Για δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερα από πέντε χρόνια, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με το κόστος της ενεργειακής της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή εκτόξευσε τις τιμές, οδηγώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση να δαπανήσει επιπλέον 24 δισ. ευρώ για εισαγωγές ενέργειας χωρίς να εξασφαλίσει περισσότερες ποσότητες. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Κομισιόν παρουσίασε σήμερα το «AccelerateEU», ένα πακέτο μέτρων που επιχειρεί να δώσει άμεση ανακούφιση, αλλά και να «θωρακίσει» μακροπρόθεσμα την ευρωπαϊκή οικονομία.
Το εκτελεστικό όργανο της Ε.Ε. δίνει, πάντως, κυρίως κατευθύνσεις και δεν προτείνει υποχρεωτικά μέτρα, αφήνοντας δηλαδή στα κράτη-μέλη ευελιξία στην εφαρμογή, ενώ προωθεί ήπιες, εθελοντικές πρακτικές εξοικονόμησης ενέργειας για τους πολίτες.
Το «πακέτο» παρουσιάστηκε σήμερα, προκειμένου να συζητηθεί και να αναλυθεί από τους Ευρωπαίους ηγέτες, που θα συναντηθούν στην Κύπρο από αύριο στο πλαίσιο της διήμερης άτυπης συνόδου κορυφής της Ε.Ε.
«Οι επιλογές που κάνουμε σήμερα θα καθορίσουν την ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του σήμερα και τις κρίσεις του αύριο» τονίζει η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρές, εγχώριες πηγές ενέργειας αποτελεί προϋπόθεση για ενεργειακή ασφάλεια και ανεξαρτησία.
Οι προτάσεις εστιάζουν σε τρεις βασικούς άξονες: καλύτερο συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών, προστασία καταναλωτών και επιχειρήσεων από τις αυξήσεις τιμών και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.
Πάντως, κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση του «AccelerateEU» έχουν τα ίδια τα κράτη-μέλη, καθώς η Κομισιόν επιλέγει να κινηθεί περισσότερο μέσω συντονισμού και κατευθύνσεων παρά μέσω δεσμευτικών παρεμβάσεων.
Στο άμεσο επίπεδο, καλούνται να ενισχύσουν τον μεταξύ τους συντονισμό σε κρίσιμους τομείς, όπως η πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου, η διαχείριση και πιθανή απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, αλλά και η διασφάλιση επάρκειας καυσίμων, ιδίως ντίζελ και καυσίμων αεροπορίας. Παράλληλα, η Κομισιόν ζητά τα εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης να σχεδιάζονται με τρόπο που να μην διαταράσσει την ενιαία αγορά, ενισχύοντας την ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή εικόνα και ανταλλαγή πληροφοριών.
Την ίδια στιγμή, δίνεται σημαντική ευελιξία στις κυβερνήσεις για την υιοθέτηση μέτρων στήριξης, παρέχοντας μια «εργαλειοθήκη» που περιλαμβάνει επιδοτήσεις, ενεργειακά κουπόνια, κοινωνικά τιμολόγια και φορολογικές ελαφρύνσεις, καθώς και τη δυνατότητα χρήσης εσόδων από το ETS για στοχευμένες παρεμβάσεις. Η ευελιξία αυτή ενισχύεται περαιτέρω μέσω ενός προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη των πιο εκτεθειμένων κλάδων.
Παράλληλα, τα κράτη-μέλη καλούνται να επιταχύνουν διαρθρωτικές αλλαγές, όπως η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εξηλεκτρισμό (electrification) της οικονομίας και η αναβάθμιση των ενεργειακών δικτύων, αξιοποιώντας στο μέγιστο τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια.
Δημιουργείται συγχρόνως νέο Παρατηρητήριο Καυσίμων για την παρακολούθηση της αγοράς και την έγκαιρη αντιμετώπιση πιθανών ελλείψεων, ενώ ενισχύεται η «ευελιξία» των κρατών-μελών να στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις μέσω επιδοτήσεων, ενεργειακών κουπονιών και προσωρινών φορολογικών ελαφρύνσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στους πολίτες, χωρίς όμως επιβολή περιοριστικών μέτρων, καθώς, όπως τονίστηκε χθες από τον επίτροπο Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολο Τζιτζικώστα, «δεν υπάρχει ανάγκη σε αυτή τη φάση να παρέμβουμε στον τρόπο που οι άνθρωποι ζουν, εργάζονται και μετακινούνται».
Συγκεκριμένα, η Κομισιόν προκρίνει εθελοντικές πρακτικές εξοικονόμησης ενέργειας – όπως πιο αποδοτική κατανάλωση και ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών. Ως προς τις συστάσεις για πολίτες αρμόδιοι αξιωματούχοι διευκρινίζουν ότι δεν προκρίνουν την παραμονή στο σπίτι ή μέτρα περιορισμού των μετακινήσεων ή τηλεργασία, όπως πρότεινε πρόσφατα ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας.
Στον τομέα της ενέργειας, η στρατηγική εστιάζει στην επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και την ανάπτυξη εγχώριων καθαρών πηγών, με νέο Σχέδιο Δράσης να αναμένεται το καλοκαίρι. Παράλληλα, δίνεται προτεραιότητα στην αναβάθμιση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και στην ενίσχυση επενδύσεων, καθώς εκτιμάται ότι απαιτούνται έως και 660 δισ. ευρώ ετησίως μέχρι το 2030.
«Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ακόμη μία κρίση ορυκτών καυσίμων. Πρέπει να αποτελέσει σημείο καμπής», σημείωσε ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή αυτονομία μέσω καθαρών πηγών είναι η μόνη βιώσιμη λύση.
Το σχέδιο αγγίζει και τις μεταφορές, με μέτρα για τη διασφάλιση επάρκειας καυσίμων και τη στήριξη της αεροπορίας απέναντι σε πιθανές διαταραχές.
«Ενισχύουμε τον συντονισμό για τη βελτιστοποίηση της διανομής καυσίμων και διασφαλίζουμε ότι το σύστημα μεταφορών παραμένει ανθεκτικό» επισήμανε ο αρμόδιος επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας.
Το κατά πόσο τα μέτρα, που προτείνει σήμερα η Κομισιόν θα αποδειχθούν επαρκή για την αντιμετώπιση της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης παραμένει ανοιχτό ερώτημα.
Πάντως, το επόμενο διάστημα το εκτελεστικό όργανο της Ε.Ε θα προχωρήσει και σε πιο συγκεκριμένες νομοθετικές κινήσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Σύμφωνα με πληροφορίες αναμένεται να καταθέσει δύο προτάσεις: η πρώτη αφορά την προσαρμογή των κανόνων της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο να μειωθεί το κόστος μεταφοράς ρεύματος μέσω πιο αποδοτικής λειτουργίας των δικτύων, αξιολόγησης των διαχειριστών και καλύτερης στόχευσης των χρεώσεων – ιδίως για τη βαριά βιομηχανία. Η δεύτερη προβλέπει αλλαγές στη φορολογική πολιτική, ώστε η ηλεκτρική ενέργεια να φορολογείται χαμηλότερα από τα ορυκτά καύσιμα, ενισχύοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα του εξηλεκτρισμού και επιταχύνοντας την ενεργειακή μετάβαση.
