Τις ιδρυτικές αρχές τις κρίνουν ήδη οι πολιτικοί αναλυτές. Την όλη παρουσίαση, οι επικοινωνιολόγοι. Τι μπορούμε όμως να πούμε, αισθητικά μιλώντας, και πιο ειδικά για το λογότυπο του νέου κόμματος του Αλέξη Τσίπρα; Πώς βλέπουν τον σχεδιασμό του οι σχεδιαστές οπτικής επικοινωνίας και οι γραφίστες; Και πώς σχολιάζουν αυτό το γωνιώδες, κόκκινο «Α» στη συντομογραφία «ΕΛΑΣ» της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης;
Στο «μικροσκόπιο» ζητήματα σχεδιαστικής αρτιότητας, συναισθηματικών συμβολισμών και πολιτικών συνειρμών.
«Δεν ένιωσα κάποια έκπληξη. Δεν περίμενα κάτι διαφορετικό, με δεδομένο το πλαίσιο των σημάτων που συναντάμε στην εγχώρια πολιτική σκηνή. Υπάρχει μια οπτική γλώσσα στα περισσότερα κόμματα της Ελλάδας, η οποία χαρακτηρίζεται από μια ουδετερότητα και μια φιλικότητα προς τον αποδέκτη, ενώ στο κομμάτι της υλοποίησης δεν διαθέτει υψηλή τεχνική», λέει ο Δημήτρης Κολιαδήμας, ιδρυτής και creative director του Semiotik Design Agency. Το λογότυπο της ΕΛΑΣ, συνεχίζει, μοιάζει να προέκυψε από κάποια στρατηγική, πολιτική απόφαση, παρά σχεδιαστική. «Το μπλε και το κόκκινο έχουν συγκεκριμένους πολιτικούς συνειρμούς. Οταν λοιπόν επιλέγονται, δείχνουν ότι προσπαθεί κανείς να ανοίξει τη βεντάλια και να είναι πολυσυλλεκτικός, ότι θέλει να γίνει κατανοητό στον αποδέκτη ότι είναι ανοιχτός σε πολιτικές κατευθύνσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα είναι και αισθητικά κομψό», αναφέρει ο κ. Κολιαδήμας και συμπληρώνει: «Αν έχετε παρατηρήσει, ο συγκεκριμένος χρωματικός κώδικας ανήκει και σε άλλους κλάδους, όπως εταιρείες ευρείας κατανάλωσης. Το σήμα της AVIN, π.χ., μπλε – κόκκινο είναι και αυτό». Οσο για το αιχμηρό, κόκκινο «Α», ο σχεδιαστής το θεωρεί «θορυβώδες» και το εντάσσει στο σύνολο της γραφής του λογοτύπου. «Η οποία», διευκρινίζει, «δεν δείχνει τεχνική αρτιότητα στην εκτέλεσή της. Δεν φανερώνει ότι έχει δημιουργηθεί από τυπογραφικό σχεδιαστή».
Ο Δημήτρης Παπάζογλου, ιδρυτής του σχεδιαστικού στούντιο DpS Athens, παρατηρεί ότι το γωνιώδες «Α» παραπέμπει στο παλιό λογότυπο του ΣΥΡΙΖΑ. Τυπογραφικά μιλώντας, θεωρεί ότι «είναι άθλιο σαν σχήμα και η εκτέλεσή του τρομερά ερασιτεχνική – οι ισορροπίες, οι γραμμές, τα πάντα». Ωστόσο, αυτό το «φθηνό σχεδιαστικό τέχνασμα», όπως το χαρακτηρίζει, δεν είναι το μόνο ζήτημα του κ. Παπάζογλου με το λογότυπο του νέου κόμματος. «Με όρους σχεδιαστικούς, είναι ένα πολύ ευτελές, κακό, φθηνό λογότυπο», λέει ο σχεδιαστής, κάτι που για εκείνον μεταφράζεται και στην απουσία πολιτικού προγράμματος. «Τι αντανακλά αυτή η οπτική ταυτότητα; Την απουσία επαγγελματισμού και αισθητικού κριτηρίου, κάτι που μεταφράζεται επίσης και στο τι πρεσβεύει κανείς. Είναι σαν να είπαν οι επικοινωνιολόγοι ότι χρειάζεται κάτι μαζικό, λαϊκό, για να γίνει viral. Το ίδιο πρόβλημα έχει όλος ο κομματικός χώρος», λέει ο κ. Παπάζογλου. «Και είμαι σίγουρος ότι οι άνθρωποι που ενεπλάκησαν στο συγκεκριμένο λογότυπο θεωρούν όσα υιοθετήθηκαν τελικά –τα χρώματα, τη γραμματοσειρά, το όνομα– πολύ επιτυχημένα», προσθέτει ο σχεδιαστής και συμπληρώνει: «Οι άνθρωποι αυτοί καλούνται να σχεδιάσουν το “αύριο” μιας χώρας, ενός τόπου. Ετσι αντιλαμβάνονται τον σχεδιασμό του: πρόχειρο, ευτελή, με κακά quality standards».
«Δύσκολες ασκήσεις»
Για τον Δημήτρη Φακίνο, διευθυντή των Ελληνικών Βραβείων Γραφιστικής και Εικονογράφησης (ΕΒΓΕ) και του European Design Festival, τα πολιτικά σήματα είναι από τις «δύσκολες» ασκήσεις στον χώρο της οπτικής επικοινωνίας. «Δεν καλούνται μόνο να είναι αισθητικώς λειτουργικά, αλλά να συμπυκνώσουν ιδεολογία, ιστορικές αναφορές, συναισθηματικούς συμβολισμούς και πολιτικές ισορροπίες, μέσα σε ελάχιστο χώρο», λέει ο κ. Φακίνος, τονίζοντας και τη σημασία του χρόνου που απαιτείται ώστε ένα κομματικό λογότυπο να «καθίσει» στη συλλογική αντίληψη και να καταστεί οικείο. «Το συγκεκριμένο σήμα δείχνει ξεκάθαρα ότι επιχειρεί να συνδυάσει δύο διαφορετικές αναφορές: από τη μία, μια πιο εθνική, σταθερή και θεσμική εικόνα μέσω του μπλε χρώματος και, από την άλλη, μια πιο αγωνιστική ή ριζοσπαστική ταυτότητα μέσω του κόκκινου “Α” και του αστεριού. Η πρόθεση είναι σαφής και εύκολα αναγνώσιμη», συνεχίζει ο κ. Φακίνος και προσθέτει: «Ωστόσο, σχεδιαστικά η σύνθεση μοιάζει να δυσκολεύεται να ενοποιήσει αυτά τα στοιχεία σε ένα πραγματικά συνεκτικό σύνολο. Το κόκκινο “Α” λειτουργεί σχεδόν σαν αυτόνομο σύμβολο μέσα στη λέξη, αποσπώντας υπερβολικά την προσοχή από τα υπόλοιπα γράμματα. Αντί να ενσωματώνεται οργανικά στο λεκτικό, μοιάζει να “παρεμβάλλεται” σε αυτό. Ετσι, το μάτι σταματά περισσότερο στο σύμβολο παρά στη συνολική μορφή του ονόματος». Συνολικά, λέει ο κ. Φακίνος, «πρόκειται για ένα σήμα με σαφή πολιτική πρόθεση και ευδιάκριτους συμβολισμούς, το οποίο όμως μοιάζει περισσότερο να προσπαθεί να συμβιβάσει διαφορετικές ταυτότητες παρά να τις μετατρέψει σε μια πραγματικά ενιαία και σύγχρονη οπτική γλώσσα».
Τέλος, ο γραφίστας και τυπογραφικός σχεδιαστής Γιάννης Καρλόπουλος σημειώνει ότι το κόκκινο «Α» είναι μια υπενθύμιση του αστεριού που εμφανιζόταν στο λογότυπο του παλιού Συνασπισμού και το οποίο, ενώ πέρασε στον ΣΥΡΙΖΑ με πιο απλές γραμμές, τώρα είναι πιο εμφατικό. Οπως εκτιμά, ωστόσο, τέτοια σχεδιαστικά στοιχεία δεν παίζουν πια τόσο μεγάλο ρόλο στην αποτελεσματικότητα και στην επιδραστικότητα της οπτικής επικοινωνίας. «Ειδικά όταν το όνομα ενός πολιτικού φορέα έχει συνηχήσεις παράξενες, όπως συμβαίνει με την ΕΛΑΣ, τότε τα στοιχεία του λογοτύπου υποβαθμίζονται από το “ηχητικό” κομμάτι», λέει ο κ. Καρλόπουλος. «Εν ολίγοις τα πάντα κρίνονται από το περιεχόμενό τους και συνδυάζονται έπειτα με αυτό που έχεις κάνει πράξη. Καμία οπτική ταυτότητα δεν είναι ικανή από μόνη της να νοηματοδοτήσει ένα άυλο πράγμα. Οπως και στα προϊόντα, είτε είναι μπισκότα είτε σοκολάτες, συνδέεις μια συσκευασία με μια συγκεκριμένη γεύση, έτσι και η άυλη γεύση μιας πολιτικής οργάνωσης δημιουργεί τις δικές της συνδέσεις».
