Οι Μαμάδες με Ρούμι συναντούν τη γονεϊκότητα σε ένα νέο, κάπως άγνωστο… δωμάτιο! Το σπίτι ενός φοιτητή ή μιας φοιτήτριας. Τι συμβαίνει όταν το παιδί που μέχρι χθες έμενε κοντά μας, μέσα στην καθημερινή μας φροντίδα και, ας το παραδεχτούμε, κάτω από τη διακριτική ή λιγότερο διακριτική μας επίβλεψη, ξεκινά τη φοιτητική του ζωή σε άλλη πόλη, συχνά και σε άλλη χώρα;
Σε άγνωστες διαδρομές, με άγνωστους ανθρώπους, με ένα πρόγραμμα που δεν περνά πια από το δικό μας βλέμμα.
Και, ξαφνικά, ο γονιός που μέχρι χθες ρωτούσε «διάβασες;», «έφαγες;», «πήρες ζακέτα;», καλείται να μάθει να ρωτάει λιγότερα, να ακούει περισσότερο και, το δυσκολότερο απ’ όλα, να εμπιστεύεται το ενήλικο πλέον παιδί του.
Ακούστε εδώ το επεισόδιο:
Η φοιτητική ζωή στο μυαλό των παιδιών μοιάζει συχνά με υπόσχεση ελευθερίας. Νέες παρέες, καφεδάκι μετά τα μαθήματα (ή και αντί των μαθημάτων), ξενύχτια, πάρτι, ανεμελιά. Για τους γονείς, πάλι, είναι ένα παράξενο μείγμα περηφάνιας, συγκίνησης και άγχους. Καμαρώνεις που το παιδί άνοιξε τα φτερά του, αλλά κάπου μέσα σου θέλεις να είσαι βέβαιος ότι δεν θα ξεχάσει να φάει, να κοιμηθεί, να πάει στη σχολή, να πληρώσει τον λογαριασμό, να ζητήσει βοήθεια όταν τη χρειαστεί.
Και εδώ βρίσκεται η λεπτή ισορροπία καθώς η φοιτητική ζωή δεν είναι μόνο η αρχή των σπουδών αλλά και μια μεταβατική περίοδος προς την ενήλικη ζωή. Ενα είδος «ημιαυτονομίας», όπου τα νέα παιδιά καλούνται να πάρουν αποφάσεις μόνα τους, αλλά όχι χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Να μάθουν να οργανώνουν τον χρόνο τους, να διαχειρίζονται τα χρήματά τους, να φροντίζουν το σπίτι τους, να γνωρίζουν νέους ανθρώπους, να βάζουν όρια, να κάνουν λάθη και να μαθαίνουν από αυτά.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δοκιμασία για τον γονιό! Να… αντέξει τα λάθη του παιδιού του.
Οταν ένα παιδί μαθαίνει να περπατά, πέφτει. Το ξέρουμε αυτό. Δεν του κρατάμε για πάντα το χέρι ώστε να μην πέσει, γιατί τότε δεν θα μάθει να περπατάει ποτέ μόνο του. Κάπως έτσι συμβαίνει και με τα μεγαλύτερα παιδιά. Μόνο που τώρα οι πτώσεις δεν είναι απλές γρατζουνιές. Είναι ένα μάθημα που χάθηκε, ένας κακός προγραμματισμός, ένα σπίτι άνω-κάτω, μια λάθος παρέα, μια απογοήτευση, μια δυσκολία που δεν την είδαν να έρχεται!
Ο ρόλος μας δεν είναι να ζήσουμε τη φοιτητική ζωή αντί για τα παιδιά μας. Δεν είναι να διορθώνουμε τα πάντα πριν καν προλάβουν να στραβώσουν. Οταν στεκόμαστε συνεχώς από πάνω τους, όσο κι αν το κάνουμε από αγάπη, το μήνυμα που μπορεί να περνάει είναι «Σε αγαπώ, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι μπορείς να τα καταφέρεις μόνος/η σου». Και αν εμείς δεν δείχνουμε εμπιστοσύνη, πώς θα «χτίσουν» εκείνα την εμπιστοσύνη στον εαυτό τους;
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει να εξαφανιστούμε από τη ζωή τους. Δεν σημαίνει «είσαι ενήλικος, βγάλε τα πέρα μόνος σου». Οι φοιτητές χρειάζονται τους γονείς τους. Απλώς με άλλο τρόπο. Τους χρειάζονται ως σταθερό σημείο αναφοράς. Ως ανθρώπους που μπορούν να ακούσουν χωρίς να πανικοβληθούν. Ως ανθρώπους που θα βοηθήσουν να βρεθεί μια λύση και όχι απαραίτητα θα την επιβάλουν. Ως ανθρώπους που θα πουν «έλα να δούμε τι πήγε στραβά», αντί για «σ’ τα έλεγα εγώ».
Σε αυτή τη φάση ίσως το πιο σημαντικό εργαλείο να είναι η επικοινωνία και όχι η ανάκριση. Οχι το «πού είσαι;», «με ποιον είσαι;», «γιατί δεν απάντησες;», «τι βαθμό πήρες;». Αλλά μια ανοιχτή, ήρεμη επικοινωνία που επιτρέπει στο παιδί να μιλήσει και για τα καλά και για τα δύσκολα. Γιατί πολλές φορές οι νέοι δεν λένε στους γονείς τους όσα τους συμβαίνουν, όχι επειδή δεν τους εμπιστεύονται, αλλά επειδή φοβούνται την αντίδρασή τους. Φοβούνται ότι θα τους στενοχωρήσουν, ότι θα τους απογοητεύσουν, ότι θα προστεθεί στο δικό τους πρόβλημα και το άγχος του γονιού.
Γι’ αυτό έχει σημασία να μπορούμε να ακούμε χωρίς να καταρρέουμε. Να μην κάνουμε το παιδί να νιώσει ότι πρέπει να φροντίσει και τα δικά μας συναισθήματα τη στιγμή που προσπαθεί να διαχειριστεί τα δικά του. Να μπορεί να μας πει «δεν είμαι καλά», «δεν ξέρω αν μου αρέσει η σχολή», «δυσκολεύομαι να κάνω φίλους», «έχασα τον έλεγχο με τα μαθήματα», χωρίς να ακολουθήσει αμέσως κήρυγμα!
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν όρια ή ότι δεν πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση. Υπάρχουν στιγμές που χρειάζεται παρέμβαση. Αν δούμε ότι το παιδί απομονώνεται, ότι σταματά να φροντίζει τον εαυτό του, ότι έχει έντονη θλίψη ή άγχος, ότι κάνει επικίνδυνες επιλογές, ότι βυθίζεται ακαδημαϊκά και δεν ζητά βοήθεια, τότε δεν μένουμε απλώς διακριτικοί θεατές. Ανοίγουμε κουβέντα, αναζητάμε υποστήριξη, ενθαρρύνουμε την επαφή με ανθρώπους και υπηρεσίες που μπορούν να βοηθήσουν.
Τα πανεπιστήμια δεν είναι μόνο αίθουσες παραδόσεων και εξετάσεων. Ειδικά στο εξωτερικό, υπάρχουν δομές υποστήριξης. Σύμβουλοι σπουδών, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, γραφεία διασύνδεσης, βιβλιοθήκες, ομάδες, εργαστήρια δεξιοτήτων, καθηγητές που μπορούν να καθοδηγήσουν. Ο γονιός δεν χρειάζεται να γίνει γραμματεία, ψυχολόγος, ακαδημαϊκός σύμβουλος και διαχειριστής πολυκατοικίας! Μπορεί όμως να βοηθήσει το παιδί να μάθει πού και πώς να ζητά βοήθεια. Αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική μορφή στήριξης. Οχι το να λύνουμε εμείς κάθε πρόβλημα, αλλά να βοηθάμε τα παιδιά μας να βρίσκουν τα εργαλεία για να το λύσουν.
Πρακτικά, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει πολλά μικρά πράγματα. Να συζητήσουμε μαζί τους πριν φύγουν για το πώς φτιάχνουμε έναν βασικό προϋπολογισμό. Να τους δείξουμε πώς πληρώνεται ένας λογαριασμός. Να μιλήσουμε για ύπνο, φαγητό, πρόγραμμα, όχι με ύφος καθοδήγησης αλλά με τη λογική ότι αυτά είναι τα θεμέλια της καθημερινότητας.
Να τα ενθαρρύνουμε να γνωρίσουν την πόλη που θα ζήσουν, να βρουν τη βιβλιοθήκη, τη διαδρομή για τη σχολή, το κοντινό σούπερ μάρκετ, έναν γιατρό αν χρειαστεί. Να τους θυμίσουμε ότι οι παρέες δεν φτιάχνονται πάντα την πρώτη εβδομάδα και ότι η αμηχανία στην αρχή είναι σχεδόν καθολική, απλώς ο καθένας νομίζει ότι είναι μόνος/η του σε αυτό.
Κυρίως, να τους επιτρέψουμε να φτιάξουν μια ζωή που δεν θα είναι ακριβώς η ζωή που θα φτιάχναμε εμείς για εκείνα.
Αυτό είναι δύσκολο. Γιατί ο γονιός βλέπει συχνά το… μέλλον! Βλέπει την κούραση πριν γίνει κατάρρευση, την αναβλητικότητα πριν γίνει πρόβλημα, την κακή επιλογή πριν φανεί κακή. Αλλά η ενηλικίωση δεν λειτουργεί με τηλεχειριστήριο από το σπίτι. Γίνεται μέσα από δοκιμές, επιλογές, μικρές αποτυχίες, μικρές νίκες, και ανακαλύψεις.
Ακούστε το επεισόδιο Μεγαλώνοντας Αγόρια
Και ναι, θα υπάρχουν φορές που ενώ θα θέλουμε να στείλουμε δέκα μηνύματα, θα πρέπει να στείλουμε ένα, ή κανένα. Θα υπάρχουν φορές που θα θέλουμε να πούμε «άσε, θα το κάνω εγώ» και θα πρέπει να πούμε «τι σκέφτεσαι να κάνεις;». Θα υπάρχουν φορές που θα ανοίγουμε τη βιντεοκλήση και θα βλέπουμε πίσω ένα πάπλωμα αταίριαστο με την εποχή, ένα άδειο ψυγείο ή ένα δωμάτιο που μοιάζει με μετακόμιση σε εξέλιξη και θα πρέπει να παραμείνουμε ήρεμοι. Καλό είναι να διαλέγουμε τις μάχες μας.
Το ζητούμενο δεν είναι να γίνει το παιδί μας ο τέλειος φοιτητής. Το ζητούμενο είναι να γίνει ένας νέος άνθρωπος που σιγά σιγά μαθαίνει να φροντίζει τον εαυτό του, να ζητά βοήθεια, να αναλαμβάνει ευθύνες, να αντέχει τις όποιες δυσκολίες και να χαίρεται την ελευθερία του χωρίς να χάνεται μέσα σε αυτήν.
Και εμείς; Εμείς μαθαίνουμε σε έναν νέο τρόπο γονεϊκότητας.
Λιγότερο χειροπιαστό, λιγότερο καθημερινό, λιγότερο «βάλε ζακέτα». Αλλά όχι λιγότερο σημαντικό.
Φοιτητικό σπίτι
Οσο πιο έγκαιρα έχουμε εικόνα για το πού θα φοιτήσει το παιδί, τόσο πιο έγκαιρα αξίζει να ξεκινήσει και η αναζήτηση σπιτιού, ώστε να μη γίνουν όλα βιαστικά και υπό πίεση. Στην επιλογή φοιτητικής κατοικίας δεν κοιτάμε μόνο το κόστος του ενοικίου, που σίγουρα είναι πολύ σημαντικό, αλλά τη συνολική καθημερινότητα: απόσταση από τη σχολή, πρόσβαση σε μέσα μεταφοράς, ασφάλεια της περιοχής, κοντινά σούπερ μάρκετ ή βασικές υπηρεσίες, κοινόχρηστα, θέρμανση, λογαριασμούς και πιθανό κόστος εξοπλισμού. Αν υπάρχει σκέψη για συγκατοίκηση, είναι σημαντικό να έχουν συζητηθεί από πριν οι συνήθειες, τα έξοδα και οι βασικοί κανόνες συμβίωσης. Και φυσικά, πριν παρθεί η τελική απόφαση, βλέπουμε προσεκτικά το σπίτι, ρωτάμε όσα χρειάζεται και υπολογίζουμε αν είναι μια λύση που μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα.
Επισκεπτήριο
Κάποια στιγμή θα έρθει και η πρώτη επίσκεψη στο παιδί που σπουδάζει μακριά. Και αυτή η επίσκεψη μπορεί να είναι συγκινητική, χαρούμενη, αλλά και λίγο αμήχανη. Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς, δεν είναι πάντα εύκολο να βλέπεις το παιδί σου μέσα σε ένα σπίτι ή ένα δωμάτιο που δεν είναι ακριβώς στην εντέλεια. Μπορεί να υπάρχουν άπλυτα, άδεια ντουλάπια, πράγματα πεταμένα, ένα πάπλωμα εκτός εποχής, μια κουζίνα που δεν θα κέρδιζε βραβείο καθαριότητας. Εκεί χρειάζεται να θυμηθούμε ότι άλλο είναι να είμαστε βοηθητικοί και άλλο παρεμβατικοί. Μπορούμε να έχουμε μαζί μας κάποιο φαγητό, κάτι που αρέσει στο παιδί μας, να προσφέρουμε μια μικρή πρακτική βοήθεια. Δεν χρειάζεται όμως η επίσκεψη να μετατραπεί σε γενική φασίνα, απογραφή ελλείψεων και μάθημα οικιακής διαχείρισης.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι να μην αναλωθούμε μόνο στα πρακτικά. Να μη χαθεί όλος ο χρόνος στο σούπερ μάρκετ, στο συμμάζεμα και σε παρατηρήσεις. Αυτή η επίσκεψη είναι μια ευκαιρία να γνωρίσουμε το νέο περιβάλλον του παιδιού μας. Οχι για να το ελέγξουμε, αλλά για να το γνωρίσουμε. Να δούμε τη γειτονιά του, τη διαδρομή για τη σχολή, το καφέ που του αρέσει, το μέρος όπου συναντά φίλους και φίλες, τη βιβλιοθήκη, το πάρκο, το σούπερ μάρκετ της καθημερινότητάς του. Να μας ξεναγήσει στα κατατόπια της νέας του ζωής και να νιώσει ότι δεν πήγαμε μόνο για να δούμε τι δεν έχει κάνει σωστά, αλλά για να χαρούμε αυτό που σιγά σιγά χτίζει.
Ισως, μέσα σε αυτήν τη βόλτα να ειπωθούν πολύ πιο ουσιαστικά πράγματα από όσα θα λέγονταν πάνω από μια ντουζίνα άπλυτα. Να ακούσουμε το παιδί μας, να του πούμε πόσο χαιρόμαστε που το βλέπουμε να ανοίγει τον δρόμο του, να αναγνωρίσουμε την προσπάθειά του, να σταθούμε δίπλα του χωρίς να το μειώσουμε. Το ζητούμενο δεν είναι να φύγουμε αφήνοντας πίσω μας ένα τέλειο σπίτι, αλλά την αίσθηση ότι είμαστε πάντα διαθέσιμοι – όχι για να πάρουμε τον έλεγχο, αλλά για να το υποστηρίξουμε.
Κοντά, αλλά ένα βήμα πιο πίσω
Μαθαίνουμε να είμαστε κοντά στα παιδιά μας, χωρίς όμως να στεκόμαστε από πάνω τους. Να είμαστε διαθέσιμοι χωρίς να γινόμαστε πιεστικοί. Να δίνουμε χώρο χωρίς να εξαφανιζόμαστε. Να εμπιστευόμαστε χωρίς να αδιαφορούμε.
Κάπου ανάμεσα σε ένα μήνυμα που δεν στείλαμε, σε μια ανησυχία που καταφέραμε να μη μεταδώσουμε, σε μια κουβέντα που άνοιξε επειδή δεν βιαστήκαμε να κρίνουμε, το παιδί κάνει τα πρώτα του πραγματικά βήματα στην ενήλικη ζωή. Κι εμείς, όσο κι αν καμιά φορά γκρινιάζουμε, συγκινούμαστε, ανησυχούμε ή θέλουμε απλώς να πάμε να κάνουμε φασίνα στο σπίτι, πρέπει να μάθουμε να στεκόμαστε λίγο πιο πίσω. Οχι γιατί αγαπάμε τα παιδιά μας λιγότερο, αλλά γιατί έχει έρθει η στιγμή να τα εμπιστευτούμε περισσότερο.
