Οριστικοί τίτλοι τέλους μπαίνουν για το πολυδιαφημισμένο έργο του υπουργείου Παιδείας «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας – Trust your Stars». Σύμφωνα με απόφαση του υπουργείου Οικονομικών, το έργο σταματά, με επίσημο λόγο την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ). Πάντως, πληροφορίες της «Κ» αναφέρουν ότι επιχειρήθηκε να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, αλλά δεν βρέθηκαν τα απαραίτητα κονδύλια. Ωστόσο, για το έργο υπήρξαν οξύτατες αντιδράσεις από την πανεπιστημιακή κοινότητα, που έκαναν λόγο για αξιολόγηση των ερευνητικών προτάσεων «στο πόδι», ακόμη και με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και από επιστήμονες μη σχετικούς με το αντικείμενο της πρότασης.
Ειδικότερα, το έργο εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας το 2022 με χρηματοδότηση 80 εκατ. ευρώ. Η πρόσκλησή του δημοσιεύθηκε στις 15 Απριλίου 2024, αναφέροντας ότι «το έργο αποσκοπεί στην ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας των ελληνικών ΑΕΙ μέσω της χρηματοδότησης ερευνητικών έργων νέων ερευνητών και συμπράξεων ερευνητών διαφορετικών ΑΕΙ».
Κατατέθηκαν 1.241 προτάσεις, χωρίς να υπάρξει κάποια προσφυγή, και εγκρίθηκαν 145. Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων προκάλεσε σωρεία αντιδράσεων. Ενδεικτική είναι η επιστολή που υπέγραψαν προς τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη 875 επιστήμονες στα τέλη Αυγούστου 2025. Οι επιστήμονες μιλούσαν για αδιαφανείς διαδικασίες και αξιολόγηση ακόμη και μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, στηλιτεύοντας την πολιτική διαχείριση των ζητημάτων για την έρευνα με πελατειακή λογική. «Μόλις 12 μέλη συγκρότησαν την τελική επιτροπή αξιολόγησης, καλούμενα να εξετάσουν 1.241 προτάσεις σε περιορισμένο χρονικό διάστημα. Η συγκρότηση της Επιτροπής έγινε στις 5/5/2025 και η παράδοση του πρακτικού στις 18/7/2025», ανέφεραν.
Πάντως, μέχρι την 1η Αυγούστου 2025 υπεβλήθησαν 203 ενστάσεις από υπεύθυνους προτάσεων που είχαν κοπεί, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», ερευνητές έχουν απευθυνθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Κατόπιν υπήρξε σιγή εκ μέρους του υπ. Παιδείας για την πορεία του έργου. Ενδεικτικά, όπως παρουσίασε η «Κ» (28/4/2026), στα τέλη Μαρτίου το υπ. Παιδείας έλαβε εξώδικο από 90 επιστήμονες που διαμαρτυρήθηκαν ότι δεν έχει προχωρήσει καν η διαδικασία των ενστάσεων, ένα βήμα απαραίτητο για να εκδοθούν οι οριστικές εγκριτικές αποφάσεις. Οπως ανέφερε χθες στην «Κ» η κ. Δάφνη Μπακαλίδου, καθηγήτρια στο Παν. Δυτικής Αττικής και μετέχουσα σε πρόταση που είχε εγκριθεί, «η εξώδικη διαμαρτυρία κρίθηκε απαραίτητη καθώς οι ερευνητικές προτάσεις έμεναν μετέωρες. Οι επιτυχόντες κάναμε προσπάθεια να επικοινωνήσουμε με το υπουργείο Παιδείας, αλλά δεν λάβαμε απάντηση. Οι συμμετέχοντες ερευνητές συγκαταλέγονται σε διεθνώς αναγνωρισμένους επιστήμονες με υψηλές επιδόσεις. Επίσης, στο έργο μετέχουν νέοι επιστήμονες που έμειναν στην Ελλάδα και τώρα είναι ξεκρέμαστοι».
Χθεσινή ανακοίνωση του υπ. Παιδείας αναφέρει ότι «σύμφωνα με την εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου της Ε.Ε. της 22ας Ιουλίου 2025 για την έγκριση της αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το εν λόγω έργο αφαιρέθηκε από το ΕΣΑΑ».
Σύμφωνα με απόφαση του υπουργείου Οικονομικών, το έργο σταματά με επίσημο λόγο την ανα- θεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Ωστόσο σε έγγραφο από τις 28 Ιανουαρίου 2026, το οποίο υπογράφεται από τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νικόλαο Παπαθανάση, εμφανίζεται ότι εγκρίθηκε η ένταξη του έργου στο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ) 2026, με προϋπολογισμό 80.835.451,20 ευρώ και διάρκεια έως 31 Δεκεμβρίου 2029. Στο ίδιο έγγραφο υπάρχουν «πληρωμές 40.417.725,60 ευρώ (δηλαδή το μισό του συνολικού προϋπολογισμού) έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025», ενώ το υπόλοιπο ποσό εγγράφεται προς αποπεράτωση έως τις 31/12/2029, με δικαιούχο/φορέα υλοποίησης την Επιτελική Δομή του ΕΣΠΑ του υπ. Παιδείας.
Τελικά, τρεις μήνες μετά, στις 28 Απριλίου 2026, όπως ανέφερε χθες το υπ. Παιδείας «με απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αποφασίστηκε η ανάκληση της απόφασης ένταξης, λόγω της αφαίρεσης του έργου κατά την αναθεώρηση του ΕΣΑΑ για την Ελλάδα. Η υλοποίηση των έργων του υπ. Παιδείας στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας πραγματοποιείται με αυστηρή τήρηση των ευρωπαϊκών και εθνικών κανόνων, διασφαλίζοντας πλήρη διαφάνεια και λογοδοσία σε κάθε στάδιο».
Ως προς τις «πληρωμές 40.417.725,60 ευρώ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025», στελέχη του υπ. Παιδείας δήλωσαν χθες στην «Κ» ότι «το ποσό δεν εκταμιεύθηκε ποτέ». Ωστόσο εγγράφονται στο έγγραφο της 28ης Ιανουαρίου 2026. Ως προς το υπόλοιπο, ίδιο, ποσό, το υπ. Παιδείας απάντησε στην «Κ» ότι «σύμφωνα με τον ν. 5140/2024, τυχόν αδιάθετα υπόλοιπα επιστρέφονται στα έσοδα του προϋπολογισμού δημοσίων επενδύσεων. Οπότε το εμφανιζόμενο ποσό των πληρωμών ΑΠΔΕ ύψους 40.417.725,60 ευρώ το οποίο αφορούσε σε κατανομές στον Ειδικό Λογαριασμό του ΥΠΑΙΘΑ, θα επιστραφεί ως έσοδο στον προϋπολογισμό δημοσίων επενδύσεων, αφού το έργο δεν είχε ανειλημμένες υποχρεώσεις».
Καθυστέρηση
Ερωτήματα επίσης αποτελούν πώς και εάν η ανάκληση της ένταξης του έργου στο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων 2026 συνδέεται με την αφαίρεση του έργου από το ΕΣΑΑ για την Ελλάδα, καθώς και γιατί οι τελικές ανακοινώσεις έγιναν με καθυστέρηση τριών μηνών μετά την πρώτη απόφαση Παπαθανάση και εννέα μηνών μετά την αφαίρεση από το ΕΣΑΑ. Σύμφωνα με τα ίδια στελέχη του υπ. Παιδείας, αποφασίστηκε το έργο να επανεξετασθεί συνδυαζόμενο με τη θεσμοθέτηση, όπως έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση, ενός νέου υπουργείου που θα προκύψει μετά την ενοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης με τους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας.
Εντέλει, η πορεία του έργου –με τον άκρως επικοινωνιακό αλλά και πολιτικό τίτλο για την ανάσχεση του brain drain και το brain gain– «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας» καταλήγει σε χαμένη ευκαιρία.
