«Στις σειρές με αργή πλοκή ή σε κάτι που έχω ήδη δει, πιάνω τον εαυτό μου να κοιτάζει παράλληλα το κινητό». Η Σωτηρία, που ανήκει στη γενιά Ζ, περιγράφει στην «Κ» μια συνήθεια που για πολλούς θεατές έχει γίνει σχεδόν αυτονόητη στην εποχή της streaming θέασης: η τηλεόραση δεν αποτελεί πλέον το μοναδικό σημείο προσοχής, αλλά συνυπάρχει με μια δεύτερη οθόνη. Το κινητό τηλέφωνο βρίσκεται διαρκώς δίπλα στον θεατή, αποσπώντας ένα μέρος της προσοχής του.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της αμερικανικής εταιρείας Mountain Research, δύο στους τρεις τηλεθεατές στις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να χρησιμοποιούν ταυτόχρονα δεύτερη οθόνη κατά την παρακολούθηση τηλεοπτικού περιεχομένου έως το τέλος του 2026. Το φαινόμενο φαίνεται να αφορά κυρίως θεατές της γενιάς Ζ και των millennials – τις ηλικιακές ομάδες που έχουν μεγαλώσει μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχούς συνδεσιμότητας και πολλαπλών οθονών. Ετσι, η παράλληλη χρήση κινητού την ώρα της θέασης δεν μοιάζει με εξαίρεση, αλλά όλο και περισσότερο με κομμάτι της ίδιας της καθημερινής εμπειρίας.
Ωστόσο, όπως σημειώνει η Σωτηρία, η εμπειρία δεν είναι πάντα ενιαία. «Υπάρχουν, όμως, παραγωγές όπως οι ιαπωνικές ταινίες που με “τραβούν” πλήρως, το κινητό μένει στην άκρη».
Αυτή η εναλλαγή ανάμεσα στη διάσπαση της προσοχής και τη στιγμιαία συγκέντρωση μοιάζει να δείχνει μια αλλαγή στον τρόπο που παρακολουθούμε τηλεόραση.
Η Σωτηρία δεν είναι η μόνη που περιγράφει αυτή τη συνθήκη θέασης. Η Μαρία, που ανήκει στους millennials, λέει ότι η παράλληλη χρήση κινητού είναι σχεδόν δεδομένη όταν βλέπει πιο «χαλαρές» σειρές. «Κοιτάζω και το κινητό μου, τα social media, όταν βλέπω μια σειρά –κυρίως “comfort” όπως τα “Φιλαράκια”. Αν είναι κάτι πιο “σοβαρό”, τότε συγκεντρώνομαι καλύτερα», συμπληρώνει.
Η Αγγελική Γαζή, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου, τονίζει ότι η αποσπασματική τηλεοπτική θέαση δεν είναι κάτι καινούργιο. «Η αποσπασματικότητα, η αδυναμία συγκέντρωσης, η διάσπαση της προσοχής, η πολυδιεργασία της σκέψης είναι φαινόμενα που παρατηρούνται με υψηλή συχνότητα και αυξημένη ένταση στην εποχή της διαρκούς συνδεσιμότητας», εξηγεί.
Σύμφωνα με την ίδια, μέσα από τη λογική της «δεύτερης οθόνης» η τηλεοπτική εμπειρία αποκτά πιο «κοινωνικό» χαρακτήρα, καθώς η παρακολούθηση δεν είναι πλέον απομονωμένη, αλλά συνδέεται με σχολιασμό, αλληλεπίδραση και ανταλλαγή περιεχομένου γύρω από το εκάστοτε πρόγραμμα.
Το binge-watching
Η τηλεοπτική εμπειρία, όμως, δεν μεταβάλλεται μόνο ως προς την προσοχή, αλλά και ως προς τον τρόπο θέασης συνολικά. Το binge-watching (η μαραθώνια, συνεχόμενη παρακολούθηση πολλών επεισοδίων μιας σειράς) δείχνει να έχει χάσει μέρος από τη σταθερή δυναμική που είχε πριν από μία πενταετία και δεν σημαίνει πλέον απαραίτητα μια αδιάλειπτη εμπειρία.
Η συζήτηση για το binge-watching συνδέεται με μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο που παρακολουθούμε περιεχόμενο σήμερα. «Η ιστορία των μέσων δείχνει ότι μετασχηματίζονται και μετεξελίσσονται χωρίς να εγκαταλείπουν απαραίτητα τα βασικά τους χαρακτηριστικά», λέει η κ. Γαζή.
Στην πράξη, οι συνήθειες θέασης δεν εξαφανίζονται, αλλά αλλάζουν μορφή. Πλατφόρμες όπως το Amazon Prime Video και το Disney+ έχουν αφήσει πίσω το μοντέλο του «όλα τα επεισόδια μαζί» και επιλέγουν πιο σταδιακές κυκλοφορίες, συνήθως σε εβδομαδιαία βάση.
Κι όμως, όπως τονίζει η καθηγήτρια, το binge-watching δεν έχει χαθεί. Για πολλούς θεατές παραμένει μια συνειδητή επιλογή. «Από μικρή ηλικία, βλέπω πολλές σειρές με binge-watching. Αν ξεκινήσω κάτι, δεν μπορώ να το αφήσω στη μέση», λέει η Σωτηρία. Αντίθετα, για τη Μαρία, η μαραθώνια θέαση δεν αποτελεί σταθερή συνήθεια. «Δύσκολα θα κάνω binge-watching, ειδικά όταν ένα επεισόδιο ξεπερνά τη μισή ώρα», συμπληρώνει.
Συνολικά, η τηλεοπτική εμπειρία μοιάζει να έχει ενταχθεί σε ένα νέο ψηφιακό οικοσύστημα, όπου η θέαση συνδέεται διαρκώς με αλληλεπίδραση και συμμετοχή. Και όπως επισημαίνει η κ. Γαζή, «ο θεατής όχι μόνο αλληλεπιδρά όπως στην κοινωνική τηλεόραση, αλλά και συμμετέχει στην παραγωγή του ίδιου του περιεχομένου».
