Aπό το «μάτι» του Gatso στις έξυπνες κάμερες

Του Μιχάλη Σταυρόπουλου

Οι πρώτες 130 κλήσεις από τις ΑΙ κάμερες «έφυγαν» να συναντήσουν τους παραλήπτες τους. Κυρίως οδηγούς που παραβίασαν τον ερυθρό σηματοδότη ή δικυκλιστές που δεν φορούσαν κράνος, δύο από τις βασικότερες αιτίες πρόκλησης σοβαρών τροχαίων ατυχημάτων. Για την ώρα, οι κάμερες τεχνητής νοημοσύνης έχουν εγκατασταθεί πιλοτικά σε οκτώ σημεία αυξημένης επικινδυνότητας στην Αττική. Κάμερες έχουν τοποθετηθεί και σε δέκα λεωφορεία για τον έλεγχο της αντικανονικής κυκλοφορίας σε λεωφορειολωρίδες. Το επόμενο διάστημα ο αριθμός των καμερών θα ξεπεράσει τις 1.000. Τι έχει δείξει η διεθνής πρακτική; Η τοποθέτησή τους οδηγεί σε μείωση των ατυχημάτων; Επίσης είναι πράγματι τόσο έξυπνες ή μήπως και αυτές μπορεί να κάνουν λάθη;

«Εκρηξη» κλήσεων

Σε γενικές γραμμές οι κάμερες ταχύτητας έχουν συσχετιστεί με μείωση των ατυχημάτων. Το ίδιο ισχύει και για την επιτήρηση της χρήσης κινητού και ζώνης, όπου η παρουσία καμερών αυξάνει τη συμμόρφωση. Ουσιαστικά έχουμε να κάνουμε με ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, καθώς με την εισαγωγή των ΑΙ καμερών, ο αριθμός των κλήσεων εκτοξεύεται, όχι γιατί αυξάνονται οι παραβάσεις, αλλά επειδή –πολύ απλά– μπορούν τώρα να εντοπιστούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό της Νέας Νότιας Ουαλλίας στην Αυστραλία, όπου αρχικά τα πρόστιμα για μη χρήση ζώνης αυξήθηκαν θεαματικά (+1.400%), καθώς τα συστήματα μπορούσαν να σαρώσουν εκατομμύρια οχήματα. Μετά την έκρηξη στην επιβολή κλήσεων, σταδιακά οι οδηγοί γίνονται προσεκτικότεροι, με αποτέλεσμα και τα ατυχήματα να ακολουθούν μια πιο αργή αλλά σαφώς πτωτική πορεία. Για παράδειγμα, σε περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου όπου τοποθετήθηκαν αντίστοιχα συστήματα, καταγράφηκε μείωση σοβαρών ατυχημάτων της τάξης του 10%-15% μέσα σε δύο χρόνια.

Εξυνε το κεφάλι του

O Ολλανδός Tιμ Χάνσεν τιμωρήθηκε με πρόστιμο ύψους 380 ευρώ, επειδή η κάμερα τον έπιασε να οδηγεί και να μιλάει στο κινητό του τηλέφωνο. Στην πραγματικότητα η AI κάμερα έκανε λάθος. Ο Χάνσεν δεν κρατούσε κινητό απλώς έξυνε το κεφάλι του. Καμία τεχνολογία δεν είναι αλάνθαστη και όσο πιο σύνθετη γίνεται, τόσο πιο δύσκολο είναι να προβλέψεις το λάθος της. Στην Αγγλία, ακυρώθηκαν πρόστιμα για χιλιάδες οδηγούς όταν αποκαλύφθηκε σφάλμα λογισμικού που προκαλούσε καθυστέρηση 10 δευτερολέπτων στον συγχρονισμό της κάμερας με τις φωτεινές πινακίδες μεταβλητών ορίων ταχύτητας. Στη Νέα Υόρκη περισσότεροι από 3.500 οδηγοί έλαβαν λανθασμένα κλήσεις για παραβίαση λεωφορειολωρίδας, επειδή οι κάμερες δεν είχαν προγραμματιστεί σωστά. Στην Αυστραλία έχουν καταγραφεί αρκετές περιπτώσεις όπου οδηγοί αμφισβήτησαν κλήσεις, επικαλούμενοι παρερμηνεία της εικόνας, δηλαδή αντικείμενα που έμοιαζαν με κινητό ή κάποιες κινήσεις που παρερμηνεύτηκαν. Η ύπαρξη ανθρώπινου δεύτερου ελέγχου περιορίζει τα λάθη, αλλά δεν τα εξαφανίζει. Αξίζει, πάντως, να σημειώσουμε πως στη συγκεκριμένη χώρα τα συστήματα λειτούργησαν για μήνες σε δοκιμαστική φάση, στέλνοντας στους παραβάτες μόνο προειδοποιήσεις. Ο στόχος δεν ήταν η τιμωρία, αλλά η αλλαγή συμπεριφοράς. Ετσι περιορίστηκαν οι αντιδράσεις, βελτιώθηκε η αποδοχή του συστήματος παρακολούθησης και δόθηκε χρόνος στις Αρχές να διορθώσουν προβλήματα. Με λίγα λόγια, οι κάμερες λειτουργούν καλύτερα όταν ο οδηγός τις κατανοεί, όχι όταν απλώς τις φοβάται.

Από τις πρώτες κάμερες για τον έλεγχο της κυκλοφορίας και την επιτήρηση των τροχαίων παραβάσεων, μέχρι σήμερα, με την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης, το ερώτημα που τίθεται από πολλούς είναι αν πρόκειται για ένα εργαλείο που στοχεύει στη βελτίωση της οδικής ασφάλειας, ή για έναν «μπαμπούλα». Οι πρώτες κάμερες ταχύτητας που τοποθετήθηκαν στους δρόμους ήταν αναλογικές συσκευές που ενεργοποιούνταν όταν ένα όχημα ξεπερνούσε συγκεκριμένο όριο ταχύτητας και κατέγραφαν τους παραβάτες σε φιλμ. Παρότι το σύστημα αυτό ήταν κάπως αργό στη διαδικασία βεβαίωσης της παράβασης, είχε το πλεονέκτημα πως δεν χρειαζόταν την παρουσία αστυνομικού στο σημείο για να εντοπίζει εκείνους που αψηφούσαν τον ΚΟΚ. Οι πιο εμβληματικές κάμερες ταχύτητας συνδέονται με το όνομα Gatso, που προέρχεται από την ολλανδική εταιρεία Gatsometer BV και, τελικά, από τον άνθρωπο που τις εμπνεύστηκε, τον Μορίς Γκατσονίδη. Ο Γκατσονίδης, οδηγός αγώνων με ελληνικές ρίζες, δεν είχε αρχικά σκοπό να τιμωρήσει όσους κινούνταν γρήγορα. Ακριβώς το αντίθετο, καθώς ανέπτυξε στα τέλη της δεκαετίας του ’50 ένα σύστημα μέτρησης ταχύτητας προκειμένου να βελτιώνει τις δικές του επιδόσεις στους αγώνες. Η ιδέα όμως αυτή βρήκε γρήγορα εφαρμογή στους δημόσιους δρόμους, αφού μόλις μια δεκαετία μετά οι πρώτες κάμερες βεβαίωσης παραβάσεων εγκαταστάθηκαν πιλοτικά, ενώ από τη δεκαετία του ’70 και κυρίως του ’90 διαδόθηκαν στις περισσότερες χώρες του κόσμου.

Στην Ελλάδα οι κάμερες εμφανίστηκαν κάπως αργότερα, με τις αναμενόμενες δυσλειτουργίες στην εφαρμογή τους. Κανείς δεν γνώριζε στην πραγματικότητα ποιες από αυτές βρίσκονταν σε λειτουργία ή αν τους είχε τελειώσει το φιλμ… Χαρακτηριστικό της όλης λειτουργίας τους ήταν η καθυστερημένη βεβαίωση των παραβάσεων. Υπήρχαν περιπτώσεις που περνούσαν ακόμα και κάμποσα χρόνια μέχρι να φτάσει η κλήση στον παραλήπτη. Οι επιχειρήσεις που διαθέτουν εταιρικά οχήματα τα οποία χρησιμοποιούσαν διαφορετικοί οδηγοί, έπρεπε να διαθέτουν ένα βιβλίο όπου να καταγράφεται ώρα προς ώρα ποιος καθόταν πίσω από το τιμόνι, καθώς η φωτογραφία που συνόδευε την κλήση αποτύπωνε μόνο το πίσω μέρος του αυτοκινήτου. Αντε να βρεις ποιος έτρεχε στη Συγγρού με 100 χλμ./ώρα, τρία χρόνια πριν στις 2 το μεσημέρι…

Σταδιακή εξέλιξη

Η εξέλιξη προς τις σημερινές κάμερες τεχνητής νοημοσύνης υπήρξε σταδιακή. Οι πρώτες έξυπνες κάμερες της δεκαετίας του 2000 διέθεταν συστήματα αναγνώρισης πινακίδων. Με αυτόν τον τρόπο οι Αρχές μπορούσαν να εντοπίσουν αυτοκίνητα που τυχόν είχαν εισέλθει σε ζώνες ελεγχόμενης κυκλοφορίας, αν αυτά κυκλοφορούσαν ανασφάλιστα ή δεν είχαν περάσει τεχνικό έλεγχο. Μετά το 2015 εμφανίστηκαν οι πρώτες εφαρμογές ανάλυσης εικόνας από την καμπίνα του οδηγού, με πιλοτικές εγκαταστάσεις σε χώρες όπως η Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Από το 2020 και μετά, τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίζουν και συμπεριφορές, όπως χρήση κινητού ή μη χρήση ζώνης. Η νέα τεχνολογία μπορεί να σαρώνει το σύνολο της κυκλοφορίας, φιλτράροντας μαζικά δεδομένα για τον εντοπισμό των πιθανών παραβατών, για την τελική όμως βεβαίωση της παράβασης απαιτείται ο ανθρώπινος έλεγχος.

«Στις 100 παραβάσεις, λανθασμένες καταγραφές μπορεί να είναι οι 2-3»

Της Δέσποινας Κόντη

Περίπου 1.000 κάμερες προβλέπεται να τοποθετηθούν σε Αττική, Θεσσαλονίκη και Κρήτη με διαγωνισμό που αναμένεται να «τρέξει» το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ως προς την εγκατάσταση καμερών στα λεωφορεία και τη μετατροπή τους σε «κινητούς τροχονόμους», οι ΟΣΥ έπιασαν το νήμα από την αρχή, μετά τις σοβαρές εμπλοκές που σημειώθηκαν σε προηγούμενο διαγωνισμό. Μόλις πριν από λίγες ημέρες επαναπροκηρύχθηκε με σκοπό την εγκατάσταση καμερών τεχνητής νοημοσύνης σε 250 επιλεγμένα λεωφορεία, αντί για 600 που όριζε αρχικά ο διαγωνισμός. Σύμφωνα με ανακοίνωση, πολλές από αυτές αναμένεται να έχουν εγκατασταθεί έως τις αρχές του 2027. Παράλληλα, προβλέπεται και η εγκατάσταση 388 έξυπνων καμερών της Περιφέρειας σε κεντρικές οδικές αρτηρίες του λεκανοπεδίου. Συνολικά, λοιπόν, στην Αττική αναμένονται περισσότερες από 1.500 κάμερες.

«Πλέον στην εποχή μας τα επίπεδα αξιοπιστίας των καμερών τεχνητής νοημοσύνης είναι πολύ υψηλά», αναφέρει ο Ιωάννης Πολίτης, γενικός γραμματέας στον Σύλλογο Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι νέες τεχνολογίες των ΑΙ καμερών ελαχιστοποιούν την πιθανότητα λάθους. «Μην επικεντρωθούμε στην πιθανότητα λανθασμένης εκτίμησης, αυτές είναι απειροελάχιστες. Πλέον στην εποχή μας τα επίπεδα αξιοπιστίας των καμερών ΑΙ είναι πολύ υψηλά», αναφέρει στην «Κ» ο Ιωάννης Πολίτης, γενικός γραμματέας στον Σύλλογο Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων. «Στις 100 παραβάσεις, λανθασμένες καταγραφές μπορεί να είναι οι 2-3, κάτι που ίσως οφείλεται σε κακή παραμετροποίηση της κάμερας και κατ’ επέκταση σε λανθασμένη καταγραφή της παράβασης, όταν βρέχει ή όταν έχει σκοτάδι».

Οπως αναφέρει και ο Γιώργος Γιαννής, καθηγητής του ΕΜΠ, διευθυντής του τομέα μεταφορών και συγκοινωνιακής υποδομής, οι κάμερες που χρησιμοποιούνται τώρα πιλοτικά, εκπαιδεύονται ώστε να μη γίνονται λάθη. «Στο εξωτερικό, οι κάμερες “θεωρούν” ότι περνάει κάποιος με κόκκινο ένα δευτερόλεπτο μετά το κόκκινο, ώστε να είναι σίγουρο ότι υπάρχει παραβίαση», αναφέρει, εκτιμώντας πως η πιθανότητα λάθους με τη νέα τεχνολογία στις κάμερες είναι πολύ μικρή. «Συνήθως σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη, εάν για κάποια παράβαση υπάρχουν αμφιβολίες στη φωτογραφία, δεν αποστέλλεται η κλήση, όπως λ.χ. εάν δεν διακρίνεται καλά μια πινακίδα. Αρα μειώνεται το περιθώριο λάθους», εκτιμά ο κ. Γιαννής, απαντώντας στις ανησυχίες που εκφράζουν κάποιοι για πιθανές «υπερβολές» κατά τη διαδικασία καταγραφής παραβάσεων. «Οι κάμερες είναι εκεί για να συμμορφώνεται ο κόσμος, λειτουργούν αποτρεπτικά», εξηγεί ο κ. Γιαννής, υπενθυμίζοντας πως και στη Γαλλία έχουν τοποθετηθεί 15.000 κάμερες στο αστικό και υπεραστικό δίκτυο.

Συνθήκες μετακίνησης

Με τις λεωφορειολωρίδες να πέφτουν συχνά «θύματα» των Ι.Χ., οι κάμερες στα λεωφορεία υπόσχονται να βάλουν τάξη. Οι κάμερες καταγράφουν, μεταξύ άλλων, παράνομη στάθμευση και κίνηση σε όλο το μήκος των λεωφορειολωρίδων. «Η κυκλοφορία δεν πρόκειται να αλλάξει δραματικά, άλλωστε ό,τι μένει ελεύθερο στον δρόμο, τελικά γεμίζει και αυτό», αναφέρει στην «Κ» ο Γιώργος Γιαννής. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει, «τα περισσότερα λεωφορεία πλέον στην Αττική είναι καινούργια, άνετα, άρα οι συνθήκες μετακίνησης είναι καλύτερες. Εάν γίνουν πιο ελκυστικά από άποψη χρόνου, τότε θα τα προτιμούν και περισσότεροι». Ο ίδιος θυμάται πως τον Νοέμβριο του 2023, όταν στο πλαίσιο πιλοτικού προγράμματος είχε εντατικοποιηθεί η αστυνόμευση στις λεωφορειολωρίδες, παρατηρήθηκε αύξηση 50% στην ταχύτητα της κυκλοφορίας των λεωφορείων. «Τα ίδια λεωφορεία κάνουν μιάμιση διαδρομή αντί για μία», εξηγεί, εκτιμώντας πως αυτό μπορεί να αμβλύνει και ζητήματα όπως οι ελλείψεις ακόμη και σε οδηγούς.

Ως προς τη διαδικασία, όπως αναφέρεται σε κοινή ανακοίνωση των υπουργείων Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Προστασίας του Πολίτη και Υποδομών και Μεταφορών, μετά την ολοκλήρωση της διασύνδεσης με το υπάρχον πληροφοριακό σύστημα της Τροχαίας, οι παραβάσεις που καταγράφονται από τις κάμερες βεβαιώνονται και αποστέλλονται ηλεκτρονικά στους πολίτες στη Θυρίδα Πολίτη στο gov.gr και στο Gov.gr Wallet. Στα σκαριά βρίσκεται η δημιουργία του ενιαίου ηλεκτρονικού συστήματος καταγραφής και διαχείρισης παραβάσεων για το οποίο «τρέχει» διαγωνισμός, που το προηγούμενο διάστημα σημείωσε καθυστερήσεις.