Από την Εποχή του Λίθου πραγματοποιούνταν τολμηρές ιατρικές επεμβάσεις. Ανάμεσά τους και τρυπανισμοί, δηλαδή επεμβάσεις κατά τις οποίες ανοίγονταν οπές στο κρανίο, οι οποίες φαίνεται ότι σε κάποιες περιπτώσεις έσωζαν τη ζωή των ασθενών.
Στην έκδοση της 1ης Ιουλίου του 1911, η εφημερίδα General-Anzeiger für Halle und den Saalekreis ανέφερε μυστηριώδη ανακάλυψη. Λίγους μήνες νωρίτερα, ο φαρμακοποιός Πολ Μπέργκερ είχε εντοπίσει νεολιθικά οστά σε λατομείο στη Γερμανία, ανάμεσά τους και ένα κρανίο με δύο κυκλικές οπές στο μέγεθος νομίσματος.
Τα ανοίγματα αυτά είχαν γίνει με μεγάλη ακρίβεια και, όπως αποδείχθηκε, όσο το άτομο ήταν ακόμη ζωντανό, πριν από περίπου 4.500 χρόνια. Η επέμβαση, χωρίς σύγχρονη αναισθησία, πιθανότατα διήρκεσε ώρες, γεγονός που δείχνει εντυπωσιακή τεχνική δεξιότητα για την εποχή.
Παγκόσμιο φαινόμενο
Ανάλογα ευρήματα έχουν εντοπιστεί όχι μόνο στη Γερμανία αλλά και στη Γαλλία, τη Βρετανία, την Αίγυπτο, τη Ρωσία, την Αφρική, την Ιταλία και το Περού. Η πρακτική ήταν ευρέως διαδεδομένη, από τη Νεολιθική εποχή έως την αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα.
Για πολλά χρόνια θεωρούνταν κυρίως τελετουργική, συνδεδεμένη με τη μαγεία και την απομάκρυνση «κακών πνευμάτων». Σήμερα, ωστόσο, οι επιστήμονες δεν αποκλείουν ότι είχε και θεραπευτικό χαρακτήρα.
Πρώιμη μορφή νευροχειρουργικής
Σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο Κουρτ Β. Αλτ, οι νεολιθικοί «χειρουργοί» διέθεταν βασικές ανατομικές γνώσεις. Φαίνεται ότι κατανοούσαν πως ένας τραυματισμός στο κρανίο μπορούσε να προκαλέσει επικίνδυνη πίεση στον εγκέφαλο και πως το άνοιγμα της κρανιακής κοιλότητας μπορούσε να την ανακουφίσει.
Σε περιπτώσεις τραυματισμών, η μείωση της πίεσης πιθανόν αύξανε τις πιθανότητες επιβίωσης.
Ενδείξεις επιβίωσης
Πολλά κρανία δείχνουν σημάδια επούλωσης, γεγονός που αποδεικνύει ότι αρκετοί ασθενείς επέζησαν της επέμβασης – σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα και μετά από περισσότερους από έναν τρυπανισμούς, όπως στο κρανίο της Πριτσχένα.
Αυτό υποδηλώνει υψηλό επίπεδο δεξιοτεχνίας και εμπειρίας, παρά την απουσία σύγχρονων εργαλείων και αναισθησίας.
Τεχνικές και εργαλεία
Οι επεμβάσεις γίνονταν με λίθινα εργαλεία, όπως σμίλες από πυρόλιθο, ή με τεχνικές διάτρησης και απόξεσης. Σε μεταγενέστερες εποχές χρησιμοποιήθηκαν και εξειδικευμένα εργαλεία, όπως κυλινδρικά τρυπάνια.
Η διαδικασία ήταν εξαιρετικά επώδυνη και διαρκούσε ώρες. Πιθανόν να χορηγούνταν φυτικά εκχυλίσματα ή ψυχοδραστικές ουσίες για τη μείωση του πόνου ή την πρόκληση αναισθησίας.
Εντυπωσιακές ιατρικές γνώσεις
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι κοινωνίες της προϊστορίας διέθεταν πολύ πιο προχωρημένες ιατρικές γνώσεις από όσες συχνά τούς αποδίδονται. Οι «χειρουργοί» της Νεολιθικής εποχής φαίνεται ότι συνδύαζαν εμπειρική γνώση, δεξιοτεχνία και παρατήρηση, πραγματοποιώντας επεμβάσεις εξαιρετικά υψηλού ρίσκου με αξιοσημείωτη επιτυχία.
Με πληροφορίες από Der Spiegel
