Αστοί, μεσήλικες, εργαζόμενοι, κυρίως άνδρες, περισσότερο συνειδητοί χρήστες και λιγότερο «χομπίστες», γοητευμένοι από τη «φύση» του μέσου αλλά και με πλήρη επίγνωση των περίπου ανύπαρκτων υποδομών και των κινδύνων που αυτό συνεπάγεται για τη σωματική τους ακεραιότητα. Ιδού, συνοπτικά, το προφίλ του Ελληνα χρήστη ποδηλάτου, όπως προκύπτει από τη μεγάλη εθνική έρευνα για το ποδήλατο που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τον μη κυβερνητικό οργανισμό «Πόλεις για Ποδήλατο» και φέρνει σήμερα στη δημοσιότητα η «Κ», μια μέρα μετά τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ποδηλάτου. Στην πραγματικότητα είναι η πρώτη φορά που δίνεται ο λόγος στους ανθρώπους που κάνουν συστηματικά ποδήλατο αλλά και σε όσους θα επιθυμούσαν να το εντάξουν στην καθημερινότητά τους αλλά διστάζουν λόγω της αποθαρρυντικής πραγματικότητας στην ελληνική πόλη. Η έρευνα υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την Ερευνητική Ομάδα Συστημάτων Μεταφοράς του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και συμμετείχαν συνολικά 637 άτομα από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και άλλες μικρότερες πόλεις, μέσω ενός δομημένου ερωτηματολογίου που κάλυψε μεγάλο εύρος θεμάτων.
Μια σαφής εικόνα
«Ολοι έχουμε μια αίσθηση των προβλημάτων ή των ευκαιριών που σχετίζονται με το ποδήλατο στην Ελλάδα, αλλά δεν έχουμε μια σαφή εικόνα για το “ποιος” κάνει ποδήλατο, τι ποδήλατο χρησιμοποιεί, πού το χρησιμοποιεί και ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει έξω στον δρόμο», λέει ο Σπύρος Παπαγεωργίου, διευθυντής του ελληνικού οργανισμού «Πόλεις για Ποδήλατο» και μέλος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ποδηλατών (European Cyclists Federation).
Οι περισσότεροι συμμετέχοντες αναφέρουν ως κίνητρό τους τη βελτίωση της υγείας και της φυσικής τους κατάστασης, ενώ πολλοί επισημαίνουν την απόλαυση και την αίσθηση ελευθερίας που βιώνουν ποδηλατώντας.
Ενα πρώτο, αβίαστο αλλά και όχι τόσο αυτονόητο, συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι δεν έχουμε να κάνουμε με μια μικρή, ομοιογενή ομάδα «φανατικών». Τα δεδομένα σκιαγραφούν ένα κοινό που δεν κάνει ποδήλατο «λίγες μέρες το καλοκαίρι», αλλά το έχουν ενσωματώσει αποφασιστικά στην καθημερινή τους ζωή. Ενα 75,5% ποδηλατεί καθημερινά ή αρκετές φορές την εβδομάδα, ενώ το 46,6% χρησιμοποιεί το ποδήλατο για να πάει στην εργασία του. Σχεδόν ένας στους τρεις καλύπτει αξιοσημείωτες αποστάσεις, της τάξης των 100-400 χλμ. τον μήνα.
Οταν ρωτήθηκαν για τα οφέλη που βιώνουν, οι απαντήσεις είναι αποκαλυπτικές: χαρά, υγεία, ελευθερία. Το 90,2% αναφέρει ως κίνητρο τη βελτίωση υγείας και φυσικής κατάστασης, το 79,8% την απόλαυση της άσκησης, και το 67,8% την αίσθηση ελευθερίας. Ταυτόχρονα, το 53,8% επιλέγει το ποδήλατο για περιβαλλοντικούς λόγους και το 46,5% για οικονομία. «Αυτό το κοινό δεν χρειάζεται να πειστεί για τα οφέλη – τα ζει ήδη», είναι το σχόλιο του Σπύρου Παπαγεωργίου.
Αυτή όμως είναι η μία όψη του νομίσματος. Γιατί η άλλη έχει να κάνει με την καθημερινότητα στον δρόμο. Κι εκεί η συντριπτική πλειονότητα των συμμετεχόντων δηλώνει ότι δεν αισθάνεται καθόλου ασφαλής όταν ποδηλατεί. Περσσότεροι από τους μισούς (57,2%) απαντούν ότι νιώθουν «καθόλου ασφαλείς», ενώ το 37,6% δηλώνει ότι αισθάνεται «σχετικά ασφαλής». Μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό (4,5%) δηλώνει ότι νιώθει ασφαλές. Αυτό απαντά στο εύλογο ερώτημα γιατί, αφού το ποδήλατο εγείρει τόσο θετικά συναισθήματα, δεν επιλέγεται από περισσότερους για καθημερινή μετακίνηση. «Ο αντιληπτός κίνδυνος αποτελεί σημαντικό αποτρεπτικό παράγοντα για την ευρύτερη διάδοση της χρήσης ποδηλάτου», τονίζει ο Σπύρος Παπαγεωργίου και προσθέτει: «Στους ανθρώπους που δεν κάνουν ποδήλατο δημιουργείται η εντύπωση ότι μόνο άτομα με αυτοπεποίθηση και μεγάλη επιδεξιότητα μπορούν να αμυνθούν ενάντια στους οδικούς κινδύνους και, ως εκ τούτου, καθιστά το ποδήλατο λιγότερο ελκυστικό για όσους δεν ταυτίζονται με τέτοια χαρακτηριστικά».
Το θέμα της ανασφάλειας συνδέεται με ένα άλλο εύρημα της έρευνας. Η μεγάλη πλειοψηφία εκφράζει έντονη απογοήτευση και δυσφορία για την πολιτική των δήμων σχετικά με το ποδήλατο (89,3% από δυσαρεστημένοι έως θυμωμένοι) και τις υπάρχουσες υποδομές – όταν, βεβαίως, υπάρχουν… Τι μας λένε όλα αυτά; Η αύξηση της ασφάλειας πρέπει να αποτελεί τη βασική προτεραιότητα για την προώθηση της χρήσης ποδηλάτου. «Eχει αποδειχθεί ότι, από τη μία πλευρά, οι βελτιώσεις στην ασφάλεια προσελκύουν αναλογικά περισσότερους ανθρώπους στο ποδήλατο και, από την άλλη, ότι η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που κάνουν ποδήλατο αυξάνει την ασφάλεια για όλους. Αυτό δημιουργεί μια ανοδική σπείρα που μπορεί να οδηγήσει σε εκθετική αύξηση της χρήσης ποδηλάτου», σχολιάζει ο διευθυντής της μη κυβερνητικής οργάνωσης «Πόλεις για Ποδήλατο».
Τα ζητούμενα
Πώς «καλλιεργείς» ασφάλεια; Οταν αντιμετωπίζεις το ποδήλατο ως αξιόπιστο μέσο μετακίνησης για μικρές και μεσαίες αποστάσεις και όχι ως «γκάτζετ» ή ως χόμπι. Οταν επενδύεις συστηματικά σε ποδηλατικές υποδομές, όπως συμβαίνει στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις: συνεχείς, διαχωρισμένους και ασφαλείς ποδηλατοδρόμους, σε συνδυασμό με ένα εκτεταμένο δίκτυο οδών ήπιας κυκλοφορίας, που να συνδέουν γειτονιές, κέντρα πόλεων, σχολεία, εμπορικές περιοχές και κόμβους δημόσιων μεταφορών.
Αλλα ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας; Ποδήλατο κάνουν κυρίως άνδρες στη μέση ηλικία. Οι γυναίκες και οι νέοι εξακολουθούν να εκπροσωπούνται σε πολύ μικρότερο βαθμό, γεγονός που υποδηλώνει ότι το σημερινό περιβάλλον μετακίνησης και οι υφιστάμενες υποδομές δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις ανάγκες όλων των χρηστών. Επίσης, τα ηλεκτρικά ποδήλατα κερδίζουν διαρκώς έδαφος. Η αυξανόμενη δημοτικότητα των ηλεκτρικών ποδηλάτων δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για τη διεύρυνση της ποδηλατικής κοινότητας και την προσέλκυση νέων χρηστών. Την ίδια στιγμή οι συμμετέχοντες επισημαίνουν το υψηλό κόστος και την έλλειψη ασφαλών χώρων στάθμευσης ως εμπόδια για τη χρήση τους.
Οι αριθμοί
75,5% των χρηστών ποδηλατούν καθημερινά ή αρκετές φορές την εβδομάδα.
46,6% χρησιμοποιούν το ποδήλατο για να πάνε στη δουλειά τους.
85,4% κινούνται σε δρόμους χωρίς ποδηλατική υποδομή.
57,2% δεν αισθάνονται καθόλου ασφαλείς όταν κάνουν ποδήλατο.
32,3% καλύπτουν 100-400 χλμ. τον μήνα με το ποδήλατο.
46,5% επιλέγουν το ποδήλατο για οικονομία.
