«Για εμάς το νέο γενικό νοσοκομείο Κομοτηνής είναι πολύ περισσότερο από ένα κτίριο. Είναι ένα όραμα. Είναι μια ευκαιρία για ένα διαφορετικό μέλλον για την υγεία στη Θράκη, ευκαιρία για οργανωτική αλλαγή, για επένδυση στους ανθρώπους, για τη δημιουργία του νοσοκομείου του μέλλοντος. Η Θράκη είναι μια περιοχή όπου συναντώνται πολιτισμοί. Πιστεύουμε ότι το νέο νοσοκομείο μπορεί να γίνει το κοινό θεμέλιο εμπιστοσύνης, ισότητας και κοινωνικής συνοχής στην περιοχή μας».
Τα θερμά λόγια της διοικήτριας του Σισμανόγλειου Νοσοκομείου Κομοτηνής Ελενας Ροφαέλα είναι ενδεικτικά τού πώς η τοπική κοινωνία και ιδίως οι εργαζόμενοι στη δημόσια υγεία αντιμετωπίζουν την ανέγερση του νέου νοσοκομείου στην πρωτεύουσα της Ροδόπης. Πρόκειται για το ένα από τα τρία νοσοκομεία που κατασκευάζει εδώ και τρία χρόνια το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος και θα δωρίσει στο Δημόσιο: εκτός από το νέο νοσοκομείο Κομοτηνής, το Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης και το Γενικό Νοσοκομείο Σπάρτης.
Με υπογραφή Ρέντσο Πιάνο
Η κατασκευή των τριών νοσοκομείων βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Τα τρία συγκροτήματα φέρουν τη σχεδιαστική υπογραφή του Ιταλού αρχιτέκτονα Ρέντσο Πιάνο, ο οποίος επίσης σχεδίασε το Κέντρο Πολιτισμού στην Καλλιθέα. Το έργο υλοποιεί η κατασκευαστική εταιρεία ΑΒΑΞ, η οποία συνεργάζεται με μια πλειάδα ειδικευμένων γραφείων. «Σχεδιάσαμε τρία διαφορετικά κτίρια, αλλά με μια κοινή προσέγγιση, που έχει επίκεντρο τον άνθρωπο», αναφέρει ο Πάολο Πελάντα, μέλος της ομάδας αρχιτεκτόνων.
«Οταν σκεφτόμαστε το νοσοκομείο του μέλλοντος, πάντα σκεφτόμαστε την τεχνολογία, η οποία είναι κομμάτι του εγχειρήματος. Ομως, όταν ξεκινούσαμε να σχεδιάσουμε τα τρία νοσοκομεία, μας απασχολούσε το πώς η αρχιτεκτονική θα βοηθήσει τη διαδικασία ίασης. Αυτή η προσέγγιση δεν είναι καινούργια, απασχολούσε τους ανθρώπους και στην αρχαία Ελλάδα, που αναζητούσαν την ισορροπία ανάμεσα στο σώμα και στον κόσμο γύρω του. Η ιδέα μας ήταν (σ.σ. σε κάθε νοσοκομείο) να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο Ασκληπιείο».
Θέλουμε ο σχεδιασμός να είναι καθαρός – τα νοσοκομεία συχνά μοιάζουν με λαβυρίνθους, αυξάνοντας το άγχος ασθενών και συγγενών, αναφέρει ο αρχιτέκτων Πάολο Πελάντα.
Περπατώντας προχθές στα εργοτάξια των υπό κατασκευήν νοσοκομείων στην Κομοτηνή και στη Θεσσαλονίκη, σε επίσκεψη που διοργάνωσε το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, η πρώτη αίσθηση που αποκομίζει κανείς είναι ότι τα νέα συγκροτήματα θα είναι «διάφανα», γεμάτα φως και φιλικά στην όψη, θυμίζοντας περισσότερο έναν σύγχρονο χώρο πολιτισμού. Η αίσθηση αυτή δεν είναι τυχαία. «Δεν θέλουμε το νοσοκομείο να προκαλεί δέος. Θέλουμε ο σχεδιασμός του να είναι καθαρός και απλός – τα νοσοκομεία συχνά μοιάζουν με λαβυρίνθους, αυξάνοντας το άγχος ασθενών και συγγενών», αναφέρει ο κ. Πελάντα.
Το κάθε νοσοκομείο θα έχει τις ιδιαιτερότητές του. Στην Κομοτηνή, το νοσοκομείο ανεγείρεται σε απόσταση 10 λεπτών από την πόλη, κοντά στην Εγνατία (γεγονός πολύ πρακτικό, δεδομένου του «μητροπολιτικού» ρόλου που το νοσοκομείο θα κληθεί να παίξει). Οι εγκαταστάσεις θα έχουν έκταση 24.884 τ.μ. σε οικόπεδο 92 στρεμμάτων, στο οποίο τα 58 στρέμματα θα είναι πράσινα. Τα δύο κτίρια του νοσοκομείου θα καλύπτει φωτοβολταϊκό πάνελ έκτασης 9.931 τ.μ., το οποίο θα παράγει 1,2 MW ενέργειας. Οι 180 γεωτρήσεις γεωθερμίας θα επαρκούν για να καλύψει το συγκρότημα τις ανάγκες του με τον πλέον φιλικό στο περιβάλλον τρόπο.
Μέσα στο οικόπεδο θα δημιουργηθεί ένας τεχνητός λόφος, ο οποίος θα κρύβει το υπόγειο τμήμα του νοσοκομείου, με σκοπό να μειώσει τον όγκο του κτιρίου. Εκεί, μεταξύ άλλων, θα βρίσκονται και τα χειρουργεία σε δωμάτια με φυσικό φως – μια σύγχρονη τάση στην κατασκευή νοσοκομείων. Να σημειωθεί ότι τα χειρουργεία βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με το τμήμα επειγόντων περιστατικών, με σκοπό να μη χρειάζεται η μετακίνηση του ασθενούς με ανελκυστήρα σε διαφορετικά επίπεδα.
Στην Κομοτηνή τα χειρουργεία είναι σε δωμάτια με φυσικό φως, ενώ στη Θεσσαλονίκη το παιδιατρικό ίδρυμα θα διαθέτει χώρους ανάπαυσης, ψυχαγωγίας και εκπαίδευσης.
Το νοσοκομείο της Κομοτηνής θα έχει 140 θέσεις νοσηλείας σε μονόκλινα και δίκλινα δωμάτια. Θα διαθέτει και μαιευτική κλινική, στην οποία θα μπορούν να γεννούν τέσσερις γυναίκες ταυτόχρονα. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι στις εγκαταστάσεις, σε αυτόνομο κτίριο, δημιουργείται η πρώτη στη Θράκη μονάδα ψυχικής υγείας, με δυνατότητα νοσηλείας ασθενών.
Καινοτόμο στην προσέγγισή του θα είναι το πρώτο παιδιατρικό νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης, που θα εξυπηρετεί όλη τη Βόρεια Ελλάδα. Είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να εστιάζει στις ανάγκες των μικρών ασθενών και των γονιών τους σε κάθε στάδιο της διαδρομής στο νοσοκομείο. Θα διαθέτει χώρους ανάπαυσης, ψυχαγωγίας και εκπαίδευσης, ενώ στους ορόφους θα προσφέρει τη δυνατότητα νοσηλείας 140 παιδιών σε μονόκλινα και δίκλινα δωμάτια, με κρεβάτι και για τον φροντιστή, δίπλα στο παιδί. Τα κτίρια θα καταλάβουν συνολικά 46.711 τ.μ. και κατασκευάζονται σε δύο οικόπεδα των 40 στρεμμάτων στο Φίλυρο, στα οποία θα υπάρχουν 37 στρέμματα πρασίνου. Στο ένα από τα δύο κτίρια θα τοποθετηθεί φωτοβολταϊκό 5.441 τ.μ. που θα παράγει 1,3 MW.
Εξειδικευμένα κέντρα
Το νοσοκομείο θα είναι πανεπιστημιακό, δηλαδή θα λειτουργεί σε στενή σχέση με την Ιατρική του ΑΠΘ. Δίπλα στις εγκαταστάσεις θα βρίσκεται ένα πανεπιστημιακό κέντρο με αμφιθέατρα, ερευνητικά εργαστήρια και χώρους διδασκαλίας. Το παιδιατρικό νοσοκομείο Θεσσαλονίκης θα αναπτύξει εξειδικευμένο κέντρο παιδικής καρδιολογίας και παιδοκαρδιοχειρουργικής, με συνεργασία με δύο νοσηλευτικά ιδρύματα των ΗΠΑ. Τέλος, θα περιλαμβάνει και ένα πρότυπο κέντρο ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.
Σε όλα τα νοσοκομεία θα δημιουργηθούν «κήποι ίασης» (τους υπογράφει η Ελλη Παγκάλου, που έφτιαξε και τους κήπους του Κέντρου Πολιτισμού στην Αθήνα). Οι κήποι θα έχουν στοιχείο εποχικότητας (λ.χ. φυλλοβόλα δέντρα) και τοπικά είδη της κάθε περιοχής. Γιατροί και νοσοκόμοι θα έχουν ξεχωριστούς κήπους, ώστε να μπορούν να ηρεμούν από την καθημερινή πίεση. Οι φυτεύσεις θα ξεκινήσουν τον χειμώνα, ενώ στόχος είναι και τα τρία νοσοκομεία να παραδοθούν μέσα στο 2027.
Τα πρώτα κτίρια τέτοιας κλίμακας με το ξύλο «πρωταγωνιστή»
Μια βασική πρωτιά των τριών νοσοκομείων είναι ότι θα αποτελούν τα πρώτα συγκροτήματα αυτής της κλίμακας στη χώρα μας με ξύλινο φέροντα οργανισμό. Πρόκειται για ενδιαφέρουσα επιλογή με πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, η οποία θεωρείται ότι είναι η «τάση» διεθνώς στην αρχιτεκτονική ως πιο βιώσιμη επιλογή. «Ο Ρέντσο Πιάνο θέλει πάντα να καινοτομεί», λέει στην «Κ» ο Θεόδωρος Μαραβέλιας, διευθυντής Τεχνικών Δωρεών στο Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. «Η κατασκευή ενός μέρους του φέροντος οργανισμού από ξύλο δίνει μια αντιληπτική κατεύθυνση προς την αειφορία, επειδή το ξύλο είναι φυσικό υλικό και αναγεννάται. Επιπλέον, πρόκειται για ελαφρύ και αντισεισμικό υλικό».
Στην κατασκευή θα χρησιμοποιηθούν 3.250 κυβικά μέτρα ξύλου. Οπως εξηγεί ο Γρηγόρης Πενέλης, υπεύθυνος για τη στατική μελέτη του έργου, το επεξεργασμένο ξύλο έχει πολύ υψηλή φυσική αντοχή, η οποία φθάνει στο 60% της αντοχής του χάλυβα. «Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουμε, έχει συμπεριφορά εφάμιλλη με το σκυρόδεμα», αναφέρει. Στο εσωτερικό του κτιρίου, τα ξύλινα στοιχεία (στύλοι και δοκάρια) δεν είναι από φυσική ξυλεία αλλά από «επικολλητή ξυλεία» που κατασκευάζεται στην Αυστρία. Το ξύλο που θα διακοσμεί τις όψεις των νοσοκομείων είναι ακόγια, ένα δέντρο που προέρχεται από τη Νέα Ζηλανδία και έχει υποστεί επεξεργασία στην Ολλανδία και κατόπιν στη Σουηδία. «Η ακόγια υφίσταται μια διαδικασία “απολιθοποίησης” που ονομάζεται ακετυλίωση: αφαιρείται από το ξύλο το υδροξείδιο και αντικαθίσταται με υδροφοβικά μόρια, ώστε να μη σαπίζει και να είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό», διευκρινίζει ο κ. Πενέλης.
«Επιπλέον εμποτίζεται με ειδικά χημικά, ώστε να μην καίγεται εύκολα». Να σημειωθεί ότι το ξύλο που βρίσκεται στους εσωτερικούς χώρους του κτιρίου θα καλυφθεί για υγειονομικούς λόγους. Οι μηχανικοί του έργου αναφέρουν ότι το ξύλο ως στοιχείο του φέροντος οργανισμού δεν έχει επιπρόσθετες ανάγκες συντήρησης.
Ανοιχτό εργαστήριο
Οπως είχε συμβεί και στο Κέντρο Πολιτισμού στην Αθήνα, στο εργοτάξιο της Θεσσαλονίκης η ομάδα του Ρέντσο Πιάνο δημιούργησε ένα ανοιχτό εργαστήριο, όπου δοκιμάζονται τα υλικά σε κλίμακα 1:1. Για παράδειγμα, όπως εξηγεί ο Νικόλαος Σιάτης από την εταιρεία Hill International (διαχειριστή του έργου), δοκιμάζεται το χρώμα της ακόγιας ώστε με τη σταδιακή «γήρανση» να αποκτήσει το φυσικό χρώμα του. Ή η αντοχή των terazzo tiles (πλακάκια που θυμίζουν μωσαϊκό) σε στοιχεία των κτιρίων που έχουν ταλαντώσεις, όπως λ.χ. μεταλλικές σκάλες. Για τα τρία νοσοκομεία κατασκευάστηκαν με ειδική παραγγελία σοβατεπί ίδια με τα πλακάκια στα οποία υπάρχει υγειονομικός αρμός ώστε να καθαρίζονται σωστά.
«Τα κτίρια των νοσοκομείων πρέπει να έχουν ευελιξία», τονίζει ο κ. Μαραβέλιας. «Πρέπει να μπορούν να μετεξελιχθούν, ακολουθώντας όχι μόνο την εξέλιξη της τεχνολογίας αλλά και την εξέλιξη της ιατρικής. Τα σύγχρονα νοσοκομεία καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια για τους ημερήσιους ασθενείς, προσπαθώντας να προσφέρουν μια εντελώς διαφορετική εμπειρία. Κατά τη γνώμη μου, αυτά έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τα υλικά με τα οποία χτίζονται στα κτίρια».
