Στις 2 Απριλίου ένας 31χρονος βρέθηκε νεκρός στο κελί του. Μέχρι το τέλος του μηνός, άλλοι τρεις κρατούμενοι είχαν πεθάνει μέσα στο σωφρονιστικό κατάστημα Πάτρας – γνωστό και ως φυλακές του Αγίου Στεφάνου. Ενας 38χρονος, ένας 58χρονος και ένας 46χρονος που είχε μεταχθεί από τη Δράμα. Αλλά οι θάνατοι δεν σταμάτησαν εκεί. Στις 8 Μαΐου, ένας κρατούμενος πέθανε στο νοσοκομείο μετά τη μεταφορά του. Μία εβδομάδα αργότερα, ένας 53χρονος βρέθηκε νεκρός στο κελί του. Στις 3 Ιουνίου, ένας 44χρονος. Στις 5, ένας 72χρονος. Οκτώ νεκροί μέσα σε 65 μέρες (δημοσιεύματα αναφέρουν έναν ακόμη θάνατο τον Απρίλιο, τον οποίο η Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής και η Αστυνομική Διεύθυνση Δυτικής Ελλάδας δεν επιβεβαιώνουν).
Οι Αρχές αποκλείουν το ενδεχόμενο της εγκληματικής ενέργειας. Από τι, τότε, πεθαίνουν οι τρόφιμοι στις φυλακές της Πάτρας;
Είναι τυχαίο;
Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο κατάστημα είναι πολυπαραγοντικό, δηλώνουν στην «Κ» πηγές της Εισαγγελίας Εφετών Πάτρας, η οποία διέταξε κατεπείγουσα έρευνα για τους θανάτους. «Ομως δεν μπορώ να πω ότι είναι τυχαίο αυτό που έχει συμβεί», αναφέρει η ίδια πηγή, «τουλάχιστον όχι ακόμη».
«Βλέπουμε θανάτους στις φυλακές, αλλά αυτό που έχει συμβεί εδώ δεν μπορεί να είναι σύμπτωση», λέει στην «Κ» πηγή της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Πατρών. Προς το παρόν, τα ακριβή αίτια θανάτου των κρατουμένων παραμένουν άγνωστα. Δείγματα αίματος στάλθηκαν την Τρίτη στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων για τοξικολογικές εξετάσεις, με τα αποτελέσματα να αναμένονται ίσως και την επόμενη εβδομάδα, σημειώνει η ίδια πηγή.
Αλλά οι θεωρίες δεν λείπουν. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ήταν παθολογικά, όπως ο πρόεδρος του σωματείου της Ενωσης Σωφρονιστικών Υπαλλήλων Καταστήματος Κράτησης Πάτρας, Παναγιώτης Κωνσταντόπουλος. «Γκαντεμιά στην γκαντεμιά», δηλώνει στην «Κ», «ο τελευταίος ειδικά μας είπαν ότι ήταν πολύ στενοχωρημένος αφότου άκουσε την ποινή του».
Αλλοι θεωρούν ότι έχουν παίξει ρόλο τα ναρκωτικά. «Σε κάποιους τα αίτια μπορεί να είναι παθολογικά, αλλά για να έχουμε τόσους θανάτους, κάτι θα πρέπει να είχαν πάρει ορισμένοι», εικάζει η ιατροδικαστική πηγή.
Σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντόπουλο, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι κάθε μέρα διενεργούν ελέγχους στη φυλακή για ναρκωτικά. «Και κάθε μέρα βρίσκουμε», τονίζει. Τις προηγούμενες ημέρες, μια τέτοια επιχείρηση οδήγησε σε 13 συλλήψεις αλλοδαπών κρατουμένων για κατοχή, δηλώνει στην «Κ» ο εκπρόσωπος Τύπου της Διεύθυνσης Αστυνομίας Δυτικής Ελλάδας, Ιγνάτιος Τριανταφύλλου. «Αφορούσαν καμιά εκατοσταριά δισκία θρυμματισμένα σε σκόνη, 7,5 γραμμάρια κάνναβης, μικροποσότητες ηρωίνης και λίγα γραμμάρια του συνθετικού κανναβινοειδούς “Boom”», συμπληρώνει ο ίδιος. Διάφορα τοπικά μέσα ενημέρωσης έγραψαν ότι βρέθηκε και το ισχυρό συνθετικό κανναβινοειδές «μπονσάι», κάτι που ο κ. Τριανταφύλλου δεν επιβεβαιώνει.
Νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα, ομάδα δικηγόρων της Πάτρας απήργησε για μία μέρα. Συγκεντρώθηκαν έξω από το Δικαστικό Μέγαρο της πόλης για να διαμαρτυρηθούν για την κατάσταση που επικρατεί στις φυλακές. «Εμάς μας ενδιαφέρει να λειτουργούν σωστά οι φυλακές», αναφέρει στην «Κ» ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών, Παναγιώτης Μεταξάς.
Ο ίδιος, μαζί με τον γενικό γραμματέα του συλλόγου, μεταξύ άλλων, τον προηγούμενο μήνα είχαν μια συνάντηση με τη διεύθυνση των φυλακών. «Εγώ άφησα το κινητό μου απέξω. Πώς βρίσκονται τηλέφωνα και ναρκωτικά μες στις φυλακές;», αναρωτιέται.
Το προσωπικό
Δεν έχει κάποια απάντηση ο κ. Κωνσταντόπουλος, ο οποίος είναι σωφρονιστικός υπάλληλος στη συγκεκριμένη φυλακή τα τελευταία 31 χρόνια. Παρατηρεί, πάντως, ότι «υπάρχει υπερπληθώρα κρατουμένων και μεγάλη έλλειψη προσωπικού».
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής, το κατάστημα έχει χωρητικότητα 446 κρατουμένων, αλλά μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα βρίσκονταν εκεί 677 τρόφιμοι. Πηγές της Γ.Γ. δηλώνουν στην «Κ» ότι στη συγκεκριμένη φυλακή προβλέπονται 118 φύλακες, αλλά είναι τοποθετημένοι 96. «Με βάση τα ποσοστά στελέχωσης, η Πάτρα είναι σε καλό επίπεδο», σημειώνει η ίδια πηγή, συμπληρώνοντας ότι ιδανικά θα έπρεπε το προσωπικό στα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας να αυξηθεί συνολικά κατά 2.000 άτομα.
Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα δεν αντιστοιχεί σε όσα περιγράφει ο κ. Κωνσταντόπουλος. «Τη νύχτα, μες στις φυλακές είναι επτά υπάλληλοι – ουσιαστικά ένας για 100 κρατουμένους», αναφέρει. «Από το φιλότιμο των κρατουμένων δεν έχουμε δει επιθέσεις εναντίον των υπαλλήλων – αν ήθελαν, μας είχαν». Τα πρωινά και τα απογεύματα, λέει, είναι «12 με 13 φύλακες μες στη φυλακή». Κατά τον ίδιο, κάνουν συνεχώς υπερωρίες για να καλύψουν τα κενά και προσπαθούν να διαχειριστούν την κατάσταση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. «Πληρώνουμε από την τσέπη μας καφέδες και τσιγάρα για να είναι χαρούμενοι οι κρατούμενοι γιατί ξεσηκώνουν τον τόπο για ένα πακέτο».
Οσον αφορά στον υπερπληθυσμό στη φυλακή, στο παρελθόν τα πράγματα έχουν υπάρξει και χειρότερα, δεν αποτελεί καινούργια κατάσταση. «Πριν από χρόνια, είχαν φτάσει στους 1.000». Αλλά ούτε τώρα είναι ιδανική. «Η φυλακή ήταν φτιαγμένη για 4-5 άτομα σε κάθε θάλαμο. Εχουμε βάλει διπλά κρεβάτια. Σε σύγκριση με φυλακές όπως ο Κορυδαλλός, είμαστε σε καλή κατάσταση. Αλλά και πάλι, κοιμούνται μέχρι και 12 άτομα κάποιες φορές σε έναν θάλαμο», σημειώνει ο κ. Κωνσταντόπουλος, «κάποιοι θα κοιμηθούν και κάτω».
Κενά στην περίθαλψη
«Οι κρατούμενοι», τονίζει στην «Κ» ο κ. Μεταξάς, «θα πρέπει να αντιμετωπίζουν μόνο την ποινή». Ομως, κατά τον ίδιο, αντιμετωπίζουν δυσχερείς συνθήκες κράτησης, με τα προβλήματα να μην αφορούν μόνο τον υπερπληθυσμό, αλλά και την υγειονομική κάλυψη. Πρώτα απ’ όλα λέει ότι στο κατάστημα δεν υπηρετεί κανένας ψυχίατρος – μόνιμος ή κατ’ επίσκεψιν. «Μέσα σε δύο χρόνια έχουμε κάνει έξι προσκλήσεις για ψυχιάτρους στον Ιατρικό Σύλλογο Πατρών και δεν έχει απαντήσει κανένας για να τον προσλάβουμε», αναφέρει πηγή της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής.
Κατά δεύτερον, σύμφωνα με τον κ. Μεταξά, η μία από τις τρεις θέσεις πανεπιστημιακών γιατρών δεν είναι καλυμμένη, όπως και η μία από τις τρεις θέσεις νοσηλευτών. «Μια θέση κλάδου οδοντιάτρου είναι κενή», συμπληρώνει. Σύμφωνα με τη Γ.Γ., κατ’ επίσκεψιν απασχολούνται και ένας ειδικός παθολόγος, δύο οδοντίατροι, ένας δερματολόγος και τέσσερις νοσηλευτές. «Δεν είναι εύκολος χώρος η φυλακή, δεν έρχονται γιατροί γιατί το περιβάλλον δεν είναι αυτό που πρέπει», αναφέρει η ίδια πηγή.
«Το ιατρικό προσωπικό είναι πολύ περιορισμένο σε σχέση με τον όγκο των κρατουμένων – κάναμε μεγάλη παρέμβαση ούτως ώστε να βρεθεί καρδιολόγος που θα υπογράψει σύμβαση με τις φυλακές, η οποία θέλει να δωρίσει τον δικό της υπέρηχο στο κατάστημα», υπογραμμίζει στην «Κ» η Αννα Μαστοράκου, πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών.
Ο σύλλογος έχει κάνει επίσημη παρέμβαση και στην 6η Υγειονομική Περιφέρεια για να βρεθεί και κάποιος ψυχίατρος, συμπληρώνει. Σύμφωνα με την ίδια, οι έγκλειστοι αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα υγείας, αναζητώντας αντίστοιχες υπηρεσίες. «Κάθε φορά που προκύπτει μια τέτοια ανάγκη, πρέπει να μετακινηθούν στο νοσοκομείο. Μαθαίνουμε ότι στη φυλακή δεν υπάρχει καν αναρρωτήριο», σημειώνει.
Γιατρός που παρακολουθεί ορισμένους από τους τροφίμους αναφέρει στην «Κ» ότι έχουν αυξηθεί οι κρατούμενοι γενικά, αλλά και συγκεκριμένα οι κρατούμενοι με σοβαρά και χρόνια προβλήματα υγείας. «Καρδιοπάθειες, κακοήθειες, αναπνευστικά ζητήματα, υπάρχουν και καρκίνοι», εξηγεί. «Προφανώς δεν μπορώ να ξέρω γιατί πέθαναν τόσοι άνθρωποι – κάποιοι είχαν σοβαρά θέματα υγείας, αλλά ήταν σαν αιφνίδιοι θάνατοι. Μερικοί ήταν χρήστες, οι υπόλοιποι προέκυψαν αιφνιδίως», συμπληρώνει. «Οι γιατροί και οι νοσηλευτές θα μπορούσαμε να είμαστε περισσότεροι, αλλά θεωρώ ότι πηγή όλων των προβλημάτων είναι ο υπερπληθυσμός».
Η επιδείνωση
Σύμφωνα με τις πηγές της Γενικής Γραμματείας, ο υπερπληθυσμός στις φυλακές οφείλεται στην αυστηροποίηση του Ποινικού Κώδικα. «Ο αριθμός των κρατουμένων έχει αυξηθεί κατά 3.000 τα τελευταία δύο χρόνια», αναφέρουν στην «Κ», τονίζοντας όμως ότι έχει ξεκινήσει να εφαρμόζεται το σύστημα ηλεκτρονικής επιτήρησης. «Δεν αφορά όλους τους κρατουμένους, ούτε θα βγουν στον δρόμο. Το αρμόδιο δικαστικό όργανο αποφασίζει περιορισμό του κρατουμένου στο σπίτι», συμπληρώνουν, σημειώνοντας ότι σταδιακά το συγκεκριμένο μέτρο θα οδηγήσει στην αποσυμφόρηση των φυλακών.
Οσον αφορά στο Σωφρονιστικό Κατάστημα της Πάτρας, δεν είναι μόνο πολλοί οι κρατούμενοι, αλλά, σύμφωνα με τις εισαγγελικές πηγές, οι περισσότεροι είναι και τοξικοεξαρτημένοι. «Οι φυλακές του Αγίου Στεφάνου θεωρούνται κατάστημα όπου πρέπει να εκτίουν την ποινή τους άνθρωποι που εμπλέκονται με τα ναρκωτικά», αναφέρει η ίδια πηγή. Δεν είναι κάτι παράλογο, λένε από τη Γενική Γραμματεία, καθώς η συγκεκριμένη αποτελεί μία από τις φυλακές στις οποίες ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων «τρέχει» πρόγραμμα απεξάρτησης.
Πράγματι, πάντα κατά την ίδια πηγή, τρεις από τους κρατουμένους που πέθαναν τους τελευταίους τρεις μήνες έπαιρναν μεθαδόνη, ενώ άλλοι τρεις δεν είχαν καμία σχέση με ναρκωτικά, αλλά αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα υγείας.
Κάθε θάνατος στη φυλακή, τονίζουν από τη Γενική Γραμματεία, είναι δυσάρεστος και ανησυχητικός, λέγοντας πως στην Πάτρα ο αριθμός είναι πραγματικά μεγάλος. «Αλλά ακόμη και ένας να ήταν, θα ανησυχούσαμε. Διερευνάμε κάθε περίπτωση, για να δούμε τι πραγματικά συνέβη».
«Μπορεί να μη συμβαίνει και τίποτα», λέει στην «Κ» η εισαγγελική πηγή για τους αλλεπάλληλους θανάτους. «Ομως όταν ο υπερπληθυσμός, που υπάρχει σε όλα τα καταστήματα, στις φυλακές του Αγίου Στεφάνου αποτελείται από τοξικοεξαρτημένους, θα έχουμε πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα θανάτων».
