Μπορούμε να δούμε το ποδόσφαιρο με μια ματιά… ρομαντική; Υπάρχει φασαρία χωρίς επεισόδια;
Μπορεί η πάσα να είναι πιο ωραία και από το γκολ;
Και πώς μια λουλουδένια φανέλα ποδοσφαίρου μπορεί να γίνει αφορμή για μια μικρή περιπέτεια γεωγραφίας;
Οι Μαμάδες με Ρούμι παίρνουν πάσα από ένα ωραίο βιβλίο, από ένα τραγούδι, από φανέλες και από καλή παρέα (τον Βασίλη Κωστάκη και την Ελευθερία Αγγέλη από το Another Football) και μιλάνε για το ποδόσφαιρο μέσα από μια πολύ ξεχωριστή οπτική. Με αφορμή το βιβλίο «Συγγνώμη για τη φασαρία αλλά εμείς θα παίξουμε μπάλα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, μιλάμε για το ποδόσφαιρο ως παιχνίδι, πάσα, κοινότητα, συμπερίληψη, δημόσιο χώρο και αφορμή για να δούμε τον κόσμο λίγο διαφορετικά.
Ακούστε εδώ το επεισόδιο:
Πέρα από το γκολ
Αφορμή για το επεισόδιο στάθηκε το βιβλίο «Συγγνώμη για τη φασαρία αλλά εμείς θα παίξουμε μπάλα» του Βασίλη Κωστάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα σε συνεργασία με το Another Football. Ενα βιβλίο που μιλά για το ποδόσφαιρο χωρίς να στέκεται μόνο στο ποδόσφαιρο. Δεν το αντιμετωπίζει απλώς ως άθλημα, ως αγώνα ή ως σκορ, αλλά ως τρόπο να δούμε τη συνεργασία, τη φιλία, το λάθος, την προσπάθεια, την πόλη, την κοινότητα.
Οι ήρωες του βιβλίου, ο Μπένο και η Αντιγόνη, περιπλανιούνται σε μια μεγάλη πόλη «που μεγαλώνει, αλλά ξεχνά να παίζει» και μέσα από σύντομους και μεστούς διαλόγους αναρωτιούνται για πράγματα που αφορούν πολύ περισσότερα από την μπάλα: τι μας κάνει πραγματικά χαρούμενους, γιατί χειροκροτάμε μόνο εκείνον που σκοράρει, ποια είναι η αξία της πάσας, πώς μπορούμε να φτιάξουμε έναν χώρο που να τους χωρά όλους.
Το ποδόσφαιρο, όταν το δούμε στην πιο καθαρή μορφή του, μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα μικρό σχολείο ζωής! Που βοηθάει τα παιδιά να ασκηθούν, να αποκτήσουν αντοχή, ισορροπία, συντονισμό και καλύτερη σχέση με το σώμα τους. Ταυτόχρονα, όμως, τα μαθαίνει να σκέφτονται γρήγορα, να παίρνουν αποφάσεις, να διαχειρίζονται την πίεση, να αντέχουν την ήττα, να προσπαθούν ξανά μετά από ένα λάθος. Και ίσως το πιο σημαντικό, που είναι ότι τα φέρνει σε επαφή με την έννοια της ομάδας. Με το ότι κανείς δεν παίζει πραγματικά μόνος του. Με το ότι η νίκη δεν είναι πάντα το γκολ, αλλά μπορεί να είναι μια συνεργασία, μια πάσα, μια στιγμή σεβασμού, ένας χώρος που μοιράζεται δίκαια.
Το ποδόσφαιρο ως θετική εμπειρία
Το ποδόσφαιρο μπορεί να γίνει μια εξαιρετικά θετική εμπειρία για ένα παιδί, όταν δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως προπόνηση, επίδοση ή ανταγωνισμός, αλλά ως χώρος ανάπτυξης. Σε ένα ασφαλές, υποστηρικτικό και συμπεριληπτικό περιβάλλον, το παιδί δεν μαθαίνει απλώς να κλωτσάει καλύτερα την μπάλα. Μαθαίνει να συνεργάζεται, να περιμένει τη σειρά του, να ακούει οδηγίες, να εμπιστεύεται την ομάδα, να διαχειρίζεται τη νίκη και την ήττα, να αντέχει την απογοήτευση και να προσπαθεί ξανά.
Γι’ αυτό έχει σημασία να κοιτάμε όχι μόνο ποιο άθλημα θα επιλέξει ένα παιδί, αλλά και μέσα σε ποιο πλαίσιο θα το γνωρίσει. Ποιος το προπονεί; Πώς μιλάνε οι ενήλικοι στα παιδιά; Υπάρχει χώρος για όλα τα επίπεδα και όλες τις προσωπικότητες; Ενθαρρύνεται η προσπάθεια ή μόνο το αποτέλεσμα; Νιώθει το παιδί ασφάλεια, χαρά, αποδοχή;
Είναι βέβαιο πως η σωστή αθλητική εμπειρία μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση, τη συγκέντρωση, την πειθαρχία, τη λήψη αποφάσεων, αλλά και την κοινωνικότητα. Μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να κάνει φίλους, να βρει τη θέση του μέσα σε μια ομάδα, να καταλάβει ότι η δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στο να ξεχωρίζεις, αλλά και στο να στηρίζεις, να μοιράζεσαι, να παίζεις μαζί.
Ισως, λοιπόν, η πιο θετική προσέγγιση του ποδοσφαίρου να ξεκινά από μια απλή μετατόπιση: να μη ρωτάμε μόνο αν το παιδί κέρδισε ή αν έβαλε γκολ, αλλά αν χάρηκε, αν προσπάθησε, αν συνεργάστηκε, αν ένιωσε ότι ανήκει. Εκεί βρίσκεται η ουσία ενός αθλήματος που, όταν καλλιεργείται με σεβασμό και φροντίδα, μπορεί να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από παιχνίδι.
Μια άλλη διάσταση
Αν έχουμε μεγαλύτερα παιδιά, το Μουντιάλ μπορεί να γίνει μια πολύ ωραία αφορμή για να συζητήσουμε τη συμπερίληψη ως πραγματική πρόκληση, μια και το ποδόσφαιρο, ειδικά στις μεγάλες διοργανώσεις, δεν είναι ποτέ μόνο ποδόσφαιρο. Είναι και πολιτική, είναι και οικονομία, είναι και μετακίνηση ανθρώπων. Είναι σύνορα, βίζες, αποκλεισμοί, δικαιώματα, ανισότητες. Είναι μια παγκόσμια γιορτή που, ενώ μιλά συχνά για ενότητα, μας καλεί ταυτόχρονα να αναρωτηθούμε ποιοι χωρούν πραγματικά σε αυτήν και ποιοι μένουν απέξω.
Διαβάστε εδώ το 360 του Θοδωρή Γεωργακόπουλου με τίτλο Παγκόσμιο κύπελλο ρατσισμού, ως αφορμή να δούμε μαζί με τα μεγαλύτερα παιδιά και την πολιτική διάσταση του ποδοσφαίρου: τι σημαίνει στην πράξη ένα άθλημα που λέμε ότι ενώνει τον κόσμο, όταν γύρω του υπάρχουν περιορισμοί, διακρίσεις και αποκλεισμοί. Ισως έτσι η κουβέντα να ανοίξει λίγο περισσότερο. Από το γκολ και την πάσα, στο δικαίωμα όλων να βρίσκονται στο ίδιο γήπεδο.
Από την μπάλα στην υδρόγειο
Το ποδόσφαιρο δεν είναι μόνο αυτό που συμβαίνει μέσα στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου. Είναι και όσα προηγούνται και όσα ακολουθούν. Η προσμονή πριν από έναν αγώνα, η διαδρομή προς το γήπεδο, οι φανέλες, τα κασκόλ, οι φωνές, οι παρέες που συναντιούνται, οι άγνωστοι που για ενενήντα λεπτά μοιράζονται την ίδια αγωνία, την ίδια χαρά ή την ίδια απογοήτευση. Ανθρωποι με διαφορετικές ηλικίες, καταγωγές, συνήθειες και διαδρομές βρίσκονται ξαφνικά στον ίδιο ρυθμό, γύρω από μια ομάδα, μια σημαία, ένα χρώμα, ένα τραγούδι.
Αυτό είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του ποδοσφαίρου ως πολιτισμικού φαινομένου. Πως μπορεί να δημιουργήσει μια προσωρινή κοινότητα. Μια εμπειρία που περνά από γενιά σε γενιά με αναμνήσεις. Ποιος μας πήγε πρώτη φορά σε έναν αγώνα; Με ποιον είδαμε ένα σπουδαίο ματς στην τηλεόραση; Τι φάγαμε, πού καθίσαμε, ποιος φώναζε περισσότερο, ποιος στενοχωρήθηκε, ποιος γέλασε; Το ποδόσφαιρο γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από άθλημα. Γίνεται ιστορία, μνήμη, τελετουργία, τρόπος να ανήκεις κάπου, έστω και για λίγο.
Και ίσως γι’ αυτό με αφορμή το Μουντιάλ μπορούμε να ανοίξουμε με τα παιδιά μια κουβέντα που πηγαίνει πολύ πιο πέρα από το σκορ. Να δούμε χώρες στον χάρτη, να αναγνωρίσουμε σημαίες, να μιλήσουμε για χρώματα, σύμβολα, γλώσσες, ηπείρους, μουσικές, διαδρομές ανθρώπων. Να αναρωτηθούμε τι κουβαλά μια φανέλα, τι ιστορία μπορεί να κρύβει ένα έμβλημα, γιατί ένα γήπεδο γεμίζει με τόσες διαφορετικές φωνές. Από μια μπάλα μπορούμε, τελικά, να φτάσουμε στην υδρόγειο. Και να μιλήσουμε για τον κόσμο όχι με διδακτισμό, αλλά με παιχνίδι, παρατήρηση και περιέργεια.
Επισκεφθείτε μέχρι τέλος Ιουλίου την υπαίθρια έκθεση «Η Ιστορία του Μουντιάλ σε εικόνες / Associated Press», μια μεγάλη αναδρομή στην ιστορία του Μουντιάλ μέσα από φωτογραφίες.
Το ποδόσφαιρο σε βιβλία
- Συγγνώμη για τη φασαρία αλλά εμείς θα παίξουμε μπάλα, Βασίλης Κωστάκης, Another Football, εκδ. Διόπτρα
- Αλλαζοντας Τον Κοσμο Με Μια Μπαλα, Βασίλης Κωστάκης, Διόπτρα
- Ταξίδι στον κόσμο με μια μπάλα, El Sombrero, Διόπτρα
- Ατλας του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, José Morán, Cristina García, εκδόσεις Susaeta
- Το ποδόσφαιρο τα σπάει σε όλο τον κόσμο, Simon Mugford, Μίνωας
- The Super Trivia Quiz Book! – Αγαπάς το ποδόσφαιρο;, Χρήστος Σωτηρακόπουλος, Ελληνοεκδοτική
- 50 φορές που το ποδόσφαιρο άλλαξε τον κόσμο, Gary Lineker & Ivor Baddiel, Μεταίχμιο
- ΓΚΟΛ! – Βιβλίο δράσης με πολύ ποδόσφαιρο, Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης, Πατάκης
- Τα Ποδοσφαιρόνια, Roberto Santiago, εκδόσεις Πατάκη
Ταινίες, σειρές & μια… διαφήμιση γύρω από το ποδόσφαιρο
- Ted Lasso
- Alex & Me
- Captain Tsubasa
- Bend It Like Beckham
- The Beautiful Game
- Rip The Script | Nike Football
Και τώρα, ας παίξουμε
Ας πάρουμε, λοιπόν, μια μπάλα κι ας κλείσουμε με την παρέα μας ένα γηπεδάκι για να παίξουμε. Κι αν έχουμε κοντά μας μια αλάνα, ακόμα καλύτερα. Ας γίνουμε οι θεατές που θα θέλαμε να έχει το παιδί μας στην κερκίδα, αν έπαιζε μπάλα. Ας γίνουμε καλοί παίκτες και καλές συμπαίκτριες, όχι μόνο στο γήπεδο, αλλά σε κάθε κομμάτι της ζωής μας.
Και ας σκεφτούμε πως το ποδόσφαιρο, όπως και κάθε άθλημα, δεν προετοιμάζει τα παιδιά μόνο για να σκοράρουν ή να νικήσουν. Τα βοηθά να σταθούν μέσα σε μια ομάδα, να διαχειριστούν την πίεση, να σεβαστούν τον άλλον, να ακολουθήσουν κανόνες, να προσπαθήσουν ξανά έπειτα από ένα λάθος.
Γιατί ένα παιδί μπορεί να ξεχωρίζει στο γήπεδο. Αν όμως δεν μάθει να συνεργάζεται, να χάνει, να ακούει, να μοιράζεται χώρο, χρόνο και ευθύνη, τότε κάτι ουσιαστικό έχει χαθεί.
Εκεί χρειάζεται και η δική μας επίγνωση, ως γονιών, εκπαιδευτικών, προπονητών, ενηλίκων που στεκόμαστε γύρω από τα παιδιά. Να αναρωτιόμαστε διαρκώς τι τους δείχνουμε, τι επιβραβεύουμε, τι ανεχόμαστε, τι διορθώνουμε. Να θυμόμαστε ότι κανείς μας δεν είναι τέλειος, αλλά όλοι μπορούμε να καλλιεργούμε έναν πιο συνειδητό τρόπο να στεκόμαστε δίπλα στα παιδιά: με σεβασμό, γνώση, ευελιξία και διάθεση να μαθαίνουμε κι εμείς μαζί τους.
Ισως έτσι το ποδόσφαιρο να είναι κάτι περισσότερο από ένα άθλημα. Μια πάσα προς έναν κόσμο λίγο πιο συνεργατικό, λίγο πιο ανοιχτό, λίγο πιο ανθρώπινο.
