Κανείς τακτικός επισκέπτης του Ζαππείου δεν πρέπει να αιφνιδιάστηκε ιδιαίτερα με τα όσα ευτράπελα διαδραματίστηκαν το Σαββατοκύριακο. Ομως έχουν περάσει δεκαετίες από την τελευταία φορά που οι κήποι του Ζαππείου Μεγάρου απέπνεαν εικόνα ενός πραγματικά φροντισμένου συνόλου, αντάξιου της μεγάλης ιστορίας του. Αρκεί να περπατήσει κανείς μπροστά και, κυρίως, πίσω από το συγκρότημα του Θεόφιλου Χάνσεν για να αντιληφθεί τα κενά σημεία στο μοντέλο διαχείρισης που τα εκάστοτε διοικητικά συμβούλια της Επιτροπής Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος υιοθέτησαν για τον αρχιτεκτονικό και φυσικό θησαυρό που έχουν στα χέρια τους.
Γιατί μπορεί το ευρύ κοινό να στρέφει την προσοχή του στα περιστατικά που κατά καιρούς κερδίζουν δημοσιότητα μέσα από τα social media, αλλά δεν υπάρχει πειστικότερος μάρτυρας για την ποιότητα της καθημερινότητας του Ζαππείου από τα δεκάδες παρκαρισμένα Ι.Χ. που κανιβαλίζουν ανενόχλητα την ιδέα ενός δημόσιου κήπου. Επίσης υπάρχει το νόμιμο πάρκινγκ της «Αίγλης», που, ωστόσο, ενισχύει την εντύπωση ενός de facto χώρου στάθμευσης για υπηρεσιακά και ιδιωτικά οχήματα. Το ενοχλητικό με τα Ι.Χ. είναι ότι δεν πρόκειται για μια έκτακτη περίσταση, αλλά για μια πρακτική που έχει παγιωθεί επί χρόνια.
Κερασάκι στην τούρτα
Η ματαίωση του νεόκοπου «Φεστιβάλ Ολυμπίων», που είχε προγραμματιστεί να ξεκινήσει το βράδυ της Κυριακής με μία συναυλία της Big Band του Δήμου Αθηναίων, είναι το κερασάκι στην τούρτα μιας σειράς περιστατικών, που εγείρουν ερωτήματα για το κοινωνικό και πολιτισμικό περιεχόμενο της αποστολής του Ζαππείου. Το βράδυ της 15ης Μαΐου του 2025 η εικόνα του ολογράμματος ενός αθλητικού υποδήματος να ίπταται της Ακρόπολης έκανε τον γύρο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, προκαλώντας θύελλα διαμαρτυριών. Τελικά επρόκειτο για προωθητική ενέργεια της Adidas στο Ζάππειο με drones που σχημάτισαν λογότυπα και ένα γιγαντιαίο αθλητικό παπούτσι στον αθηναϊκό ουρανό. Οι διαφορετικές γωνίες λήψης επέτρεψαν τον άμεσο (και ιδιαίτερα άκομψο) συσχετισμό με τον Ιερό Βράχο, αν και η γνωστή πολυεθνική αθλητικών ειδών απέρριψε τις σχετικές αιτιάσεις. Από την πλευρά του, το υπουργείο Πολιτισμού είχε ανακοινώσει νομικές ενέργειες και ζητούσε εξηγήσεις για τη διαδικασία αδειοδότησης, υπονοώντας παράκαμψη των αρμόδιων υπηρεσιών του.
Και ένα μήνα μετά (Ιούνιος 2025) το Ζάππειο επέστρεψε ξανά στην επικαιρότητα· πάλι για τους λάθος λόγους. Υπό το βλέμμα του Δισκοβόλου του Μύρωνος δόθηκε η πανηγυρικού χαρακτήρα εκκίνηση της υπερειδικής διαδρομής του περυσινού Ράλλυ Ακρόπολις. Εβδομήντα αγωνιστικά αυτοκίνητα διέσχισαν με προφανώς υψηλές ταχύτητες μια ειδικά διαμορφωμένη διαδρομή που ξεκινούσε από το ύψος του Παναθηναϊκού Σταδίου, διέσχιζε την ημιτελή, τότε, Βασιλίσσης Ολγας και κατέληγε μπροστά από το Ζάππειο Μέγαρο. Για τη διοργάνωση απαιτήθηκαν βαριές προσωρινές κατασκευές και εκτεταμένες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, προκαλώντας αντιδράσεις από πολίτες και φορείς που υποστήριζαν ότι ένας ιστορικός κήπος μετατρεπόταν σε πίστα μηχανοκίνητου αθλητισμού.
Επανεξέταση λειτουργίας
Το νέο επεισόδιο «δημιουργικής» αυθαιρεσίας, πάλι κάτω από τη μύτη του υπουργείου Πολιτισμού, ταυτόχρονα δημιουργεί και μία ευκαιρία: σε συνδυασμό με τις επικείμενες εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του ιστορικού κτιρίου ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης από την Ελλάδα κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027 να επανεξεταστεί συνολικά το καθεστώς λειτουργίας και διαχείρισης του Ζαππείου Μεγάρου. Οχι σπάνια, μεγάλα τμήματα του χώρου αποκλείονται και περιφράσσονται εξαιτίας ιδιωτικών εταιρικών εκδηλώσεων, δεξιώσεων, συνεδρίων και εμπορικών παρουσιάσεων. Ενα μνημείο της σύγχρονης πόλης συχνά μετατρέπεται από δημόσιος κήπος σε χώρο εκδηλώσεων.
Ο εκθεσιακός χαρακτήρας του Ζαππείου δεν αμφισβητείται, παρ’ όλα αυτά οι προδιαγραφές παραχώρησής του πρέπει να συνάδουν με τον μνημειακό χαρακτήρα του. Σε κάθε περίπτωση, ας μην πάμε από το ένα άκρο (μια εντελώς φοβική προσέγγιση των μνημείων της χώρας) σε «μοντέλα» αξιοποίησης που ευτελίζουν χώρους μοναδικής ομορφιάς και ιστορίας. Το Παναθηναϊκό Στάδιο ως χώρος συναυλιών πρώτης γραμμής δεν είναι πολύ μακριά.
«Για κανέναν δεν δικαιολογείται άγνοια νόμου»
Του Νικόλα Ζώη
Χωρίς καν να έχει εισαχθεί προς συζήτηση στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) στήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στους κήπους του Ζαππείου το υπαίθριο λυόμενο θέατρο 1.000 θέσεων, που θα φιλοξενούσε το Φεστιβάλ Ολυμπίων.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Πολιτισμού, η Επιτροπή Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος, που θα διοργάνωνε το φεστιβάλ, αιτήθηκε την έγκρισή του από το αρμόδιο όργανο του ΥΠΠΟ στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας, ενώ οι εργασίες για το στήσιμο του λυόμενου θεάτρου είχαν ήδη ξεκινήσει. Οι συνεδριάσεις του ΚΣΝΜ, ωστόσο, πραγματοποιούνται τακτικά κάθε Πέμπτη, επομένως το συμβούλιο θα μπορούσε, στην καλύτερη περίπτωση, να γνωμοδοτήσει για το φεστιβάλ αρκετές ημέρες μετά την έναρξή του.
Οι ίδιες πηγές ξεκαθαρίζουν ότι, βάσει του αρχαιολογικού νόμου, η Επιτροπή Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος όφειλε να έχει λάβει τη θετική γνωμοδότηση του ΚΣΝΜ τόσο για το φεστιβάλ όσο και για τις εγκαταστάσεις του, καθώς το Ζάππειο αποτελεί νεότερο μνημείο. Παρόμοιο ζήτημα αδειών, εξάλλου, είχε προκύψει και το 2025, στην περίπτωση της διαφήμισης της Adidas με τα drones, αλλά και σε εκείνη της εκδήλωσης της Coca-Cola στο Καλλιμάρμαρο: στην πρώτη περίπτωση δεν είχε ζητηθεί άδεια, ενώ στη δεύτερη είχε δοθεί μεν, αλλά δεν είχαν εφαρμοστεί οι όροι της. Aγνοια νόμου δεν δικαιολογείται για κανέναν οργανισμό, αναφέρουν οι πηγές του ΥΠΠΟ, εκτιμώντας επίσης ότι ακόμη και αν συζητείτο εγκαίρως στο ΚΣΝΜ, η συγκεκριμένη κατασκευή του Φεστιβάλ Ολυμπίων στους κήπους του Ζαππείου δεν θα λάμβανε τη θετική γνωμοδότηση του συμβουλίου.
