Μπορεί ένας επικίνδυνος ιός να λειτουργήσει σαν όπλο ενάντια στον καρκίνο; Ακούγεται περίεργο, σχεδόν απίθανο, όμως πάνω σε αυτό εργάζεται η επιστημονική ομάδα της εταιρείας Virome στις ΗΠΑ, με επικεφαλής έναν Ελληνα, τον Σπύρο Γιαμά. Ο ίδιος μου εξηγεί πώς, καθώς πίνουμε καφέ σε ένα διάλειμμα του διεθνούς συνεδρίου «Biotechonologia 2026» που διοργανώθηκε και φέτος στην Ελλάδα, στο Ρέθυμνο αυτή τη φορά, από το Fondation Sante. «Εμείς έχουμε εστιάσει στον HPV, στον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων, τον πιο συχνό σεξουαλικά μεταδιδόμενο ιό, που μπορεί να προκαλέσει από καλοήθεις βλάβες (κοινές μυρμηγκιές και αφροδίσια κονδυλώματα) μέχρι καρκινικές αλλοιώσεις. Ομως ανάμεσα στα 140 και πλέον στελέχη του υπάρχουν και κάποια “ωφέλιμα”. Οσο μεγαλώνουμε, τα Τ-λεμφοκύτταρα του ανοσοποιητικού μας δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να αναγνωρίσουν τα καρκινικά κύτταρα και να τα αντιμετωπίσουν. Με κάποιες “καλές” μορφές του HPV προσπαθούμε να αναστρέψουμε αυτή τη φυσική εξέλιξη και να δημιουργήσουμε ισχυρό ανάχωμα απέναντι στον καρκίνο του δέρματος».
Παρά την πολυπλοκότητα που υπάρχει στη νόσο, κάθε χρόνο αποκτάμε νέα θεραπευτικά εργαλεία, ακόμη και για δύσκολες μορφές της.
Και να φανταστεί κανείς ότι ο Σπύρος Γιαμάς δεν είχε ποτέ σκεφθεί να ασχοληθεί με τον χώρο της βιοτεχνολογίας. Οι ρίζες της οικογενείας του φθάνουν στη Μυτιλήνη και στο Κάιρο της Αιγύπτου, όπου ο παππούς του είχε ξενοδοχείο. Ο ίδιος γεννήθηκε το 1962 στη σημερινή Ζάμπια – Βόρεια Ροδεσία και βρετανικό προτεκτοράτο τότε. Εκεί ο πατέρας του, Μιχάλης, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε αναπτύξει τη δική του επιχειρηματική δραστηριότητα, ένα εργοστάσιο παραγωγής καλαμποκάλευρου. «Ηταν ο ήρωάς μου. Δούλευε σκληρά, λάτρευε να δημιουργεί από το μηδέν, αξιοποιούσε τις ευκαιρίες, είχε όραμα, μου μετέδωσε το “γονίδιο” του επιχειρείν». Οταν ο Σπύρος ήταν 12 ετών, η οικογένειά του ήρθε στην Ελλάδα. «Η μητέρα μου, Αγγελική, πάντα ήθελε τα παιδιά της να πάνε σε ελληνικό σχολείο. Κατά το ήμισυ πραγματοποιήθηκε η επιθυμία της, γιατί παρά τις προσπάθειες της δασκάλας που μας έκανε ιδιαίτερα, της κυρίας Βικτωρίας (τη θυμάμαι πάντα με αγάπη), δεν μιλούσαμε καλά ελληνικά, ούτε η αδελφή μου, η Μαρίτα, ούτε εγώ. Φοιτήσαμε, λοιπόν, σε αγγλικό σχολείο, στο St. Catherine’s. Και από την άπλα της Αφρικής βρέθηκα σε ένα διαμέρισμα στο Παγκράτι. Ο πατέρας μου, με τις οικονομίες μιας ζωής, αγόρασε ένα οικόπεδο στα Ιλίσια και έχτισε ξενοδοχείο, το σημερινό Golden Age, που παραμένει ιδιοκτησία μας. Ηταν από τους πρώτους που διείδαν τη δυναμική τουριστικής ανάπτυξης της Αθήνας».
Από το Μάντσεστερ στο ΜΙΤ
Οι γονείς του Σπύρου Γιαμά ήθελαν να δουν τον μοναχογιό τους να σπουδάζει. «Τη μόρφωση, μου έλεγαν, κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να σου την πάρει. Ισως χάσεις τα πάντα, όλα τα υλικά αγαθά, αλλά θα έχεις τη γνώση που απέκτησες». Εφυγε για το Μάντσεστερ, όπου πήρε το πτυχίο του χημικού μηχανικού –«θεωρούσα ότι θα μου άνοιγε πολλούς επαγγελματικούς δρόμους»– και αμέσως μετά έκανε αίτηση για μεταπτυχιακό σε δύο αμερικανικά πανεπιστήμια, στο Μπέρκλεϊ και στο ΜΙΤ. «Με δέχθηκε το ΜΙΤ. Κι ήμουν τυχερός για δύο λόγους: βρισκόμουν πιο κοντά στην Ελλάδα και εκεί γνώρισα τον καθηγητή Μικροβιολογίας Αντονι Σίνσκι που έμελλε να γίνει ο μέντοράς μου και να μου ανοίξει ένα παράθυρο στον συναρπαστικό κόσμο της βιοτεχνολογίας και της ανάπτυξης καινοτόμων φαρμάκων», λέει στην «Κ».
Πολύ νερό κύλησε από τότε στη ζωή του Σπύρου Γιαμά. Και αρκετές startups από το πορτφόλιό του. Ιδρυσε την πρώτη το 1989. «Μόλις είχα τελειώσει το διδακτορικό μου και οι φίλοι μου το θεώρησαν ρίσκο, αφού μπροστά μου απλωνόταν η προοπτική μιας ακαδημαϊκής καριέρας. Ομως το επιχειρηματικό πνεύμα που μου είχε κληροδοτήσει ο πατέρας μου επικράτησε…». Η εταιρεία λεγόταν Alpha-Beta Technology και εστίαζε στην ανακάλυψη, ανάπτυξη και εμπορική αξιοποίηση προϊόντων με βάση μόρια υδατανθράκων (β-γλυκάνες) για την καταπολέμηση βακτηριακών και μυκητιακών λοιμώξεων.
Στις ΗΠΑ και στη Βοστώνη βρήκε ένα οικοσύστημα που επιβραβεύει την εργατικότητα, την τόλμη και τη δημιουργικότητα. «Αυτό που λείπει, δηλαδή, από την Ελλάδα. Εχουμε λαμπρά μυαλά και εξαιρετικές ιδέες, αλλά δεν υπάρχει η υποστήριξη που θα δώσει στους νέους επιστήμονες το “καύσιμο” να κινηθούν προς τον στόχο τους», επισημαίνει.
Αισιοδοξία
Η ανάπτυξη της καινοτόμου θεραπευτικής προσέγγισης της Virome βρίσκεται ακόμη στη φάση των προκλινικών δοκιμών, αλλά αν όλα πάνε καλά θα αποτελέσει ορόσημο στον πόλεμο κατά αυτής της μορφής της νόσου, που παρουσιάζεται σε περίπου έναν στους πέντε ανθρώπους σε όλο τον κόσμο μέχρι την ηλικία των 70 ετών. Ο ίδιος ο κ. Γιαμάς είναι αισιόδοξος. «Παρά την πολυπλοκότητα που υπάρχει στον καρκίνο –δεν είναι μία ασθένεια, αλλά πολλές–, κάθε χρόνο αποκτάμε νέα θεραπευτικά εργαλεία, ακόμη και για δύσκολες μορφές της νόσου».
Πρόλαβε ο πατέρας του να τον δει να πετυχαίνει ως επιχειρηματίας; «Εως ένα βαθμό ναι, αν και πέθανε μόλις 64 ετών, από καρκίνο του πνεύμονα, ένα χρόνο πριν η πρώτη εταιρεία μου μπει στο Χρηματιστήριο. Μου τηλεφωνούσε κάθε μέρα, πολύ νωρίς το πρωί, την ώρα που ήξερε ότι οδηγούσα για το γραφείο. Ποτέ δεν μιλούσε πολύ. Με καλημέριζε, έλεγε δυο λόγια· ήταν ο τρόπος του να μου πει “είμαι περήφανος για σένα”, “σε αγαπώ”. Προσπαθώ να το δείχνω κι εγώ με κάθε τρόπο στον γιο μου και στην κόρη μου, που είναι 18 και 16 ετών αντίστοιχα…».
