Τα ελληνικά πανεπιστήμια αλλάζουν. Η Φιλοσοφική Ιωαννίνων θα προσφέρει στους φοιτητές του ιδρύματος το πρώτο minor πρόγραμμα στην Ελλάδα. Το Πανεπιστήμιο Κρήτης ετοιμάζει το πρώτο στη χώρα αγγλόφωνο προπτυχιακό στην AI. Διεθνώς, τα σχετικά προγράμματα αυξήθηκαν πάνω από 120% το διάστημα 2023-2025.
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων: Minor πρόγραμμα από τη Φιλοσοφική
«Υπάρχουν πολλοί φοιτητές του πανεπιστημίου μας που θα ήθελαν να σπουδάσουν και ένα άλλο, διαφορετικό από αυτό που σπουδάζουν ήδη, επιστημονικό πεδίο. Και το διαπιστώνουμε και στις κατατακτήριες εξετάσεις, που έχουμε υποψηφίους από την οικονομία, τις θετικές επιστήμες, τη βιολογία, την ιατρική, την αρχιτεκτονική, την πληροφορική», παρατηρεί μιλώντας στην «Κ» η Αννα Μαχαιρά, πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και επόμενη (από το νέο ακαδημαϊκό έτος 2026-2027) κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΕΙ. Ετσι, η κοσμητεία της σχολής αποφάσισε την οργάνωση ενός minor προγράμματος για φοιτητές άλλων σχολών.
Το ειδικό πρόγραμμα σπουδών δευτερεύουσας κατεύθυνσης (minor degree), όπως είναι η θεσμοθετημένη ονομασία του, έχει διάρκεια τουλάχιστον ένα χρόνο, με μαθήματα που αντιστοιχούν συνολικά σε τουλάχιστον 60 πιστωτικές μονάδες, και οδηγεί στην απονομή διακριτού τίτλου από το πτυχίο που δίνει το τμήμα που το οργανώνει. Προϋπόθεση για την απονομή του πτυχίου από το minor πρόγραμμα είναι ο φοιτητής να ολοκληρώσει και το πρόγραμμα (major, όπως αντιστικτικά ονομάζεται, με τουλάχιστον τετραετή διάρκεια) στο οποίο είχε εισαχθεί.
Επιλογή μαθημάτων
Τα μαθήματα είναι περισσότερο γενικού περιεχομένου και κάθε φοιτητής σε minor πρόγραμμα μπορεί να επιλέγει ποια θα παρακολουθήσει. «Η εξειδίκευση παραμένει το θεμέλιο κάθε επιστημονικής κατάρτισης. Ωστόσο, οι σύγχρονες επαγγελματικές και κοινωνικές προκλήσεις απαιτούν κάτι περισσότερο: την ικανότητα κατανόησης του ευρύτερου πλαισίου μέσα στο οποίο παράγεται και εφαρμόζεται η γνώση, την ερμηνεία σύνθετων δεδομένων, την εξοικείωση με την αβεβαιότητα και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένης κρίσης. Eνας γιατρός, ένας μηχανικός, ένας βιολόγος ή ένας επιστήμονας δεδομένων δεν καλούνται σήμερα μόνο να γνωρίζουν άριστα το αντικείμενό τους, αλλά και να έχουν επίγνωση των ιστορικών, κοινωνικών, πολιτισμικών και ηθικών πλαισίων των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν», παρατηρεί η κ. Μαχαιρά, προσθέτοντας ότι «τα minor degrees δεν είναι απλώς μια απόκτηση ενός ακόμη πτυχίου. Η ιδέα πίσω από τα minor αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πανεπιστημιακή εκπαίδευση τον 21ο αιώνα».
Τα minor degrees είναι διαδεδομένα στις ΗΠΑ. Με αυτόν τον τρόπο ένας πτυχιούχος ενισχύει τις γνώσεις και δεξιότητές του και, προφανώς, και το επαγγελματικό του προφίλ. «Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι επιλογές αυτού του τύπου επιτρέπουν τη σταδιακή διαμόρφωση εξατομικευμένων ακαδημαϊκών διαδρομών και τη συγκρότηση επιστημονικών προφίλ που υπερβαίνουν τα στενά όρια μόνο ενός γνωστικού πεδίου», παρατηρεί η κ. Μαχαιρά. Κέρδος έχουν όχι μόνο οι φοιτητές που παρακολουθούν minor προγράμματα, αλλά και η σχολή που τα οργανώνει. «Το ακροατήριο των φοιτητών αποκτά ποικιλία. Είναι, άλλωστε, πολύ ενδιαφέρον να έχεις μαζί φοιτητές από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, καθώς εμφανίζονται διαφορετικές οπτικές πάνω σε ένα θέμα. Είναι θετικό και χρήσιμο για τους φοιτητές μας στη Φιλοσοφική», τονίζει μιλώντας στην «Κ» ο Ανδρέας Βλαχόπουλος, αντιπρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Παν. Ιωαννίνων.
Προϋπόθεση για την απονομή του πτυχίου είναι ο φοιτητής να ολοκληρώσει και το πρόγραμμα (major, όπως αντιστικτικά ονομάζεται) στο οποίο είχε εισαχθεί.
Παράλληλα, οι φοιτητές που επιλέγουν να παρακολουθήσουν ένα minor πρόγραμμα είναι συνειδητοποιημένοι, σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα περισσότερο και από τους φοιτητές που έχουν εισαχθεί στη σχολή μέσω Πανελλαδικών. Και αυτό διότι κάποιοι φοιτητές απλώς εισάγονται σε ένα τμήμα με βάση τις μονάδες τους από τις Πανελλαδικές. «Αλλο είναι να σπουδάζεις εκεί που σου “επέτρεψαν” τα μόρια και αλλιώς να το διαλέγεις», λέει η κ. Μαχαιρά.
Αντιδράσεις
Ωστόσο, δεν λείπουν οι αντιδράσεις στα minor προγράμματα. Οι ισχυρότερες είναι από ομάδες φοιτητών που θεωρούν ότι τα minors πλήττουν τις σπουδές και την εξειδίκευση των φοιτητών στο βασικό τους προπτυχιακό πρόγραμμα. Μάλιστα, πληροφορίες αναφέρουν ότι ενώ σε κεντρικό ΑΕΙ υπήρξε η πρόθεση να οργανωθούν minor προγράμματα, τελικά οι πανεπιστημιακοί έκαναν πίσω εξαιτίας των αντιδράσεων.
Πάντως, ο νόμος 4957/2022, στο άρθρο 98, ορίζει ότι «προγράμματα δευτερεύουσας κατεύθυνσης προσφέρονται αποκλειστικά προς φοιτητές άλλων τμημάτων του ίδιου ΑΕΙ, οι οποίοι φοιτούν σε προγράμματα σπουδών πρώτου κύκλου και έχουν συμπληρώσει το 90% του συνόλου των πιστωτικών μονάδων του προγράμματος στο οποίο φοιτούν». Αυτό στην πράξη σημαίνει, σύμφωνα με τους πανεπιστημιακούς, πως ένας φοιτητής για να μπει σε minor πρόγραμμα πρέπει να βρίσκεται στο τρίτο έτος σπουδών, αν φοιτά σε τετραετούς διάρκειας σχολή.
«Σε αυτό το στάδιο, οι περισσότεροι θέλουν να πάρουν το πτυχίο. Και αν μιλάμε για περιφερειακό ΑΕΙ, για τους “μετανάστες” φοιτητές αυτό είναι εντονότερο», λέει ο κ. Βλαχόπουλος. «Ο όρος αναγκάζει τους φοιτητές που θέλουν minor να μένουν περισσότερο στο ίδρυμα. Αντίθετα, στο εξωτερικό το minor γίνεται παράλληλα με το βασικό», συμπληρώνει η κ. Μαχαιρά, ζητώντας τροποποίηση της ρύθμισης.
Πανεπιστήμιο Κρήτης: To πρώτο αγγλόφωνο προπτυχιακό για Τ.Ν.
Το πρώτο προπτυχιακό πρόγραμμα στην Ελλάδα στην τεχνητή νοημοσύνη είναι στα σκαριά. Θα οργανωθεί στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και θα είναι αγγλόφωνο. Θα απευθύνεται, δηλαδή, σε ξένους φοιτητές, τη στιγμή που διεθνώς τα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών στην τεχνητή νοημοσύνη κάνουν θραύση. Πρωταθλήτρια είναι η Κίνα. Το ακριβές αντικείμενο του αγγλόφωνου προγράμματος τετραετούς διάρκειας θα είναι «Τεχνητή Νοημοσύνη και Μηχανική της Πληροφορίας». Πρόκειται για σύμπραξη των τμημάτων Επιστήμης Υπολογιστών και Μαθηματικών και Εφαρμοσμένων Μαθηματικών.
«Το σκεφτόμασταν πολύ καιρό, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει στη ζωή μας και πρόκειται να επηρεάσει σημαντικούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Οφείλουμε, λοιπόν, να την εξετάσουμε και στο πλαίσιο ενός προπτυχιακού προγράμματος, αφού έως τώρα υπήρχαν μόνο μεταπτυχιακά προγράμματα», παρατηρεί στην «Κ» ο Κώστας Μαγκούτης, καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών, που είναι το επισπεύδον για το νέο πρόγραμμα.
Πολλαπλά οφέλη
Τα δύο τμήματα και ευρύτερα το Πανεπιστήμιο Κρήτης αξιοποιεί το ρυθμιστικό πλαίσιο του 4957/2022, για την εξωστρέφεια των ελληνικών ΑΕΙ, ώστε να έχουν πολλαπλά οφέλη. «Τα πλεονεκτήματα που αναμένουμε είναι πολλά και ανταποδοτικά για τα υπάρχοντα προγράμματά μας, σε υποτροφίες και στη δημιουργία νέων θέσεων διδασκόντων. Με τα έσοδα του προγράμματος προβλέπεται η προσφορά περισσότερων υποτροφιών σε φοιτητές των ελληνόφωνων προγραμμάτων.
Με τη δημιουργία νέων θέσεων διδασκόντων στοχεύουμε να κρατήσουμε εξαιρετικούς νέους επιστήμονες στην Ελλάδα αλλά και να προσελκύσουμε νέους από το εξωτερικό. Πόροι επίσης προβλέπεται να δοθούν στη βελτίωση των υποδομών των δύο τμημάτων», τονίζει ο κ. Μαγκούτης, ενώ η Μαρία Βαμβακάκη, αντιπρύτανης ακαδημαϊκών υποθέσεων, διά βίου μάθησης και ερευνητικής πολιτικής στο Παν. Κρήτης, προσθέτει ότι «δεν πάμε να εμπορευματοποιήσουμε την εκπαίδευση. Αλλά τα βήματα διεθνοποίησης θα φέρουν το ίδρυμα λίγο μπροστά και θα μας επιτρέψουν να επιβιώσουμε, με δεδομένους τους λίγους φοιτητές σε κάποια τμήματα».
Σε διεθνές επίπεδο η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται ως νέο Ελ Ντοράντο. «Ηδη υπάρχουν πάνω από 1.100 προπτυχιακά προγράμματα», λέει ο καθ. Ιωάννης Πήτας.
Αλλωστε, στη διεθνή αγορά τριτοβάθμιας εκπαίδευσης η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται ως το νέο Ελ Ντοράντο. «Θα υπάρχει τεράστια ζήτηση τέτοιων επιστημόνων στο προβλεπτό μέλλον. Ηδη υπάρχουν πάνω από 1.100 προπτυχιακά προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης παγκοσμίως. Εχουν μια αύξηση πάνω από 120% στο διάστημα 2023-2025. Στην Κίνα υπάρχουν πάνω από 600. Ο υπόλοιπος κόσμος, ειδικά ασιατικές χώρες (π.χ. Ινδία) και ευρωπαϊκές (π.χ. Βρετανία), ακολουθούν. Οι ΗΠΑ είναι πιο πίσω», δήλωσε στην «Κ» ο Ιωάννης Πήτας, ομότιμος καθηγητής Πληροφορικής στο ΑΠΘ και κύριος ερευνητής στο Ινστιτούτο Πληροφορικής και Τηλεματικής του Εθνικού Κέντρου Ερευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης.
Βεβαίως, από πολλούς πανεπιστημιακούς θεωρείται ότι η διδασκαλία της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να είναι ενταγμένη στα τμήματα πληροφορικής. Μάλιστα στο εξωτερικό αναπτύσσεται έντονος προβληματισμός με το τι θα γίνει με τις σπουδές πληροφορικής και μηχανικών υπολογιστών αν δημιουργηθούν ανεξάρτητες σπουδές τεχνητής νοημοσύνης. Προβληματισμός που υποκρύπτει ένα φόβο «επιβίωσης», αφού πολλά τμήματα πληροφορικής χάνουν φοιτητές –στις ΗΠΑ η μείωση φτάνει έως το 50%– διότι δεν ακολούθησαν καλή πολιτική σε θέματα διδασκαλίας τεχνητής νοημοσύνης.
«Παρά τη ραγδαία ανάπτυξη, το επιστημονικό πεδίο της T.N. εξακολουθεί να αποτελεί μέρος και προέκταση της επιστήμης των υπολογιστών. Ως εκ τούτου, στην παρούσα φάση είναι προτιμότερη η ενσωμάτωση νέων μαθημάτων της Τ.Ν. στον κορμό του υπάρχοντος προγράμματος πληροφορικής. Τυχόν βεβιασμένη δημιουργία ανεξάρτητου προγράμματος Τ.Ν. θα δημιουργούσε σύγχυση στους φοιτητές και ενδεχόμενη σπατάλη πόρων για την παράλληλη λειτουργία των προγραμμάτων Τ.Ν. και πληροφορικής», παρατηρεί στην «Κ» ο Παναγιώτης Τσανάκας, κοσμήτορας στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ.
Πολυεπιστημονικό πεδίο
Την ίδια θέση έχει ο Γιάννης Ιωαννίδης, καθηγητής στο Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΕΚΠΑ, ο οποίος περιγράφει στην «Κ» το εύρος των πεδίων που πρέπει να αναπτύσσει ένα προπτυχιακό στην Τ.Ν.: «Ενα τέτοιο πρόγραμμα είναι από τη φύση του πολυεπιστημονικό και θα απαιτεί μαθήματα πληροφορικής, μαθηματικών, στατιστικής, μηχανικής μάθησης και άλλων περιοχών της Τ.Ν. Ιδανικά θα πρέπει να περιλαμβάνει και μαθήματα ηθικής και δεοντολογίας, φιλοσοφίας, αλλά και μαθήματα κάποιων περιοχών εφαρμογής, όπως π.χ. η βιολογία, η νευροεπιστήμη, η υποστήριξη αποφάσεων», λέει, τονίζοντας ότι «η επίδραση της Τ.Ν. θα είναι τεράστια σε όλο το φάσμα του επιστητού και σε όλες τις επιστήμες, σε οικονομία και κοινωνικές δραστηριότητες. Είναι σημαντικό λοιπόν να φτιαχτούν ειδικεύσεις στην Τ.Ν. μέσα στα προγράμματα των τμημάτων πληροφορικής / επιστήμης υπολογιστών / μηχανικών υπολογιστών».
