Του Γιώργου Λιάλιου
Η πλήρης απαγόρευση της χωροθέτησης νέων αιολικών πάρκων σε νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων και σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων είναι οι σημαντικότερες από τις προβλέψεις του νέου ειδικού χωροταξικού πλαισίου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, που δόθηκε χθες σε δημόσια διαβούλευση. Παράλληλα απαγορεύει εντελώς τα φωτοβολταϊκά σε περιοχές Natura και σε δάση ή δασικές εκτάσεις, αλλά εξακολουθεί να τα επιτρέπει σε γαίες υψηλής παραγωγικότητας. Οι προβλέψεις αυτές είναι θετικές, ωστόσο το ερώτημα είναι ποιον τελικά θα αφορούν, αφού ο τεράστιος όγκος των ήδη ώριμων και υπό αδειοδότηση έργων, που αντιστοιχεί σε δεκάδες χιλιάδες μεγαβάτ, εξαιρείται από την εφαρμογή του νέου πλαισίου.
Η εκπόνηση νέου χωροταξικού, που θα έρθει να αντικαταστήσει εκείνο του 2008, ανατέθηκε τον Ιούλιο του 2020 με αρχική προθεσμία 1,5 έτους. Οπως και στο χωροταξικό του τουρισμού, το υπουργείο Περιβάλλοντος υπέβαλλε συνεχώς νέες παρατηρήσεις στους αναδόχους, με αποτέλεσμα η αρχική παράδοση του κειμένου να γίνει το φθινόπωρο του 2023 και η τελική τον Ιούλιο του 2024. Επί δύο χρόνια το πλαίσιο έμεινε στο… συρτάρι (όπως και το αντίστοιχο χωροταξικό του τουρισμού, με αποτέλεσμα να αδειοδοτηθεί μεγάλος αριθμός έργων ΑΠΕ και τουρισμού) και πλέον δόθηκε για κλειστή δημόσια διαβούλευση ενός μήνα (κλειστή, με την έννοια ότι τα σχόλια φορέων και πολιτών αποστέλλονται στο ΥΠΕΝ, αλλά δεν δημοσιεύονται). Οι βασικότερες αλλαγές είναι οι ακόλουθες:
Αιολικά
Για την αιολική ενέργεια είναι εμφανής μια προσπάθεια να τεθούν περισσότεροι περιορισμοί από ό,τι στο παρελθόν –ορισμένοι από αυτούς γενναίοι–, χωρίς να λείπουν όμως και τα «παράθυρα» για παράκαμψη αυτών. Πιο συγκεκριμένα:
• Αποκλείεται η τοποθέτηση αιολικών ανεμογεννητριών σε περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 μέτρων, κάτι που σύμφωνα με πληροφορίες αποτέλεσε αντικείμενο πολλών εσωτερικών διαβουλεύσεων μέχρι και τις προηγούμενες ημέρες.
• Θεσπίζεται γενική απαγόρευση στα νησιά κάτω των 300 τ.χλμ. – επομένως θα επιτρέπεται μόνο στα 15 μεγαλύτερα: Κρήτη, Εύβοια, Λέσβος, Χίος, Λήμνος, Σάμος, Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθος, Λευκάδα, Θάσος, Κάρπαθος, Ρόδος, Ανδρος και Νάξος. Ανάμεσα στα νησιά που θα απαγορευτεί είναι και ορισμένα στα οποία τα τελευταία χρόνια υπήρξαν μεγάλες διαμάχες για την τοποθέτηση αιολικών, όπως η Σκύρος και η Τήνος. Τέλος, γενική απαγόρευση ισχύει για όλη την Αττική και τη μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκης.
• Απαγόρευση ισχύει και για τις περιοχές που το ΥΠΕΝ έχει χαρακτηρίσει «απάτητα βουνά» (ορεινά τμήματα χωρίς δρόμους σε Λευκά Ορη, Σάος, Σμόλικα, Τύμφη, Ταΰγετο, Χατζή, Αγραφα, Μαίναλο, Δίκτη, Αθαμανικά Ορη και Πάρνωνα).
• Οσον αφορά τις προστατευόμενες περιοχές, εκτός από τους πυρήνες (ζώνες απολύτου προστασίας) όπου ήδη απαγορευόταν, τώρα προστίθενται και οι ζώνες προστασίας της φύσης, καθώς και οι οικότοποι προτεραιότητας. Αποκλεισμός προβλέπεται και για τις ζώνες ειδικής προστασίας (ΖΕΠ) για την ορνιθοπανίδα, αλλά με… εξαιρέσεις: αν επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ειδική περιβαλλοντική μελέτη και έχει υψηλό αιολικό δυναμικό.
Μια ενδιαφέρουσα προσθήκη είναι ότι προβλέπεται η εκπόνηση μελέτης για την ορνιθοπανίδα (κατά το πρότυπο της Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης) ακόμη και σε περίπτωση χωροθέτησης αιολικών πάρκων εκτός περιοχών Natura, αν πρόκειται για περιοχές σημαντικές για τα πουλιά. Τέλος συνεχίζει να επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών σε δάση, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις. Να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τον χάρτη αποκλεισμού, στην Εύβοια αποκλείεται η τοποθέτηση νέων αιολικών στον Δήμο Ιστιαίας – Αιδηψού, αλλά όχι στον επίσης πυρόπληκτο Δήμο Μαντουδίου. Δεν φαίνεται επίσης κανένας περιορισμός στον Εβρο, παρά την τεράστια καταστροφή που έχουν υποστεί εκεί τα δασικά οικοσυστήματα και το εθνικό πάρκο.
Βέβαια όλοι αυτοί οι περιορισμοί είναι σχετικοί: προβλέπεται δυνατότητα παρέκκλισης ακόμη και από τις «περιοχές αποκλεισμού», η οποία «θα πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης».
Στην υπόλοιπη χώρα, το πλαίσιο επαναλαμβάνει τους περιορισμούς που προϋπήρχαν του 2008: τα αιολικά να φθάνουν έως στο 8% (της έκτασης της δημοτικής ενότητας) σε όσες περιοχές είχαν οριστεί ως αιολικής προτεραιότητας από το προηγούμενο πλαίσιο και στο 5% σε όσες είχαν οριστεί ως αιολικής καταλληλότητας, ποσοστό που μειώνεται στο 4% ειδικά για τα 15 μεγαλύτερα νησιά και τις δημοτικές ενότητες Μονεμβασιάς, Αραχόβης, Καρπενησίου και Καρύστου. Παραμένει και η δυνατότητα αύξησης του ανώτατου ποσοστού αυτού κατόπιν συμφωνίας με τον δήμο. Τέλος ορίζεται ελάχιστη απόσταση 500 μέτρων από οικισμούς ή μοναστήρια. Και ειδικά για μεμονωμένες κατοικίες ορίζεται ότι πρέπει να τηρείται όχι όριο απόστασης, αλλά θορύβου, τα 45 ντεσιμπέλ.
Φωτοβολταϊκά
Ενδιαφέροντες νέοι περιορισμοί τίθενται και στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών. Πιο συγκεκριμένα, η τοποθέτησή τους απαγορεύεται εντελώς στις περιοχές Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, στα «απάτητα βουνά» αλλά και σε περιοχές με αναβαθμίδες. Ωστόσο εξακολουθεί να τα επιτρέπει σε γη υψηλής παραγωγικότητας, μια «σύγκρουση» που έχει γίνει ιδιαίτερα έντονη τα τελευταία χρόνια σε περιοχές όπως η Θεσσαλία. Οπως και το προγενέστερο πλαίσιο, ορίζει μέγιστο ποσοστό εδαφικής κάλυψης (αλλά σε επίπεδο περιφερειακής ενότητας και όχι δημοτικής ενότητας, όπως στα αιολικά) το 1,5%.
Οσον αφορά το θέμα της οπτικής όχλησης, το πλαίσιο ορίζει υποχρέωση εκπόνησης «ειδικής μελέτης θέασης» στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, όταν τα φωτοβολταϊκά είναι σε ζώνη 1.500 μέτρων από σημαντικά μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους και 1.000 μέτρων από παραδοσιακούς οικισμούς.
Οσον αφορά την εγγύτητα με κατοικημένες περιοχές, το πλαίσιο ορίζει ότι τα φωτοβολταϊκά πρέπει να βρίσκονται σε απόσταση 500 μέτρων από οικισμούς και να μην καλύπτουν τον οπτικό ορίζοντα ενός παρατηρητή που περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του περισσότερο από 120 μοίρες (180 μοίρες για όσες αναπτύσσονται σε απόσταση έως 1,5 χλμ.). Οι πλωτοί φωτοβολταϊκοί σταθμοί μπορεί να εγκατασταθούν και επάνω από βυθούς με θαλάσσια βλάστηση.
Πώς θα τροποποιήσουν αυτές οι διατάξεις τον σχεδιασμό; Το πλαίσιο ορίζει ότι τα περιφερειακά χωροταξικά θα πρέπει να αναθεωρηθούν, ώστε να εξειδικεύσουν τα όσα το ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ προβλέπει, χωρίς να τροποποιούν τις περιοχές αποκλεισμού. Δίνεται ωστόσο δυνατότητα στα πολεοδομικά σχέδια να θέτουν περιορισμούς στη χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ, εφόσον κρίνονται ασύμβατες με τον χαρακτήρα κάποιων περιοχών (λ.χ. τουρισμού, οικιστικές κ.λπ.).
Να σημειωθεί ότι το πλαίσιο εξαιρεί από τους περιορισμούς του ουσιαστικά όλους όσοι έχουν ξεκινήσει τη διαδικασία, ακόμη και όσους έχουν απλώς υποβάλει έως χθες (20 Μαΐου) πλήρη φάκελο για αδειοδότηση. Επομένως, το πλαίσιο έχει κατά βάσιν επικοινωνιακό χαρακτήρα (το θέμα της αδειοδότησης των ΑΠΕ έχει προκαλέσει πολλές συγκρούσεις σε όλη την Ελλάδα με τις τοπικές κοινωνίες, τις οποίες προφανώς το υπουργείο Περιβάλλοντος θέλει να φανεί ότι λαμβάνει υπόψη), καθώς εκκρεμεί τεράστιος αριθμός αιτημάτων αδειοδότησης.
Το νέο χωροταξικό φέρνει και κάποιες αλλαγές που οφείλονται στο πέρασμα του χρόνου και στη συνεπακόλουθη αλλαγή τεχνολογιών και νομοθεσίας: Για παράδειγμα η «τυπική ανεμογεννήτρια» έχει πλέον διάμετρο ρότορα 150 μέτρων αντί 85 μέτρων στο παλαιό χωροταξικό. Ενώ έχει προστεθεί και ο ορισμός των «περιοχών επιτάχυνσης ΑΠΕ» που ενσωματώθηκε πρόσφατα από την κοινοτική στην ελληνική νομοθεσία και οι οποίες θα εξειδικευθούν στη συνέχεια.
Δεν επηρεάζονται έργα για τα οποία έχει υποβληθεί πλήρης φάκελος
Της Χρύσας Λιάγγου
Το νέο χωροταξικό σχέδιο για τις ΑΠΕ, που δόθηκε σε δημόσια διαβούλευση χθες, έρχεται με καθυστέρηση πολλών ετών να θέσει χωροταξικούς περιορισμούς στην ανάπτυξη νέων έργων ΑΠΕ, που αφήνουν εκτός πεδίου εφαρμογής έργα άνω των 50 GW και ενώ έχουν ήδη εγκατασταθεί και βρίσκονται σε λειτουργία 18 GW. Αφήνει δηλαδή ανεπηρέαστα έργα που καλύπτουν πάνω από οκτώ φορές τη μέση ετήσια κατανάλωση της χώρας, που κυμαίνεται στα 5,5-6 GW, και θα πρέπει να συνδεθούν με ένα δίκτυο που αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα κορεσμού.
«Επί της ουσίας μέχρι το 2030 δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα», ανέφεραν εκπρόσωποι του κλάδου των ΑΠΕ στην «Κ», σχολιάζοντας την εξαίρεση από τους περιορισμούς που θέτει το σχέδιο του νέου χωροταξικού όχι μόνο έργων που έχουν έγκριση ΑΕΠΟ αλλά και έργων που έχουν απλώς υποβάλει έως χθες (20 Μαΐου) πλήρη φάκελο για αδειοδότηση.
Η αγορά διαβάζει πίσω από τον νέο σχεδιασμό την προσπάθεια της κυβέρνησης να μετριάσει τις κοινωνικές αντιδράσεις χωρίς παράλληλα να ανατρέπει τη δυναμική των ΑΠΕ, ακυρώνοντας ώριμα έργα, κάτι που όπως τονίζουν θα έστελνε ένα πολύ αρνητικό μήνυμα για το επενδυτικό κλίμα στην Ελλάδα.
Κάπως έτσι, εξάλλου, περιέγραψε χθες σε άτυπη συνάντηση με τους δημοσιογράφους τη «βασική ιδέα του σχεδιασμού» και ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος.
«Η γενική κατεύθυνση είναι η αυστηριοποίηση, αλλά χωρίς να διακινδυνεύσουμε το ενεργειακό μέλλον της χώρας και να κρατήσουμε ισορροπίες μεταξύ του κόβω, αλλά δεν διαλύω τα πάντα», είπε, σημειώνοντας μάλιστα ότι το σχέδιο είναι πιο αυστηρό στα αιολικά, γιατί εκεί υπάρχουν πολλά παράπονα για όχληση. «Δεν πάμε να αφαιρέσουμε άδεια που έχει δώσει ήδη το κράτος. Αρα λέμε πως αν έχεις ΑΕΠΟ δεν επηρεάζεσαι. Επίσης δεν επηρεάζεσαι αν έχεις καταθέσει πλήρη φάκελο, που έχεις ξοδέψει λεφτά», είπε. Σύμφωνα με τον ίδιο, από τους νέους περιορισμούς επηρεάζονται έργα περί τα 37 GW, εκ των οποίων 21 GW φωτοβολταϊκά και 16 GW αιολικά.
Η κυβέρνηση δεν ήθελε να ακυρώσει ώριμα έργα και να στείλει αρνητικό μήνυμα για τις επενδύσεις στην Ελλάδα, εκτιμά η αγορά.
Οι πρώτες ενστάσεις από την αγορά των αιολικών αφορούν την οριζόντια απαγόρευση εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε υψόμετρο πάνω από τα 1.200 μέτρα χωρίς εξαιρέσεις περιοχών υψηλού δυναμικού. «Περιμέναμε ένα πιο ήπιο όριο, όχι κάτι χαμηλότερο από τα 1.500 μέτρα, και εξαίρεση περιοχών με υψηλούς ανέμους», εξηγούν στην «Κ» εκπρόσωποι του κλάδου. Προβληματική βρίσκουν και την εξαίρεση σε νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, καθώς όπως τονίζουν αν εξαιρέσεις την Κρήτη και την Εύβοια, ουσιαστικά μένουν 13 νησιά.
«Τα νησιά έχουν υψηλό αιολικό δυναμικό και θα έπρεπε να προωθείται η αξιοποίησή του και όχι το αντίστροφο», αναφέρουν, επισημαίνοντας ότι ο σχεδιασμός ανατρέπει σοβαρά επενδυτικά σχέδια σε νησιά του Αιγαίου και των Κυκλάδων. Ανευ πρακτικού νοήματος κρίνουν, τέλος, την εξαίρεση που προβλέπει για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας.
Επί του περιορισμού του υψομέτρου, ο Νίκος Τσάφος εξηγούσε χθες στους δημοσιογράφους ότι εξετάστηκαν διάφορες διαβαθμίσεις με βάση τι μπορεί να συμβαίνει στη φύση. Από τα 1.200 μέτρα, είπε, ξεκινάει το αλπικό δάσος. Ως προς τους περιορισμούς στα μικρά νησιά σημείωσε πως «επειδή κάναμε παράλληλα και χωροταξικό τουρισμού και βιομηχανίας, να μην προσθέσουμε ΑΠΕ σε νησιά που είναι κορεσμένα τουριστικά».
Η αγορά των φωτοβολταϊκών εστιάζεται κυρίως στην επέκταση της απαγόρευσης και στις δασικές εκτάσεις, πέραν των δασών που ισχύει σήμερα, ενώ ερωτήματα εκφράζει για την απαγόρευση σε περιοχές όπου ασκείται βόσκηση.
«Πώς ορίζεται μια περιοχή βόσκησης;» αναρωτιούνται, χαρακτηρίζοντας αυθαίρετο τον ορισμό. Ο κλάδος συμφωνεί με τα όρια που θέτει για τις αποστάσεις φωτοβολταϊκών από οικισμούς, δυσκολεύεται ωστόσο να κατανοήσει την υποχρέωση εκπόνησης «ειδικής μελέτης θέασης» και τα συγκεκριμένα κριτήρια που θέτει.
Σχολιάζοντας συνολικότερα τη φιλοσοφία του νέου χωροταξικού για τις ΑΠΕ, ο κ. Τσάφος δήλωσε χθες στους δημοσιογράφους: «Εχουμε να κάνουμε χωροταξικό από το 2008, που δεν είχε η χώρα φωτοβολταϊκά. Σήμερα έχουμε 18 GW εγκατεστημένη ισχύ, 60 GW αδειοδοτημένα έργα και 30 GW που αναμένουν να πάρουν άδεια, σύνολο 110 GW. Aρα, άλλο χωροταξικό όταν έχεις ένα GW και άλλο όταν έχεις 110 GW. Aν μπορούσες να κάνεις σε 10 μέρη ΑΠΕ τώρα θα κάνεις σε 4 με 5. Η ιδέα είναι, λοιπόν, να μπουν πιο αυστηροί κανόνες. Το μήνυμα από την κοινωνία ήταν “περιορίστε τους”».
