Υπάρχει στην Ελλάδα ένας αχαρτογράφητος πληθυσμός ανδρών, οι οποίοι αναζητούν τεστοστερόνη στη μαύρη αγορά. Δεν είναι bodybuilders ή αθλητές σε υψηλό επίπεδο, αντίθετα πρόκειται για άνδρες άνω των 50 ετών που λένε ότι χρειάζονται τη «μαγική ορμόνη» για την ευεξία και την τόνωση της αρρενωπότητάς τους. Η τεστοστερόνη στη μαύρη αγορά αποφέρει μεγάλα κέρδη στα δίκτυα που την εμπορεύονται παρανόμως και ταυτόχρονα προκαλεί μη αναστρέψιμα αποτελέσματα στον οργανισμό όσων τη λαμβάνουν χωρίς ιατρική συνταγή. Ενισχύεται από διαφημίσεις στο Διαδίκτυο και από influencers, οι οποίοι παρουσιάζουν τις φυσιολογικές μεταβολές στην ενέργεια, στη διάθεση και στη λίμπιντο των ανδρών ως παθολογικά συμπτώματα. Τα ευρήματα αστυνομικής επιχείρησης σε εργαστήριο αναβολικών τον περασμένο μήνα στο Χαλάνδρι είναι αποκαλυπτικά, τη στιγμή που οι αρμόδιες υπηρεσίες φαίνεται να γνωρίζουν ελάχιστα για το μέγεθος του προβλήματος.
Yπάρχει κίνδυνος από την υπερδοσολογία να αναπτυχθεί μια σειρά καρκίνων, εξηγεί ο Νεοκλής Γεωργόπουλος, καθηγητής Ενδοκρινολογίας, για τη χρήση της ορμόνης χωρίς ιατρική επιτήρηση.
Η τεστοστερόνη είναι το κύριο στεροειδές του φύλου για τον άνδρα. Αφορά την ανάπτυξη και τη λειτουργικότητα του γενετικού συστήματος και επιπλέον τις κατεξοχήν αναβολικές δράσεις, όπως η αύξηση της μυϊκής ισχύος. Επιπλέον έχει δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα, αυξάνει τη συγκέντρωση και την ενεργητικότητα, διαλύει το λίπος και ενισχύει την ερωτική επιθυμία. Ο Νεοκλής Γεωργόπουλος είναι καθηγητής Ενδοκρινολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών και πρόεδρος της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας. Εξηγεί στην «Κ» ότι μετά την ηλικία των 50 –η παχυσαρκία είναι επιβαρυντικός παράγοντας– τα επίπεδα της τεστοστερόνης στον ανδρικό οργανισμό υποχωρούν αργά και σταδιακά.
Δραστική παρέμβαση
«Παρατηρείται αυτό που ιατρικά ονομάζεται υπογοναδισμός όψιμης έναρξης. Σε αυτή την περίπτωση, σε αδρές γραμμές, μπορεί να χορηγηθεί τεστοστερόνη με ιατρική συνταγή», λέει ο καθηγητής Γεωργόπουλος. «Δεν υπάρχει καμία ένδειξη για χορήγηση τεστοστερόνης σε άνδρες με φυσιολογικά επίπεδα. Το ανθρώπινο σώμα είναι φτιαγμένο έτσι ώστε όταν χορηγείται εξωγενώς τεστοστερόνη, αυτή να μην προστίθεται στην ενδογενή παραγωγή, αλλά να οδηγεί στην κατάργησή της. Οι όρχεις σταματούν να παράγουν τεστοστερόνη και μακροπρόθεσμα υποστρέφουν, μικραίνουν. Επομένως, εξαρχής μιλάμε για παρέμβαση που αλλάζει πολλά στο ανθρώπινο σώμα», σημειώνει ο ίδιος.
Τις προηγούμενες δεκαετίες υπήρχαν βέβαια τα αναβολικά, ουσίες με χημική δομή παρόμοια με εκείνη της τεστοστερόνης, καθώς βασίζονται στον ίδιο στεροειδή πυρήνα, που όμως έχουν δεκάδες φορές ισχυρότερη δράση. Σήμερα δεν χρειάζεται να φθάσουμε στα αναβολικά, ούτε μιλάμε μόνο για αθλητές και bodybuilders. Ο καθηγητής κ. Γεωργόπουλος εξηγεί ότι καταγράφεται η τάση σε ολοένα και περισσότερους άνδρες, όσο διευρύνεται η ιατρική γνώση, να διερωτώνται κατά πόσον η μείωση των επιπέδων τεστοστερόνης, προϊούσης της ηλικίας τους, χρειάζεται αντιμετώπιση. «Η πρώτη αφορμή είναι η στυτική δυσλειτουργία και η πτώση της λίμπιντο», σημειώνει.
Η τεστοστερόνη συνταγογραφείται και η συμμετοχή του ασθενούς είναι μικρή –η τεστοστερόνη είναι φθηνή, μια μέση ενδεικτική μηνιαία χορήγηση μπορεί να κοστίσει 15 ευρώ–, παρ’ όλα αυτά η μαύρη αγορά της θεωρείται τεράστια. «Αυτό συμβαίνει γιατί πολλοί άνδρες δεν θέλουν να φαίνεται στο ιατρικό ιστορικό και στην καρτέλα συνταγογράφησης ότι λαμβάνουν εξωγενώς τεστοστερόνη», λέει ο καθηγητής κ. Γεωργόπουλος. Συμβαίνει έτσι το παράδοξο ο σημερινός τρόπος ζωής στον ανεπτυγμένο κόσμο –παχυσαρκία, μη άσκηση κ.λπ.– να ενισχύει τον υπογοναδισμό στους άνδρες και ταυτόχρονα οι ίδιοι να αναζητούν τη θεωρούμενη «μαγική ορμόνη» στη μαύρη αγορά, εξαιτίας των στερεοτύπων στον ίδιο ανεπτυγμένο κόσμο. Πόσο επικίνδυνη είναι η μαύρη αγορά της τεστοστερόνης; «Αρχικά υπάρχει ο κίνδυνος από την υπερδοσολογία να αναπτυχθεί μια σειρά καρκίνων», εξηγεί ο καθηγητής κ. Γεωργόπουλος. «Κι έπειτα, όταν σταματήσει η χωρίς ιατρική επιτήρηση εξωγενής χορήγηση, η φυσιολογική λειτουργικότητα του οργανισμού δεν αποκαθίσταται αμέσως. Μπορεί να χρειαστούν έως και δύο χρόνια».
Κατάσχεση σκευασμάτων
Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιες υπηρεσίες φαίνεται ότι γνωρίζουν με βεβαιότητα λίγα πράγματα για το εύρος του φαινομένου, το οποίο γίνεται αντιληπτό από σειρά διαφημίσεων στα κοινωνικά δίκτυα. Θεωρούμενοι ειδικοί και influencers υπόσχονται θαύματα, προωθώντας σκευάσματα τεστοστερόνης και παραγώγων της. Χαμογελούν πλατιά, φουσκώνουν τα μπράτσα τους και αφήνουν προβλέψιμα σεξουαλικά υπονοούμενα. Οσα με κάποια ασφάλεια μπορούν να συναχθούν, προκύπτουν από δικογραφίες της Αστυνομίας για περιπτώσεις εντοπισμού εργαστηρίων φαρμάκων και παράνομων παρασκευαστήριων αναβολικών.
Τον περασμένο μήνα η Οικονομική Αστυνομία έκανε έφοδο σε φαρμακείο και δύο εταιρείες στο Χαλάνδρι. Κατασχέθηκε πλήθος σκευασμάτων, τα οποία, όπως περιγράφεται, παράγονταν χωρίς άδεια, και μεταξύ άλλων βρέθηκαν ποσότητες και ετικέτες τεστοστερόνης. Σύμφωνα με τον δικαστικό φάκελο, στοιχεία του οποίου είδε η «Κ», η αφετηρία της υπόθεσης ήταν μια γραπτή αναφορά του ΕΟΦ. Νωρίτερα, εις γνώσιν των ισπανικών αρχών είχαν περιέλθει πληροφορίες για εταιρεία στην Αθήνα που παρουσιαζόταν ως φαρμακείο σκευασμάτων και προωθούσε ορμονικές θεραπείες για λόγους ευζωίας και αντιγήρανσης, όπως περιγράφεται. Τα σκευάσματα εξάγονταν στην Ισπανία, ενώ στην ίδια αναφορά σημειώνεται ότι τα φινλανδικά τελωνεία είχαν κατασχέσει σκευάσματα της ίδιας εταιρείας, με την ένδειξη «τεστοστερόνη 20% 35 ml σε κρέμα». Η Αστυνομία λέει ότι τα ερευνώμενα πρόσωπα στην Αθήνα είχαν συστήσει δύο εταιρείες, δηλώνοντας τα ίδια προϊόντα ως συμπληρώματα διατροφής για να παρακάμψουν τη νομοθεσία για τα φάρμακα. Στον φάκελο σημειώνεται ότι υπάρχουν στοιχεία για 15.000 αποστολές δεμάτων σε ιδιώτες και κλινικές στο εξωτερικό.
Στο υπόγειο εργαστήριο βρέθηκε ένας πίνακας ανακοινώσεων με τις παρακάτω οδηγίες: «Σε προϊόντα που άλλο γράφει η ετικέτα και άλλο η συνταγή (απαγορευμένα) δεν θα περιλαμβάνεται συνταγή στο πακέτο […] Η Testosterone γράφεται Face cream στο label […] Η Testosterone γράφεται Vitamina D στο label […] Testosterone cream: face cream». Υπάλληλος του ΕΟΦ κατέθεσε ότι στον ίδιο χώρο βρέθηκε μεγάλη ποσότητα ενέσιμων σκευασμάτων, τα οποία είτε βάσει της σήμανσής τους είτε κατά δήλωση των εργαζομένων περιείχαν δραστικές φαρμακευτικές ουσίες, όπως για παράδειγμα τεστοστερόνη.
Τα παραστατικά
«Τα σκευάσματα δηλώθηκαν από τον εκπρόσωπο της εταιρείας ως γαληνικά (σημ.: είναι τα εξατομικευμένα φάρμακα με ιατρική συνταγή), πλην όμως τα περισσότερα εξ αυτών δεν έφεραν στοιχεία ασθενών και σε πολλά από τα παραστατικά που βρέθηκαν δεν υπήρξε αντιστοίχιση με ιατρική συνταγή, ενώ σε πολλές περιπτώσεις αποδέκτες ήταν κλινικές», κατέθεσε υπάλληλος του ΕΟΦ. Σύμφωνα με την ίδια καταγραφή, βρέθηκαν σκευάσματα τεστοστερόνης που υπάρχουν στον πίνακα του Παγκοσμίου Οργανισμού Αντιντόπινγκ (WADA) και επίσης σκευάσματα testosterone enanthate, που δεν έχουν άδεια κυκλοφορίας στην Ελλάδα. Πρόκειται για συνθετικό φάρμακο ορμονικής υποκατάστασης για την αντιμετώπιση της χαμηλής τεστοστερόνης στους άνδρες.
Οι κατηγορούμενοι αρνούνται όσα τους αποδίδονται. Αφέθηκαν ελεύθεροι μετά τις απολογίες τους στον ανακριτή, ενώπιον του οποίου φέρεται να υποστήριξαν ότι η παρασκευή και η διακίνηση των φαρμάκων ήταν νόμιμες και ότι ενδεχομένως υπάρχουν μόνο αστικές – εμπορικές διαφορές ετικέτας με μεγαλύτερες εταιρείες.
Επιθετικό μάρκετινγκ που συνδέεται με ιδεολογικά αφηγήματα
REUTERS
Οι νεαροί άνδρες στοχοποιούνται με επιθετικό τρόπο στο Διαδίκτυο από influencers και εταιρείες ευεξίας, που προωθούν εξετάσεις και θεραπείες τεστοστερόνης ως βασική προϋπόθεση για να είναι κάποιος «αληθινός άνδρας», σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Social Science and Medicine» και βασικά στοιχεία της μετέδωσε ο Guardian στην αρχή του έτους. Οι ερευνητές ανέλυσαν 46 αναρτήσεις σε λογαριασμούς του TikTok και του Instagram, με περισσότερους από 6,8 εκατομμύρια ακολούθους.
Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Εμα Γκρούντβιγκ Γκραμ, ερευνήτρια Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, δήλωσε ότι οι influencers που προωθούν τον τακτικό έλεγχο τεστοστερόνης συχνά παρουσιάζουν φυσιολογικές διακυμάνσεις στην ενέργεια, στη διάθεση, στη λίμπιντο ή στη γήρανση ως ενδείξεις παθολογίας. Η Γκραμ και η ομάδα της διαπίστωσαν ότι οι αναρτήσεις στόχευαν συχνά σε νεότερους, γυμνασμένους άνδρες και περιείχαν μηνύματα ευθυγραμμισμένα με τη λεγόμενη «manosphere» – διαδικτυακές κοινότητες που διακινούν ιδέες περί ανδρικής υπεροχής.
«Η σύνδεση αυτή είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι το μάρκετινγκ της τεστοστερόνης δεν αφορά μόνο την υγεία, αλλά εντάσσεται σε ευρύτερα πολιτισμικά και ιδεολογικά αφηγήματα σχετικά με το φύλο και την εξουσία», είπε η Γκραμ. «Η manosphere δεν είναι απλώς μια ιδεολογία αλλά και μια βιομηχανία». Η ίδια μελέτη διαπίστωσε ότι το 72% των αναρτήσεων συνδεόταν με οικονομικά συμφέροντα, όπως η πώληση εξετάσεων, θεραπειών ή συμπληρωμάτων τεστοστερόνης και επίσης χορηγίες από τη βιομηχανία. Τα δύο τρίτα των αναρτήσεων περιελάμβαναν ενεργά λινκ ή εκπτωτικούς κωδικούς για την αγορά προϊόντων.
Οι Αμερικανοί στρατιώτες
Την περασμένη εβδομάδα το αμερικανικό υπουργείο Πολέμου ανακοίνωσε ότι οι Αμερικανοί στρατιώτες άνω των 30 ετών θα υποβάλλονται υποχρεωτικά σε έλεγχο τεστοστερόνης, στο πλαίσιο των τακτικών ιατρικών αξιολογήσεων. Το πρόγραμμα έχει στόχο τη διασφάλιση ότι τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων διαθέτουν «τα κατάλληλα επίπεδα τεστοστερόνης, ώστε να αποδίδουν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους», δήλωσε ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ.
Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, οι στρατιώτες κάτω των 30 θα μπορούν να ζητήσουν προαιρετικά την εξέταση, ενώ οποιαδήποτε θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης θα είναι προαιρετική. Ο εκπρόσωπος του Πενταγώνου Σον Παρνέλ έδωσε περισσότερες διευκρινίσεις. Είπε ότι «το πρωτόκολλο θα επιτρέψει στο υπουργείο να δημιουργήσει ολοκληρωμένη βάση δεδομένων και να προσφέρει στοχευμένη θεραπεία με τεστοστερόνη, διασφαλίζοντας ότι θα διατηρεί υγιή, επιχειρησιακά ικανή και αποφασιστικά κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη».
Η πρωτοβουλία της αμερικανικής κυβέρνησης προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην ιατρική κοινότητα. Το πρακτορείο Reuters μετέδωσε ότι η πλειονότητα των ειδικών που ρωτήθηκαν εξέφρασε επιφυλάξεις για την επιστημονική τεκμηρίωση της καθολικής εξέτασης των στρατιωτών. Οι ίδιοι σημείωσαν, επίσης, ότι οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες απαιτούν την ύπαρξη χαρακτηριστικών συμπτωμάτων και επαναληπτικών εξετάσεων πριν ληφθεί οποιαδήποτε θεραπευτική απόφαση, προειδοποιώντας ότι η αλόγιστη χορήγηση τεστοστερόνης μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως προβλήματα γονιμότητας.
Η ανακοίνωση του Χέγκσεθ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία στελέχη της κυβέρνησης επιδιώκουν να άρουν περιορισμούς που δυσχεραίνουν τη συνταγογράφηση τεστοστερόνης στους άνδρες. Τον περασμένο μήνα, ο FDA ζήτησε να αφαιρεθούν από τις σημάνσεις των σκευασμάτων ορμονικής υποκατάστασης οι διατυπώσεις σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους, ενώ πρότεινε και τη χαλάρωση των περιορισμών στη συνταγογράφηση προϊόντων τεστοστερόνης.
