Τέσσερις μήνες μετά την έναρξη της δίκης για την τραγωδία των Τεμπών, η εικόνα στη μεγαλύτερη δικαστική αίθουσα της χώρας έχει αλλάξει πολύ. Οι καρέκλες που στην πρώτη δικάσιμο δεν επαρκούσαν για τους συγγενείς, δικηγόρους και δημοσιογράφους είναι πλέον στην πλειονότητά τους άδειες, αφού η διαδικασία εξαντλείται ακόμη σε δικονομικά ζητήματα. Κάποιες οικογένειες θυμάτων, όμως, που συνεχίζουν να δίνουν το «παρών» σε κάθε συνεδρίαση, παρά τα χιλιόμετρα που διανύουν, το οικονομικό κόστος και τη συναισθηματική επιβάρυνση, λένε πως δεν έχουν άλλη επιλογή.
Είναι 9.20 το πρωί, δέκα λεπτά πριν από την έναρξη της 20ής δικασίμου. Η αίθουσα είναι σχεδόν άδεια, αφού στo ακροατήριο βρίσκονται μόλις 19 άνθρωποι, κυρίως όσοι μένουν κοντά στη Λάρισα και μπορούν να παρακολουθούν συστηματικά τη διαδικασία. Οκτώ κατηγορούμενοι στο εδώλιο, οκτώ δικηγόροι υποστήριξης της κατηγορίας και 28 συνήγοροι υπεράσπισης των κατηγορουμένων. Η εικόνα απέχει πολύ από εκείνη της έναρξης της δίκης, όταν εκατοντάδες άνθρωποι στριμώχνονταν στους διαδρόμους. Απαιτήθηκε βεβαίως η διακοπή ενός μηνός, ώστε να γίνουν οι απαραίτητες παρεμβάσεις και η αίθουσα να καταστεί λειτουργική.
Για την Ελένη Βασάρα, μητέρα της Αγάπης Τσακλίδου, θύματος των Τεμπών, και γραμματέως του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων, η παρουσία σε κάθε δικάσιμο είναι αδιαπραγμάτευτη. Ταξιδεύει από τη Θεσσαλονίκη και όπως λέει στην «Κ», «για μένα και τον άνδρα μου, την οικογένειά μας και τον σύλλογό μας είναι χρέος να βρισκόμαστε εδώ σε κάθε δικάσιμο. Χρέος μας απέναντι στα παιδιά μας, στους ανθρώπους που χάθηκαν τόσο άδικα και αδιανόητα στο έγκλημα των Τεμπών. Είναι και χρέος μας απέναντι στη μεγάλη πλειονότητα της κοινωνίας που στάθηκε δίπλα μας από την πρώτη στιγμή. Είναι το χρέος μας για να μην υπάρξουν άλλα Τέμπη. Και για να γίνει αυτό χρειάζεται να αποκαλυφθούν όλες οι διαχρονικές αιτίες και οι ένοχοι που οδήγησαν στο έγκλημα, όσο ψηλά κι αν φτάνουν».
«Μας στέρησαν την Αγάπη»
Το ταξίδι από τη Θεσσαλονίκη στη Λάρισα έχει γίνει πλέον μέρος της ζωής της κ. Βασάρα, όπως και κάποιων ακόμη συγγενών, που βρίσκουν τη δύναμη να επιστρέφουν πάντα στη δικαστική αίθουσα. «Το έγκλημα στα Τέμπη στέρησε τη ζωή από τη μονάκριβη Αγάπη μας, άδειασε την αγκαλιά μας, μας άφησε χωρίς ανάσα. Είχαμε λοιπόν μπροστά μας δύο επιλογές: ή να “θαφτούμε” κι εμείς μέσα στο σπίτι μας, περιμένοντας από “σωτήρες” να μας δικαιώσουν, ή να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας. Και δεν ήταν εύκολη απόφαση αυτή, ήταν δύσκολος ο δεύτερος δρόμος που επιλέξαμε», τονίζει η κ. Βασάρα.
Η πολύμηνη δικαστική διαδικασία έχει επιβαρύνει σημαντικά την καθημερινότητα των οικογενειών, τόσο ψυχολογικά όσο και πρακτικά. Οι συνεχείς μετακινήσεις προς τη Λάρισα και οι διανυκτερεύσεις αποτελούν πλέον μέρος της ζωής τους. Η ίδια συμπληρώνει: «Η μεγάλη δυσκολία είναι ότι, από την πρώτη στιγμή μέχρι και σήμερα, έχουμε να αντιμετωπίσουμε ένα εχθρικό κράτος. Ενα κράτος που φρόντισε να ολοκληρώσει την ανάκριση με τεράστια κενά, για να καταλήξει σε ένα ελλιπέστατο κατηγορητήριο. Που προσπάθησε να μας στοιβάξει σε μια απαράδεκτη, πιθανώς επικίνδυνη αίθουσα, χωρίς καμία στήριξη για το γεγονός ότι τρεις φορές την εβδομάδα διανύουμε ατελείωτα χιλιόμετρα, κι εμείς και οι συνήγοροί μας, ή αναγκαζόμαστε να διανυκτερεύουμε στη Λάρισα. Που φρόντισε να σπάσει την υπόθεση σε πολλές επιμέρους δίκες για να μην αποκαλυφθεί ο μεγάλος ένοχος: οι κατευθύνσεις που υλοποιούνται σε όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. και οδήγησαν στον σιδηρόδρομο – ωρολογιακή βόμβα».
Στη δίκη δεν έχει ακόμη εκκινήσει η ακροαματική διαδικασία, ούτε καν έχει αναγνωσθεί το κατηγορητήριο από την εισαγγελέα της έδρας, ενώ το καλύτερο σενάριο –αν στο μεταξύ δεν προκηρυχθούν εκλογές– θέλει τον πρώτο μάρτυρα να ανεβαίνει στο βήμα στα τέλη Σεπτεμβρίου.
Για πρώτη φορά, στην 20ή συνεδρίαση εμφανίστηκαν οκτώ κατηγορούμενοι. Οι συνήγοροι υπεράσπισης ανέπτυξαν τις ενστάσεις τους και εξέφρασαν τις θέσεις των εντολέων τους απέναντι στις κατηγορίες, θέσεις που θα ακουστούν ξανά στις απολογίες τους, που με τους σημερινούς ρυθμούς, τοποθετούνται χρονικά ακόμη και δύο χρόνια αργότερα.
Αναταραχή προκάλεσε η τοποθέτηση του καθηγητή Χρίστου Μυλωνόπουλου, συνηγόρου του πρώην προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της ΕΡΓΟΣΕ Χρήστου Βίνη, που χαρακτήρισε το κατηγορητήριο του εντολέα του «πιστή αντιγραφή» εκείνου που έχει συντάξει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για το οικονομικό σκέλος της σύμβασης 717, ζητώντας είτε την αναβολή της δίκης είτε την υποβολή προδικαστικού ερωτήματος για το ζήτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Παρόμοιος ισχυρισμός είχε προβληθεί και στη δίκη του ελεγκτή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για το πόρισμα σχετικά με τη σύμβαση 717, η οποία αναβλήθηκε επ’ αόριστον έως την ολοκλήρωση της έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Την ίδια ώρα, ο συνήγορος του πρώην διευθύνοντος συμβούλου του ΟΣΕ Σπύρου Πατέρα επέμεινε ότι το ανθρώπινο λάθος δεν εξαλείφεται ακόμη και με την ύπαρξη σύγχρονων συστημάτων. «Ο κ. Πατέρας παρέδωσε έναν καλύτερο σιδηρόδρομο από αυτόν που παρέλαβε», είπε, προκαλώντας την αντίδραση των τριών μαυροφορεμένων γυναικών που κάθονταν με τα μάτια καρφωμένα στις πλάτες των κατηγορουμένων στο κέντρο της αίθουσας.
«Το περιμέναμε»
Η Ελένη Βασάρα, η Μαρία Θεοδωρή (μητέρα του Βάιου Βλάχου) και η Κανέλλα Ανδρεάδου (μητέρα της Αφροδίτης Τσιώμα) πάγωσαν στο άκουσμα της φράσης αυτής, με την τελευταία να ξεσπά και να βγαίνει από την αίθουσα. Για την κ. Βασάρα, πάντως, η συγκεκριμένη φάση της διαδικασίας δεν προκαλεί έκπληξη. Συνοψίζει εκφράζοντας τον θυμό και άλλων συγγενών: «Οταν ξεκίνησε η κύρια δίκη, περιμέναμε μια τέτοια στάση. Και ίσα ίσα, όταν ακούς να επανέρχεται η λογική του “ανθρώπινου λάθους” ή βλέπεις να λείπουν από τα έδρανα των κατηγορουμένων τα πολιτικά πρόσωπα και τα μεγαλοστελέχη των εταιρειών, δυναμώνουν η οργή και το πείσμα για να δώσουμε όλες μας τις δυνάμεις, μέσα και από τον σύλλογό μας που έχει μεγαλώσει, ώστε να μην περάσει η προσπάθεια συγκάλυψης. Συνεχίζουμε, όπως στις 28 του Φλεβάρη, μαζί με τους εργαζομένους, τη νεολαία, γιατί “ή τα κέρδη τους ή οι ζωές μας”. Ετσι μπορεί να αποδοθεί πραγματικά δικαιοσύνη».
