ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ

Η μυστική ειδοποίηση του Αβέρωφ για το σχέδιο κατά του πρωθυπουργού τον Αύγουστο του 1974 και οι δραματικές προσπάθειες που το απέτρεψαν.

Αντικείμενα που σφράγισαν την καθημερινή ζωή της πεντηκονταετίας. Σύμβολα που ενσωμάτωσαν τις αξίες του δημοκρατικού βίου. Ξεχασμένα, αλλά και αλησμόνητα. Ο κατάλογος είναι ανοιχτός…

Είναι η πρώτη εικόνα και επιβάλλεται στο μάτι: ένας βιομηχανικός, γκρίζος, εγκαταλελειμμένος χώρος, με τους δημοτικούς κάδους να χάσκουν. Τα στοιχεία της παρακμής έντονα, όλα είναι ρημαγμένα στην περιοχή. Ενας τυφλός τρέχει και σκουντουφλά, ένας ξερακιανός γέροντας τον ακολουθεί, μπερδεμένος. Τι είν’ τούτος ο παράξενος άνθρωπος που με έβαλε ο Απόλλωνας να τον ακολουθώ, αναλογίζεται.

Την 3η Σεπτεμβρίου, ή μάλλον στις 3 του Σεπτέμβρη…, θα κλείσουν 50 χρόνια από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ. Θα γραφτούν και θα ειπωθούν πολλά γι’ αυτό το κόμμα –ή κίνημα– που κυριάρχησε πολιτικά στα χρόνια της Μεταπολίτευσης και τον ιδρυτή του.

«Η Αθήνα βρωμάει αλλά ο Δούκας ούτε να προσλάβει προσωπικό μπορεί ούτε να συνεργαστεί με ιδιώτες. Αυτό είναι δήμαρχος;». Δεν παίρνω όρκο για το ερωτηματικό στο τέλος της φράσης, πάντως ο Σταμάτης Φασουλής είχε ήδη ενσωματώσει την πολύ πρόσφατη δήλωση του δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα στην εισαγωγή της επιθεώρησης «Τότε, τώρα, πάντα», στο Θέατρο Αλσος.

«Αν δεν στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δεν στεριώνει». Δογματικός ακούγεται ο πασίγνωστος στίχος, πλην όμως η πίστη στο υπερφυσικό δεν λογοδοτεί στον ορθό λόγο ή στην «κοινή λογική». «Παρά πλείστοις λαοίς», γράφει ο Ν. Γ. Πολίτης στις «Εκλογές από τα τραγούδια του ελληνικού λαού», του 1914 […]

Το περιοδικό Τime είχε δημοσιεύσει το 1979 ένα επικριτικό άρθρο για την Αθήνα με τίτλο «Μια πόλη πεθαίνει». Ηταν κατά μία έννοια μια σύνοψη της οικτρής κατάστασης στην οποία είχε οδηγηθεί το κέντρο της πρωτεύουσας με την άναρχη δόμηση, την ανομία και την έλλειψη ελεύθερων χώρων. Εμφαση δινόταν στην παρακμή της Πλάκας με τα νυχτερινά κέντρα, τις κραυγαλέες επιγραφές, την ηχορρύπανση.

Τη μεταμόρφωσε την Ελλάδα ο χρόνος. Πενήντα χρόνια στέριωσαν καινούργιες εικόνες πάνω στο παμπάλαιο χώμα. Ομως και της στέρησαν νέο αίμα. Οι ηλικιωμένοι αυξήθηκαν, τα παιδιά λιγόστεψαν, νέοι μετανάστευσαν, φθίνει και γερνά το εργατικό δυναμικό με συνέπειες σε όλα τα πεδία. Το 1974 είχαμε 144.069 γεννήσεις και 76.303 θανάτους.

Ο τιδήποτε σηματοδοτεί η Μεταπολίτευση στη σύγχρονη ιστορία μας, πρωταρχικά υποδηλώνει τη μετάβαση από ένα πολίτευμα σε ένα άλλο. Τέτοιες μεταβάσεις δεν είναι στιγμιαίες. Το αποτέλεσμά τους δεν είναι προδιαγεγραμμένο.

Το 1974 η Δημοκρατία παρέλαβε από τη χούντα τη δημόσια αρχαιολογία καθημαγμένη: εκδηλώσεις αρχαιοπληξίας με χλαμύδες και περικεφαλαίες να συγκαλύπτουν κραυγαλέες παραβιάσεις της αρχαιολογικής νομοθεσίας, με εξέχοντες αρχαιολόγους υπό διωγμόν.

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος –ο οξυδερκέστερος εν ζωή Ελληνας πολιτικός– στο κείμενό του στην «Καθημερινή» για τη Μεταπολίτευση γράφει: «Το κοινωνικό συμβόλαιο της Μεταπολίτευσης που παρότι τροποποιήθηκε πολλές φορές τα πενήντα αυτά χρόνια, φέρει ακόμα τα χρώματα της περιόδου 1981-1989, τέθηκε, όπως σημειώθηκε, υπό ριζική αμφισβήτηση κατά την περίοδο των μνημονίων και ακόμη δεν έχει συναφθεί […]

Το 1974 οι συνταγματάρχες αποχώρησαν από την εξουσία αφήνοντας πίσω τους μια κοινωνία με μεγάλες ανισότητες μεταξύ πλουσίων και φτωχών και ένα κράτος πρόνοιας κατακερματισμένο και άνισο. Η έκρηξη των μαζικών διεκδικήσεων που ακολούθησε εγκαινίασε μια περίοδο επέκτασης του κοινωνικού κράτους.