Τον Ιούνιο του 2025 μια νεαρή Αγγλίδα περπατούσε στην παραλία του Μπράιτον. Eνας άγνωστος την πλησίασε και της ζήτησε να του πει το όνομά της, πού κατοικεί και το τηλέφωνό της. Η κοπέλα αρνήθηκε να απαντήσει και θεώρησε ότι αυτή η σύντομη συζήτηση δεν θα είχε συνέχεια. Oμως, μερικές εβδομάδες αργότερα διαπίστωσε ότι αυτή η συζήτηση είχε βιντεοσκοπηθεί και είχε ανέβει στο TikTok.
Η γωνία λήψης έκανε σαφές ότι το βίντεο είχε τραβηχτεί από τα γυαλιά του ανθρώπου ο οποίος την πλησίασε. Και δεν ήταν μόνο αυτό. Στα σχόλια της ανάρτησης υπήρχαν πολλές υβριστικές αναφορές για την ίδια. Καταρρακωμένη, πήγε στην αστυνομία του Σάσεξ, όπου της απάντησαν πως δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα διότι η βιντεοσκόπηση σε δημόσιο χώρο δεν απαγορεύεται.
Η ιστορία αυτή παρουσιάστηκε στο BBC ως ένα από τα πολλά περιστατικά καταγραφής πολιτών –κυρίως γυναικών- από ανθρώπους που φορούν «έξυπνα γυαλιά» με σκοπό τη βιντεοσκόπηση για τη δημιουργία περιεχομένου για τα social media ή, στις πιο ακραίες περιπτώσεις, για εκβιασμό. Τα «έξυπνα γυαλιά» και κυρίως τα πιο σύγχρονα που ενσωματώνουν τεχνολογίες ΑΙ μπορούν να συνδέονται ασύρματα με το κινητό του χρήστη και να εκτελούν αρκετές από τις λειτουργίες του. Μία από αυτές είναι η λήψη φωτογραφιών και βίντεο με τη χρήση μικροσκοπικών καμερών που τοποθετούνται στον σκελετό των γυαλιών.
Oσο περνά ο καιρός όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα φορούν «έξυπνα γυαλιά». Μόνο το 2025, η Meta, η οποία προς το παρόν καταλαμβάνει περίπου το 80% της παγκόσμιας αγοράς, πούλησε περίπου επτά εκατομμύρια ζευγάρια, ενώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα επόμενα λίγα χρόνια η συνολική αγορά από όλους τους κατασκευαστές θα φτάσει στα 16 εκατ. ζευγάρια ετησίως. Τα «έξυπνα γυαλιά» είναι διαθέσιμα και στην ελληνική αγορά, σε τιμές που ξεκινούν από 100 ευρώ και φτάνουν στα 500 για ένα ζευγάρι Meta Ray-Ban Wayfarer.
Ανεξέλεγκτη χρήση
Ωστόσο, με περιστατικά όπως αυτά της νεαρής Αγγλίδας να βλέπουν όλο και πιο συχνά το φως της δημοσιότητας, το ερώτημα είναι αν η ανεξέλεγκτη χρήση των δυνατοτήτων των «έξυπνων γυαλιών» θέτει θέματα παραβίασης της ιδιωτικότητας των πολιτών. Δεν είναι μόνο τα «έξυπνα γυαλιά» που μπορεί να αποδειχθούν το gadget του μέλλοντος και να χρησιμοποιηθούν για όχι αγαθούς σκοπούς. Η, διαδικτυακή κυρίως, αγορά έχει πλημμυρίσει από προϊόντα τα οποία ενσωματώνουν κάμερες για να τραβούν φωτογραφίες και βίντεο χωρίς ο κάτοχός τους να γίνεται αντιληπτός. Πρόκειται για προϊόντα τα οποία είναι κυρίως κινεζικής προέλευσης και περιλαμβάνουν ρολόγια χειρός, τσάντες πλάτης, μπρελόκ, αλλά και αυτόνομες κάμερες που έχουν μέγεθος ζαριού και μπορούν να κρυφτούν πολύ εύκολα.
Η εικόνα του κάθε προσώπου είναι στοιχείο της προσωπικότητάς του που προστατεύεται από τα άρθρα 57 και 59 του Αστικού Κώδικα αλλά και από το Σύνταγμα.
O δικηγόρος Στέφανος Οικονόμου, ο οποίος ειδικεύεται σε ζητήματα προσωπικών δεδομένων, λέει στην «Κ» ότι η εικόνα του κάθε προσώπου είναι στοιχείο της προσωπικότητάς του που προστατεύεται από τα άρθρα 57 και 59 του Αστικού Κώδικα αλλά και από το Σύνταγμα. «Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα της ιδιωτικότητας και της αυτοδιάθεσης της εικόνας του, καθώς ο άνθρωπος εμφανίζεται δημόσια μόνον όταν αυτός θέλει και η εικόνα του δεν ανήκει στο κοινό αλλά μόνο σ’ αυτόν. Για τον λόγο αυτόν δεν επιτρέπεται κατ’ αρχήν σε κανέναν να αποτυπώσει με φωτογράφηση ή κινηματογράφηση ή να εκθέσει δημόσια π.χ. σε εφημερίδα ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την εικόνα άλλου χωρίς τη συναίνεσή του. Εξαιρέσεις υπάρχουν για δημόσια πρόσωπα, π.χ. πολιτικοί, καλλιτέχνες, ή σε δημόσιες εκδηλώσεις, π.χ. σε συγκεντρώσεις, ή όταν το αντικείμενο της φωτογράφισης δεν είναι το πρόσωπο αλλά π.χ. ένας δρόμος και τυχαίνει να πάρεις φευγαλέα φωτογραφία και έναν περαστικό, χωρίς να εστιάζεις σε αυτόν. Ο Ποινικός Κώδικας τιμωρεί την αθέμιτη παρακολούθηση με ειδικά τεχνικά μέσα», σημειώνει.
Ο κ. Οικονόμου τονίζει ότι η διαφορά των «έξυπνων γυαλιών» σε σύγκριση με άλλες συσκευές εγγραφής εικόνας και ήχου είναι ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να γίνονται αντιληπτά από τον στόχο τους. «Οπότε τίθεται το ερώτημα αν αυτή η διευκόλυνση είναι νόμιμη και θεμιτή. Εκ πρώτης όψεως είναι νόμιμη. Η τεχνολογία εξελίσσεται και αυτό δεν μπορεί να σταματήσει. Το πρόβλημα δεν είναι το μέσο αλλά η χρήση του. Αν ο χρήστης προβαίνει σε μαγνητοσκόπηση τρίτου χωρίς τη συναίνεσή του, αυτό είναι παράνομο. Το γεγονός όμως ότι κάποιος μπορεί να χρησιμοποιεί ένα “όργανο παρακολούθησης”, καθότι τα “έξυπνα γυαλιά” μπορούν να είναι και αυτό, και να κυκλοφορεί ανάμεσά μας χωρίς αυτό να γίνεται αντιληπτό δημιουργεί σίγουρα ανησυχίες. Και όταν αυτό το όργανο είναι και οικονομικά προσιτό και χρησιμοποιείται από εκατομμύρια, όπως ήδη γίνεται, είναι βέβαιο ότι κάποιοι θα κάνουν κακή χρήση».
Δύσκολη άσκηση ισορροπίας
Στο ερώτημα αν πρέπει να ληφθούν μέτρα για να μην ξεφύγει η κατάσταση από τον έλεγχο, ο κ. Οικονόμου λέει ότι πρόκειται για μια δύσκολη άσκηση ισορροπίας μεταξύ της ελευθερίας των πολιτών να έχουν τις συσκευές που επιθυμούν και της ανάγκης για προστασία της ιδιωτικότητας. «Θα μπορούσε όταν κάποιος έχει τα γυαλιά αυτά σε λειτουργία μαγνητοσκόπησης να ανάβει κάποια ένδειξη, ώστε αυτός που μιλάει μαζί του ή αυτός τον οποίο κοιτάζει να καταλαβαίνει ότι μαγνητοσκοπείται. Ακόμα και στις εθνικές οδούς, με τις κάμερες ασφαλείας που παίρνουν φωτογραφία από όσα οχήματα υπερβαίνουν τα όρια ταχύτητας, υπάρχουν προειδοποιητικές πινακίδες για τις κάμερες. Μήπως θα έπρεπε κάτι ανάλογο να γίνει και στη χρήση των μέσων παρακολούθησης; Μήπως θα έπρεπε να επιτρέπεται η χρήση τους μόνο σε δημόσιους ανοικτούς χώρους; Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Αν επιβληθεί κάτι τέτοιο για τα γυαλιά, τότε γιατί να μην επιβληθεί και για τα κινητά; Iσως η ευκολία που δίνουν τα γυαλιά αυτά, στο να μαγνητοσκοπείς τον τρίτο χωρίς να το καταλαβαίνει, να δικαιολογούν τη λήψη κάποιων μέτρων», λέει.
