Της Ελενης Σαμπάνη
«Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι εργαλείο, είναι περιβάλλον. Οπως στο Διαδίκτυο η ύπαρξή μας πλέον βιώνεται υβριδικά ως ψηφιακών όντων, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι ο ριζικός εμπλουτισμός αυτού του περιβάλλοντος. Η ΑΙ αυτή τη στιγμή κινείται στην κατεύθυνση δημιουργίας κόσμων (world building), δηλαδή έχει καθοριστική συνεισφορά στην εμβάθυνση της εκτεταμένης πραγματικότητας».
Με αυτή τη διαφορετική μέχρι σήμερα θεώρηση της ΑΙ ξεκίνησε χθες τη συζήτηση ο επίκουρος καθηγητής Φιλοσοφίας της Πληροφορίας και Ψηφιακού Ανθρωπισμού του Ιονίου Πανεπιστημίου Θεοφάνης Τάσης, που συνομίλησε με τον πρόεδρο της Εταιρείας Συγγραφέων Κώστα Κατσουλάρη στο πλαίσιο της ημερίδας «Πνευματικά δικαιώματα και η διαχείρισή τους στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, στον χώρο του βιβλίου και του Τύπου», η οποία πραγματοποιήθηκε στο κτίριο της ΕΣΗΕΑ από τον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Εργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ).
Η συγγραφή
Αποφεύγοντας τους απόλυτους ορισμούς, ο κ. Τάσης μίλησε εκτεταμένα για το ότι δεν υπάρχει ακριβώς απάντηση στο «τι είναι η ΑΙ», καθώς συνιστά τόσο διαλογικό εταίρο, συνεργάτη, φίλο, μηχανή που «σου λύνει τα χέρια», όσο και σύντροφο. «Το επικίνδυνο είναι ότι θολώνει η μεθόριος του ανθρώπου και της μηχανής. Συντελείται ένας ανθρωπομορφισμός από τις εταιρείες ΑΙ είτε για να αυξήσουν τα κέρδη τους, είτε γιατί πράγματι θεωρούν ότι αυτού του είδους η μηχανή έχει ήδη δώσει δείγματα συνειδητότητας», συνέχισε.
Οσον αφορά την αντικατάσταση των συγγραφέων και δημοσιογράφων από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, ο κ. Τάσης θεωρεί πως αν η συγγραφή γίνεται εργαλειακά, δηλαδή με σκοπό την αναγνώριση, τον πλούτο, την υστεροφημία κ.λπ., τότε η συντριπτική πλειονότητα θα πάψει να γράφει γιατί η ΑΙ θα το κάνει καλύτερα και ταχύτερα. «Οσοι όμως γράφουν για την ίδια τη διαδικασία της γραφής, δηλαδή νοηματοδοτούν την ύπαρξή τους μέσω αυτής, αυτοί θα συνεχίσουν και να το κάνουν», σημείωσε.
Αρκετοί φοιτητές συχνά δεν παραλαμβάνουν καν τα συγγράμματα από τα βιβλιοπωλεία. Προτιμούν να διαβάσουν το υλικό που ανεβαίνει στις πλατφόρμες των ΑΕΙ.
Δεν είναι μικρός ο αριθμός των φοιτητών που συχνά δεν πηγαίνουν να παραλάβουν τα δηλωμένα συγγράμματα μέσω της πλατφόρμας του «Ευδόξου». Αυτό συμβαίνει συχνά είτε γιατί δεν τα θεωρούν σημαντικά για τη μελέτη τους, είτε γιατί προτιμούν να διαβάσουν «τα slides», δηλαδή το υλικό που ανεβαίνει στις διαδικτυακές πλατφόρμες των πανεπιστημίων. «Οι φοιτητές δεν παραλαμβάνουν τα συγγράμματα διότι δεν θέλουν να περιμένουν με τις ώρες σε μια ουρά ενός βιβλιοπωλείου· είναι όντως μια αργή διαδικασία. Αν τελικά τα παραλάβουν, το κάνουν μόνο επειδή ο καθηγητής έχει πει από ποιες σελίδες του βιβλίου θα επιλέξει τα θέματα των εξετάσεων», σημείωσε ο κ. Τάσης.
Παρατήρησε επίσης ότι τα αμφιθέατρα πλέον δεν είναι γεμάτα αναγνώστες, αλλά «θεατές»: «Ο πολιτισμός μας είναι πλέον εικονοκεντρικός. Οι ομιλίες και οι διαλέξεις μου στο YouTube έχουν χιλιάδες προβολές, σε αντίθεση με τις πωλήσεις των βιβλίων μου», είπε μεταξύ άλλων, κάνοντας λόγο και για το μικρό attention span (διάρκεια προσοχής) των φοιτητών. «Ακριβώς επειδή είναι νεότεροι, οι φοιτητές ανήκουν σε μια γενιά που είναι περισσότερο “surfers” και όχι “divers”: δεν “βουτάνε” στο βιβλίο και στην ανάγνωση, αλλά σερφάρουν στο Διαδίκτυο».
Με μια απότομη κίνηση ο ομιλητής σηκώθηκε από τη θέση του και διέσχισε τον διάδρομο της αίθουσας, λέγοντας ότι «κάπως έτσι, με κινησιολογία, εκφραστικότητα και χρωματισμό της φωνής, προσπαθώ να τραβήξω το ενδιαφέρον του κοινού. Υποχρεωθήκαμε οι καθηγητές να γίνουμε επιτελεστές, θα έλεγα “περφόρμερ”. Στη δική μου γενιά παρακολουθούσαμε τρίωρες διαλέξεις, συχνά όχι χαρισματικών καθηγητών, και παρ’ όλα αυτά προσέχαμε. Εγώ για να κάνω μια διάλεξη μισής ώρας πρέπει να έχω όλη αυτή τη θεατρικότητα και να βγαίνω κάθιδρος από το μάθημα».
Οι καθηγητές δεν μπορούν να αναθέτουν στους φοιτητές να γράφουν εργασίες όπως στο παρελθόν και εστιάζουν στις προφορικές εξετάσεις και αξιολογήσεις.
Οσον αφορά τη συγγραφή εργασιών και γενικότερα την παραγωγή γραπτού λόγου, η ΑΙ έχει αλλάξει ριζικά αυτό το κομμάτι στην εκπαιδευτική διαδικασία. «Η φιλοσοφία είναι κείμενα. Σκέφτεσαι με κείμενα και γράφεις κείμενα. Δεν μπορούμε πια να αναθέτουμε στους φοιτητές να γράφουν κείμενα όπως στο παρελθόν λόγω της ΑΙ. Γι’ αυτόν τον λόγο περάσαμε στις προφορικές εξετάσεις και αξιολογήσεις».
Συνεχίζοντας πάνω στο ίδιο θέμα, η καθηγήτρια Θεωρίας και Πράξης της Μετάφρασης στο ΕΚΠΑ Τιτίκα Δημητρούλια, που συμμετείχε στο πάνελ για το βιβλίο που ακολούθησε, είπε ότι «οι συνεχείς προφορικές εξετάσεις έχουν προκαλέσει κόπωση». Περιέγραψε τη δική της πρακτική, που λειτουργεί ως απάντηση στο πρόβλημα που ανέδειξε ο κ. Τάσης, η οποία εισάγει τα συστήματα ΑΙ μέσα στις εργασίες. «Επιτρέπω στους φοιτητές να χρησιμοποιήσουν την ΑΙ, αλλά τους υποχρεώνω να συμπεριλάβουν στην εργασία τους ολόκληρο τον διάλογο (τα prompts και τις απαντήσεις) που είχαν με το σύστημα. Με αυτόν τον τρόπο τους δείχνω πώς να κάνουν έναν παραγωγικό και κριτικό διάλογο με τη μηχανή, λαμβάνοντας feedback».
Οι δημιουργοί
Οι υπόλοιποι ομιλητές επικεντρώθηκαν στην ανάγκη της τεχνητής νοημοσύνης να τροφοδοτείται με τεράστιους όγκους περιεχομένου που δημιουργεί ο άνθρωπος, κάτι το οποίο συγκρούεται με τα πνευματικά δικαιώματα. «Η AI δεν παράγει γνώση· τρέφεται από έργα συγγραφέων, δημοσιογράφων και μεταφραστών, άρα η προστασία της ανθρώπινης δημιουργίας είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητά της», είπε μεταξύ άλλων ο Νίκος Χατζόπουλος, εκδότης και διευθυντής έκδοσης της «Brainfood Εκδοτικής».
Λίγο πριν από το τέλος της συζήτησης η αναπληρώτρια διευθύντρια στον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΟΠΙ) Μαρία-Δάφνη Παπαδοπούλου, μιλώντας για το νομικό πλαίσιο, εξήγησε ότι ο παραδοσιακός κανόνας του copyright, που απαιτεί άδεια και πληρωμή για τη χρήση ενός έργου, έχει ουσιαστικά αντιστραφεί στην AI. «Οι εταιρείες μπορούν να χρησιμοποιούν ένα έργο, εκτός αν ο δημιουργός δηλώσει ρητά την αντίθεσή του με “μη αναγνώσιμο” τρόπο», εξήγησε και προσέθεσε ότι «βρισκόμαστε σε φάση αναθεώρησης αυτών των κανόνων στην Ευρώπη, με ορίζοντα το 2027».
Η μαζική αντιγραφή με ΑΙ στο Μπράουν κλονίζει την ακαδημαϊκή ελίτ
Η εξάπλωση της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης για αντιγραφή φαίνεται ότι «χτυπά» όλα τα κορυφαία πανεπιστήμια στις ΗΠΑ. Πιο πρόσφατο «θύμα» το Πανεπιστήμιο Μπράουν στο Ρόουντ Aϊλαντ. Εκεί, όπως γράφει η ισπανική El Pais, ο καθηγητής Οικονομικών Ρομπέρτο Σεράνο εντόπισε πρόσφατα μια «μαζική αντιγραφή» σε ένα προχωρημένο προπτυχιακό μάθημα Οικονομικών Μαθηματικών που διδάσκει. Τουλάχιστον 50 φοιτητές «έκλεψαν» στις ενδιάμεσες εξετάσεις του Μαρτίου, καθιστώντας την αντιγραφή το μεγαλύτερο «σκάνδαλο ΑΙ» έως τώρα όχι μόνο για το Μπράουν, αλλά για όλη την ιστορική ελίτ αμερικανικών πανεπιστημίων – γνωστών ως «Ivy League».
Δεν είναι το μόνο περιστατικό όπου η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει τα πιο ελίτ πανεπιστήμια των ΗΠΑ. Πρόσφατα το Πανεπιστήμιο Πρίνστον επανέφερε, λόγω της αντιγραφής μέσω τεχνητής νοημοσύνης, τους επιτηρητές στις εξετάσεις, τερματίζοντας μια πρακτική που ίσχυε επί 133 χρόνια: την απουσία εποπτών και τον λεγόμενο «κώδικα τιμής», βάσει του οποίου όλοι οι φοιτητές δεσμεύονταν να μην αντιγράφουν.
Το Μπράουν βρέθηκε στην επικαιρότητα τον περυσινό Δεκέμβριο για λόγους που δεν ήταν αυστηρά ακαδημαϊκοί. Ενας οπλισμένος 48χρονος, πρώην υποψήφιος διδάκτωρ, άνοιξε πυρ στην πανεπιστημιούπολη σκοτώνοντας δύο ανθρώπους και τραυματίζοντας άλλους εννέα, σε ορισμένες περιπτώσεις σοβαρά. Ο Σεράνο, επηρεαζόμενος από το γεγονός, προς διευκόλυνση των φοιτητών αποφάσισε να διεξαγάγει τις εξετάσεις που ακολούθησαν εξ αποστάσεως.
Ωστόσο, ο ίδιος πλέον ανησυχεί για το γεγονός ότι ορισμένοι από τους φοιτητές του αποφάσισαν να αντιγράψουν. Οταν έφερε την υπόθεση ενώπιον υψηλόβαθμων στελεχών του πανεπιστημίου, οι αντιδράσεις ήταν εν πολλοίς σιωπηλές. Αυτό τον οδήγησε να αναφέρει το περιστατικό στην Επιτροπή Ακαδημαϊκού Κώδικα, η οποία το αναγνώρισε ως «ένα κάλεσμα αφύπνισης». Ωστόσο, ο καθηγητής Οικονομικών, ο οποίος εργάζεται στο Μπράουν εδώ και 34 χρόνια, πιστεύει ότι αυτό δεν είναι αρκετό. «Δεν μπορεί να είναι αυτή η θέση του πανεπιστημίου μπροστά σε ένα περιστατικό αυτού του μεγέθους. Πρέπει να υπερασπιστούμε την ακαδημαϊκή ακεραιότητα. Πρέπει να παραδεχτούμε δημόσια τη σοβαρότητα της κατάστασης και να ανοίξουμε μια ευρεία συζήτηση σχετικά με την πραγματική έκταση του προβλήματος», υποστηρίζει.
Ο Σεράνο σημειώνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δίνει στους φοιτητές περισσότερα κίνητρα για να αντιγράψουν. Γι’ αυτό, όπως υπογραμμίζει στην El Pais, αυτές οι περιπτώσεις δεν μπορούν «να κρυφτούν κάτω από το χαλί». Αντιθέτως, θα πρέπει να χρησιμεύσουν για να ανοίξουν μια εις βάθος συζήτηση. «Αν δεν υπερασπιζόμαστε πλέον την αλήθεια, την ευπρέπεια και την ειλικρίνεια, τότε τι είδους αξιοπιστία θα έχουμε ως ακαδημαϊκοί;».
Από την πλευρά του, ο 61χρονος ακαδημαϊκός αποφάσισε να κάνει αλλαγές για το επόμενο ακαδημαϊκό έτος. Πρώτον, οι εβδομαδιαίες ασκήσεις των φοιτητών δεν θα υπολογίζονται στον τελικό βαθμό, καθώς αυτές θα μπορούσαν να γίνουν με χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Δεύτερον, τέλος στις εξετάσεις «από το σπίτι», όσο κατάλληλες κι αν είναι.
REUTERS
