Τέλος στις φυσιολογικές ή εκ του πονηρού «ερμηνείες» της πολεοδομικής νομοθεσίας βάζει ο κώδικας χωροταξίας – πολεοδομίας, που κατατέθηκε την Παρασκευή στη Βουλή. Πρόκειται για τη συγκέντρωση σε ένα νόμο των πολεοδομικών διατάξεων που βρίσκονταν διάσπαρτες σε 119 νόμους και 53 διατάγματα, το παλαιότερο του 1923. Η ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου κειμένου είναι ότι με την ψήφισή του από τη Βουλή πλέον υποκαθιστά τους προηγούμενους νόμους και γίνεται ο ίδιος σημείο αναφοράς. Ο κώδικας δεν καλύπτει την πολεοδομική νομοθεσία για όλες τις δραστηριότητες –λ.χ. τη βιομηχανία ή τον τουρισμό– καθώς και τις πολύ ειδικές πολεοδομικές διατάξεις που μπορεί να έχουν εγκριθεί με νόμο (λ.χ. τους όρους δόμησης μιας περιοχής).
Τα περιεχόμενα
Ο κώδικας έχει 447 άρθρα σε 741 σελίδες, θέτοντας σε ενιαίο κείμενο χιλιάδες διατάξεις, που ήταν διάσπαρτες σε εκατοντάδες νομοθετικά κείμενα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, παρότι η πολεοδομική νομοθεσία τροποποιείται συστηματικά, ανάλογα με τις προτεραιότητες κάθε χρονικής περιόδου, υπάρχουν ακόμη σε ισχύ διατάξεις ενός αιώνα: για παράδειγμα, η παλαιότερη διάταξη νόμου που περιλαμβάνεται στον κώδικα είναι από τον ν. 4343/1929 και αφορά την υποχρέωση των συμβολαιογράφων να ενημερώνουν τους αγοραστές ότι μπορεί να απαγορεύεται ή να υπάρχουν περιορισμοί στην εκτέλεση οικοδομικών εργασιών σε ένα ακίνητο. Οι παλαιότερες διατάξεις του κώδικα προέρχονται από το νομοθετικό διάταγμα 17.7/6.8.1929 και αφορούν τη διαδικασία κατάρτισης σχεδίων πόλεων.
Ο κώδικας δεν περιέχει νέες νομοθετικές ρυθμίσεις, αλλά «μαζεύοντας» τις υφιστάμενες σε ενιαίο κείμενο, τερματίζει τις παρανοήσεις και (παρ)ερμηνείες, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτό της εκτός σχεδίου δόμησης. Σήμερα, πολλές πολεοδομίες ανά την Ελλάδα εξακολουθούν να εκδίδουν οικοδομικές άδειες σε «τυφλά» οικόπεδα, δηλαδή σε εκτάσεις γης που δεν έχουν «πρόσωπο» σε αναγνωρισμένη οδό ή «βλέπουν» σε μονοπάτια. Η (βολική για τη συνέχιση της οικοδόμησης των πάντων) ερμηνεία που δίνουν κάποιες πολεοδομίες είναι ότι, επειδή η νομοθεσία που καθόρισε το μήκος του απαραίτητου προσώπου θεσπίστηκε το 2003, τότε τα οικόπεδα που δεν έχουν κατατμηθεί μετά το 2003 δεν έχουν τέτοια υποχρέωση. Το Συμβούλιο της Επικρατείας ξεκαθάρισε πολλές φορές ότι η ερμηνεία αυτή είναι αυθαίρετη, μέχρι σήμερα ωστόσο το υπουργείο Περιβάλλοντος αποφεύγει «διακριτικά» να το υποδείξει στις παρανομούσες πολεοδομίες. Στον κώδικα (κεφάλαια 249-272) αναφέρεται ρητά ότι απαραίτητη προϋπόθεση για τη δόμηση σε εκτός σχεδίου περιοχές είναι ελάχιστο εμβαδόν 4.000 τ.μ. και «πρόσωπο» 25 μέτρων σε κοινόχρηστο δρόμο, χωρίς κανένα χρονικό περιορισμό, με μοναδικές εξαιρέσεις τις γεωργικές εγκαταστάσεις (όχι κατοικίες) και τις εγκαταστάσεις διαχείρισης νερού.
1985 και 2012
Η ολοκλήρωση του κώδικα οργανώνει τη (χαώδη) σχέση ανάμεσα στους δύο τελευταίους οικοδομικούς κανονισμούς, εκείνους του 1985 (ΓΟΚ) και του 2012 (ΝΟΚ). Οπως επισημαίνεται στην αιτιολογική έκθεση του κώδικα, ο νέος οικοδομικός κανονισμός δεν αντικατέστησε τον προηγούμενο και οι δύο οικοδομικοί κανονισμοί «εμφανίζονται να ισχύουν παράλληλα». Ο κώδικας ωστόσο δεν συμπεριέλαβε διατάξεις του 1985 που ρυθμίστηκαν διαφορετικά το 2012, όπως για παράδειγμα οι διατάξεις περί διατηρητέων. «Διατάξεις για τη συνταγματικότητα των οποίων γεννώνται αμφιβολίες έχουν συμπεριληφθεί στον κώδικα, εφόσον το ζήτημα δεν έχει κριθεί οριστικώς με δικαστική απόφαση», αναφέρεται.
«Μαζεύοντας» τις ρυθμίσεις σε ενιαίο κείμενο, ο κώδικας τερματίζει τις παρανοήσεις και (παρ)ερμηνείες, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτό της εκτός σχεδίου δόμησης.
Ο κώδικας περιλαμβάνει μόνο τη γενική πολεοδομική και χωροταξική νομοθεσία, δηλαδή αυτή που περιλαμβάνεται σε νόμους και διατάγματα του υπουργείου Περιβάλλοντος. Τι δεν περιλαμβάνει; Οπως επισημαίνεται στην αιτιολογική έκθεση, δεν περιλαμβάνεται η ειδική νομοθεσία που αφορά πολεοδομικά θέματα άλλων υπουργείων, όπως των υπουργείων Ανάπτυξης και Τουρισμού, τα νομοθετήματα για τις βιομηχανικές περιοχές και τις τουριστικές επιχειρήσεις. Επίσης δεν περιλαμβάνει τις πολύ ειδικές πολεοδομικές διατάξεις (λ.χ. σχέδια πόλεων ή πολεοδομικές μελέτες) «για τον λόγο ότι αυτά δεν έχουν γενική αλλά εντοπισμένη εφαρμογή» και εξακολουθούν να ισχύουν. Ακόμη, για όσες ρυθμίσεις προβλέπονταν μεταβατικές διατάξεις για κάποιο διάστημα, αυτές δεν έχουν συμπεριληφθεί εφόσον έχουν «λήξει». Επιπλέον, έχουν γίνει διορθώσεις ως προς τις αρμοδιότητες όπου αυτές έχουν αλλάξει και ως προς τη γλώσσα, χωρίς βέβαια να αλλάζει το νόημα.
Η σημαντική αυτή προσπάθεια προβλέφθηκε νομοθετικά το 2016, όμως η πρώτη επιτροπή συγκροτήθηκε το 2020. Πρόεδρος της Ειδικής Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής ορίστηκε ο επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Κωνσταντίνος Μενουδάκος, ένας άνθρωπος που έχει βαθιά γνώση του αντικειμένου από τη θητεία του στο ανώτατο δικαστήριο, με πολλές αποφάσεις-σταθμούς επί των ημερών του, αλλά και χαίρει ιδιαίτερου σεβασμού στον νομικό και τεχνικό κόσμο.
«Η επιτροπή συγκροτήθηκε με πρωτοβουλία του Δημήτρη Οικονόμου, τότε υφυπουργού Περιβάλλοντος. Ο κ. Οικονόμου υποστήριξε σθεναρά την κωδικοποίηση της νομοθεσίας, καθώς γνώριζε και από την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία του και από τη θητεία του στα κοινά τα προβλήματα που δημιουργεί η πολυνομία», λέει στην «Κ» ο κ. Μενουδάκος. «Στη συνέχεια, το έργο της επιτροπής υποστήριξε ο (σ.σ. προσφάτως εκλιπών) υφυπουργός Περιβάλλοντος Νίκος Ταγαράς, ο οποίος και συμμετείχε ο ίδιος πολλές φορές στις συνεδριάσεις της Επιτροπής και πίεζε διαδοχικούς υπουργούς να μην εγκαταλείψουν το έργο. Πίστευε πολύ σε αυτό και προσέφερε σοβαρή στήριξη για την ολοκλήρωσή του».
Η επιτροπή
Η 25μελής επιτροπή απαρτίστηκε από δικαστές, καθηγητές πανεπιστημίων, νομικούς και στελέχη του υπουργείου Περιβάλλοντος. Χωρίστηκε δε σε τρεις ομάδες εργασίες και υποστηρίχθηκε και από έξι μεταπτυχιακούς φοιτητές, ως επιστημονικούς συνεργάτες. Ο κώδικας παρουσιάστηκε πριν από ένα έτος στο υπουργικό συμβούλιο. «Καθυστέρησε να κατατεθεί στη Βουλή επειδή μεσολάβησαν νέες διατάξεις», υπογραμμίζει ο κ. Μενουδάκος. Σύμφωνα με το παράρτημα του κώδικα, η παρούσα κυβέρνηση τροποποίησε πτυχές της πολεοδομικής νομοθεσίας μέσα από τρεις νόμους το 2026, τέσσερις νόμους το 2025, πέντε νόμους το 2024, τέσσερις νόμους το 2023, από επτά νόμους το 2022 και 2021, 11 νόμους το 2020 και οκτώ νόμους το 2019: συνολικά σε 49 διαφορετικούς νόμους.
«Το μεγάλο κέρδος της κωδικοποίησης είναι η συγκέντρωση της ισχύουσας νομοθεσίας που ήταν διάσπαρτη. Δεν έχει νέα νομοθεσία, ωστόσο δεν συμπεριέλαβε ρυθμίσεις που δεν είχαν πλέον πρακτική εφαρμογή ή είχαν κριθεί αντισυνταγματικές, ακόμη κι δεν είχαν καταργηθεί τυπικά», εξηγεί ο κ. Μενουδάκος. «Το κείμενο αυτό έχει ισχύ νόμου και οποιαδήποτε μεταβολή θα γίνεται επί αυτού. Το υπουργείο Περιβάλλοντος μας υποσχέθηκε ότι θα δημιουργήσει μια ανοιχτή βάση δεδομένων για την πολεοδομική-χωροταξική νομοθεσία, την οποία θα ενημερώνει με κάθε αλλαγή ώστε να είναι πάντα προσιτή σε κάθε ενδιαφερόμενο. Η κωδικοποίηση θα κάνει τη νομοθεσία πιο διαφανή, ενώ ταυτόχρονα απαλείφει αλληλοσυγκρουόμενες διατάξεις και περιορίζει τυχόν ερμηνείες».
Να σημειωθεί ότι το 1999 είχε γίνει για πρώτη φορά κωδικοποίηση της νομοθεσίας έως εκείνη την περίοδο, όμως δεν κυρώθηκε με νόμο και έτσι σταδιακά εγκαταλείφθηκε.
