Σύννεφα όχι εξωτερικής αλλά εσωτερικής προέλευσης σκιάζουν τη νατοϊκή Συμμαχία, θέτοντας υπό αμφισβήτηση το μέλλον της. Επί της ουσίας, αυτά δεν σχετίζονται ούτε με τη Ρωσία του Πούτιν, ούτε με το Ιράν των αγιατολάδων ή την Κίνα του Σι Τζινπίνγκ, αλλά με τους τρόπους με τους οποίους οι ίδιοι οι σύμμαχοι αντιλαμβάνονται και αντιμετωπίζουν αφενός τις εξωτερικές προκλήσεις και αφετέρου τις μεταξύ τους σχέσεις και την ίδια τη Συμμαχία.
Το φαινόμενο των ενδονατοϊκών «νεφώσεων» δεν είναι καινοφανές. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε χαρακτηρίσει τη Συμμαχία «εγκεφαλικά νεκρή» το φθινόπωρο του 2019 σε συνέντευξή του στον Economist, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ ήδη από το 2016 εξαπέλυε «φίλια» πυρά αποκηρύσσοντάς την ως «παρωχημένη» και «άδικη για τις ΗΠΑ». Η πύκνωση, ωστόσο, αυτών των «νεφώσεων», όπως διαμορφώνεται πια εν έτει 2026 πάνω από τη Βορειοατλαντική Συμμαχία, είναι όντως πρωτοφανής, ως αποτέλεσμα του αναλόγως πρωτοφανούς στυλ διοίκησης της νέας προεδρίας Τραμπ.
Διαψεύστηκαν οι ελπίδες
Μόλις πριν από δύο χρόνια ωστόσο, το ΝΑΤΟ έδειχνε σαν να έχει επιστρέψει από το κρύο, αναζωογονημένο και επιφορτισμένο με μια επίσης αναγεννημένη αποστολή. «Σήμερα γιορτάζουμε την 75η επέτειο από την ίδρυση της πιο ισχυρής, ανθεκτικής και επιτυχημένης Συμμαχίας στα χρονικά. Σήμερα, το ΝΑΤΟ είναι μεγαλύτερο, ισχυρότερο και πιο ενωμένο από ποτέ. Στην αρχή είχαμε 12 μέλη. Σήμερα είμαστε 32. Οπότε μάλλον κάτι κάνουμε σωστά», έλεγε στις 4 Απριλίου του 2024 ο τότε γενικός γραμματέας Γενς Στόλτενμπεργκ με φόντο τους εορτασμούς για τα 75 χρόνια της Συμμαχίας. Πράγματι, σε αντίθεση με την προσάρτηση της Κριμαίας (2014) που ήταν σαν να πέρασε «απαρατήρητη» αφήνοντας «ασυγκίνητους» πολλούς εκ των Συμμάχων, η ρωσική εισβολή του 2022 στην Ουκρανία κινητοποίησε κατά τρόπο πρωτοφανή τους Ευρωπαίους και πρόσθεσε στη νατοϊκή οικογένεια δύο νέα μέλη: τη Σουηδία και τη Φινλανδία. Τούτων δοθέντων, όταν γιόρτασε τα 75 χρόνια του κατά τη συμμαχική Σύνοδο Κορυφής στην Ουάσιγκτον το 2024, το ΝΑΤΟ όντως έδειχνε αναζωογονημένο.
Δύο χρόνια μετά, το κλίμα έχει πια αλλάξει δραματικά και η αβεβαιότητα επιστρέφει εν μέσω αρρυθμιών. Σύμφωνα με όσα ανέφερε σε χθεσινό δημοσίευμά του το ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, επικαλούμενο ως πηγή το περιεχόμενο μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που κυκλοφόρησε εσωτερικά μεταξύ στελεχών του αμερικανικού Πενταγώνου, η διοίκηση Τραμπ φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής «ποινών» κατά νατοϊκών χωρών που δεν τη συνέδραμαν στον πόλεμο με το Ιράν. Πιο συγκεκριμένα, λέγεται ότι θα μπορούσε να ζητήσει την αποβολή της Ισπανίας από τη Συμμαχία και να επανεξετάσει τη θέση των ΗΠΑ σε σχέση με τα νησιά Φώκλαντ τα οποία ανήκουν μεν στη Βρετανία αλλά διεκδικεί η Αργεντινή.
Σε e-mail στελεχών του αμερικανικού Πεντα- γώνου αναφέρεται ότι θα μπορούσε να ζητηθεί αποβολή της Ισπανίας από τη Συμμαχία και να επανεξεταστεί η θέση των ΗΠΑ για τα Φώκλαντ.
Πριν από μόλις λίγες εβδομάδες, οι αναλυτές διεθνώς διερωτώντο εάν ο Τραμπ θα μπορούσε να αποσύρει μονομερώς τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ με ή χωρίς τη στήριξη των δύο/τρίτων της αμερικανικής Γερουσίας και/ή τη σύμφωνη γνώμη του Κογκρέσου. Επειτα από το χθεσινό δημοσίευμα του Reuters, αλλά και από ένα αναλόγου περιεχομένου άρθρο που είχε δημοσιευτεί λίγα 24ωρα νωρίτερα στο Politico, βρισκόμαστε πια να συζητάμε εάν οι ΗΠΑ μπορεί όχι να φύγουν οι ίδιες αλλά να αποβάλουν άλλες χώρες από το ΝΑΤΟ όπως η Ισπανία του Πέδρο Σάντσεθ ή να τιμωρήσουν με «αντίποινα» όσους δεν τις συνέδραμαν προσφέροντας πρόσβαση, βάσεις και δικαιώματα υπερπτήσεων (access, basing, overflight rights – ABO) στις αμερικανικές δυνάμεις που πήραν μέρος στις επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
«Η Ισπανία είναι αξιόπιστος εταίρος στους κόλπους του ΝΑΤΟ. Εκπληρώνουμε τις υποχρεώσεις μας έναντι της Συμμαχίας. Δεν λαμβάνουμε αποφάσεις βάσει e-mail, αλλά με βάση επίσημα έγγραφα και θέσεις. Η θέση της ισπανικής κυβέρνησης είναι σαφής: συνεργασία με τους Συμμάχους μας, αλλά πάντοτε στο πλαίσιο της διεθνούς νομιμότητας», δήλωσε ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χθες από την Κύπρο όπου βρέθηκε για να πάρει μέρος στην άτυπη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. «Η Ισπανία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και δεν βλέπω κανέναν λόγο για τον οποίο αυτό θα έπρεπε να αλλάξει», ανέφερε χθες εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης, όταν εκλήθη να σχολιάσει σχετικά. «Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για αποπομπή μελών από τη Συμμαχία», σημείωσε, στο ίδιο πνεύμα, αξιωματούχους του ΝΑΤΟ, μιλώντας στο BBC, ενώ και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι απηύθυνε έκκληση για ενότητα.
«Δεν θα μπορούσαμε να είμαστε πιο σαφείς σχετικά με τα νησιά Φώκλαντ. Η κυριαρχία τους ανήκει στο Ηνωμένο Βασίλειο», δήλωσε, από την άλλη πλευρά χθες, εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης, υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να υποκύψει σε πιέσεις.
Οι συγκρούσεις
Εως και πριν από μόλις δύο 24ωρα, οι ΗΠΑ του Τραμπ είχαν «συγκρουστεί» με άλλες νατοϊκές δυνάμεις για το μέλλον της Γροιλανδίας, την προοπτική απόσυρσης αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη, το ύψος των αμυντικών δαπανών κάθε χώρας, το μέλλον του Ουκρανικού και τον πόλεμο στο Ιράν (βλ. Στενά του Ορμούζ).
Ξαφνικά, προστέθηκαν σε αυτή τη λίστα με τα αγκάθια τα Φώκλαντ και το ενδεχόμενο έξωσης της Ισπανίας από τη Συμμαχία, στο οποίο όμως αξίζει να σημειωθεί ότι είχε αναφερθεί και παλαιότερα ο Ντόναλντ Τραμπ. «Ισως θα έπρεπε να τους πετάξετε έξω από το ΝΑΤΟ», είχε αναφέρει ο Αμερικανός πρόεδρος τον Οκτώβριο του 2025, απευθυνόμενος στον πρόεδρο της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ τον οποίο είχε υποδεχθεί στον Λευκό Οίκο.
