας, και λιγότερο στο να παρεμβαίνει σε όσους εργάζονται για την εξάλειψη της πυρηνικής απειλής του Ιράν, καθιστώντας έτσι τον κόσμο –συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας– ασφαλέστερο!».
Η σύγκρουση των ΗΠΑ με τη Γερμανία έρχεται να προστεθεί στον εμπορικό πόλεμο των δύο πλευρών που γνωρίζει νέα όξυνση μετά την προχθεσινή ανακοίνωση του Τραμπ ότι σκοπεύει να αυξήσει τους δασμούς στα αυτοκίνητα και τα φορτηγά που εισάγονται από την Ευρωπαϊκή Ενωση στο 25%. Η ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου σηματοδοτεί ανατροπή της συμφωνίας στην οποία κατέληξαν το περασμένο καλοκαίρι Ε.Ε. και ΗΠΑ. Aμεση ήταν η αντίδραση των Βρυξελλών: «Δεν είναι αυτός τρόπος να αντιμετωπίζονται στενοί εταίροι. Πλέον μπορούμε να απαντήσουμε με απόλυτη σαφήνεια και αποφασιστικότητα, αξιοποιώντας τη δύναμη της θέσης μας».
