Ανατρέχοντας στο πρόσφατο παρελθόν συνειδητοποιούμε ότι η πορεία προς την πράσινη μετάβαση δεν ήταν ποτέ στρωμένη με ροδοπέταλα. Οι εσωτερικές ανησυχίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης αναφορικά με τις επιλογές στην ενεργειακή πολιτική, η δυσκολία του συντονισμού των κρατών-μελών για την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης, η εποχή της COVID, ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος και ασφαλώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή στενεύουν όλο και περισσότερο το πέρασμα σε ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από ρύπους και μια κοινωνία με χαρακτηριστικά συνοχής και ενεργειακής ασφάλειας.
Οι μονάδες παραγωγής των ΑΠΕ, τα φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, οι οποίες αντικατέστησαν τις θερμικές μονάδες από λιγνίτη για την επίτευξη της απανθρακοποίησης, αδυνατούν να ανταποκριθούν επάξια στις μεταβολές της προσφοράς και της ζήτησης δίχως την υποστήριξη των μονάδων φυσικού αερίου και της αποθήκευσης ενέργειας. Η δέσμευση αυτή σε συνθήκες ενεργειακής κρίσης δημιουργεί κλιμάκωση των τιμών ενέργειας, ενώ εμφανίζονται στο προσκήνιο και ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας. Το γεγονός αυτό δεν μας επιτρέπει πλέον τη διάκριση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί τον κυρίαρχο στόχο.
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή συνάντησαν την Ευρωπαϊκή Ενωση στην πορεία προς την πράσινη ολοκλήρωση. Η έλλειψη ουσιαστικών υποδομών, όπως η αποθήκευση ενέργειας, οι διασυνοριακές διασυνδέσεις και η ανάγκη ενεργειακής αποδέσμευσης από την κυριαρχία του φυσικού αερίου, επηρεάζουν αισθητά την οικονομική ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα κάθε ευρωπαϊκής χώρας απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή κρίσης. Από την άλλη μεριά, η πρόθεση της Ε.Ε. να ενεργοποιήσει ένα οικονομικό εργαλείο επιβάλλοντας φόρο στον άνθρακα (CO2) για τον μετριασμό της ενεργειακής κατανάλωσης και τη μείωση των ρύπων, την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, επιβαρύνει το οικονομικό περιβάλλον γεννώντας δυσοίωνες συνθήκες για το μέλλον. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ο μετριασμός της ενεργειακής ζήτησης και η αποφυγή της χρήσης του φυσικού αερίου, που οδηγεί στην πραγματοποίηση των εθνικών και των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων, επιτυγχάνονται ανορθόδοξα ως συνέπεια των συνεπειών που επικρατούν αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, η επιβολή φόρου άνθρακα σε προϊόντα από τρίτες χώρες, η οποία εξυπηρετεί τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σύμφωνα με τον νέο μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM), απομακρύνει τον τελικό καταναλωτή από μια εναλλακτική και οικονομικότερη επιλογή.
Οι ΑΠΕ που αντικατέστησαν τις μονάδες λιγνίτη αδυνατούν να ανταποκριθούν επάξια στις μεταβολές της προσφοράς και της ζήτησης δίχως υποστήριξη μονάδων αερίου και αποθήκευσης ενέργειας.
Το ζητούμενο όμως δεν είναι απλώς η επίτευξη της ενεργειακής μετάβασης με όρους μειωμένου αποτυπώματος άνθρακα, αλλά και η εξασφάλιση παράλληλα της ευημερίας όλων των καταναλωτών, η οποία έχει μετακινηθεί από την αναζήτηση της ποσότητας στα «πράσινα» χαρακτηριστικά των προϊόντων. Οταν η ευδαιμονία της Ευρωπαϊκής Ενωσης συνδέεται άρρηκτα με τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης αντιλαμβανόμαστε ότι η σύρραξη στη Μέση Ανατολή αποτελεί μια μεγάλη απειλή προς την αειφορία, ανατρέποντας τις ισορροπίες και επηρεάζοντας τις στρατηγικές αποφάσεις της Ευρώπης. Η βιώσιμη ανάπτυξη στηρίζεται κυρίως στις πράσινες επενδύσεις περιορισμένης ενεργειακής έντασης. Σε συνθήκες πληθωριστικών τάσεων και μεγάλης αβεβαιότητας, οι επενδύσεις αυτές αναβάλλονται εκτός και αν οι αποδόσεις καλύπτουν το «ρίσκο» της επένδυσης.
Η επιτάχυνση των στόχων προς την πράσινη μεγέθυνση σίγουρα αποτελεί μια ελπιδοφόρα λύση. Ωστόσο, σε συνθήκες κρίσεων, όπως αυτή που βιώνει ο πλανήτης στις μέρες μας, είναι δύσκολο να εφαρμόζονται παράλληλα φορολογικά ή κανονιστικά μέτρα για την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης, όταν πλήττονται δυσανάλογα όλοι οι τομείς της οικονομίας και επιβαρύνονται οι τελικοί αποδέκτες, οι καταναλωτές. Συνεπώς, η βέλτιστη αξιοποίηση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων, που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ενωση στα κράτη-μέλη για την ολοκλήρωση της πράσινης μετάβασης, αποτελεί σημαντικό παράγοντα αντιστάθμισης των όποιων γεωπολιτικών μεταβολών.
*Ο κ. Φώτης Ζαχαρόπουλος είναι ειδικός σε ζητήματα σχεδιασμού και ρύθμισης ενεργειακών αγορών, π. μέλος Δ.Σ. ΔΑΠΕΕΠ Α.Ε., συνεργάτης στο Δίκτυο Ενεργειακής Πολιτικής ΚΟΙΝΣΕΠ.
