Eνα νέο βιβλίο δύο συναδέλφων που επιμένουν να ασχολούνται ακατάπαυστα με το Κυπριακό, την πληγή του Ελληνισμού που παραμένει ανοιχτή επί 52 χρόνια, έρχεται να ρίξει άπλετο φως σε πτυχές της σκοτεινής εκείνης περιόδου, αποκαλύπτοντας τι ακριβώς συνέβη τις κρίσιμες στιγμές που προηγήθηκαν της εισβολής.
Ο Κώστας Βενιζέλος και ο Μιχάλης Ιγνατίου επανέρχονται με μία επικαιροποιημένη –αν και στην πραγματικότητα πρόκειται για σχεδόν νέα– έκδοση του βιβλίου τους «Τα μυστικά αρχεία του Κίσινγκερ», που κυκλοφόρησε τον χειμώνα του 2002 για τα απόρρητα αρχεία του Χένρι Κίσινγκερ, του ραδιούργου Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών που έλεγχε απολύτως την υπερδύναμη τις ημέρες του πραξικοπήματος εναντίον του προέδρου και Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και της τουρκικής εισβολής που ακολούθησε.
Το βιβλίο, από τις εκδόσεις Ρίζες, περιλαμβάνει ένα νέο πακέτο εγγράφων τα οποία μέχρι σήμερα δεν γνωρίζαμε. Τα ανακάλυψαν –ήταν ένα απρόσμενο «δώρο», όπως αναφέρουν οι συγγραφείς– στα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ αλλά και του Λευκού Οίκου, καθώς ο Κίσινγκερ φορούσε και το καπέλο του συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας του τότε προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον.
Ο τελευταίος, μέσα στην απόγνωση της επερχόμενης παραίτησής του για το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ, ησχολείτο μέχρι και τα μεσάνυχτα της 19ης Ιουλίου (ώρα Καλιφόρνιας, άρα τις πρωινές ώρες στην Κύπρο, όταν είχε ξεκινήσει η τουρκική εισβολή) με την Κύπρο. Και «ενοχλούσε» τον υπουργό του των Εξωτερικών, ο οποίος είχε επιλέξει να χειρισθεί προσωπικά το συγκεκριμένο ζήτημα.
Εναυσμα για να διαβάσουν από την αρχή τα αρχεία του Κίσινγκερ –και το αναφέρουν– ήταν το βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά «Ενα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974», το οποίο περιλαμβάνει το συγκλονιστικό ηχητικό ντοκουμέντο από τη συνεδρίαση των ηγετικών στελεχών της χούντας των Αθηνών τις ώρες που εξελισσόταν η τουρκική εισβολή. Ηταν βέβαιοι ότι είχαν διαβάσει σε έγγραφα κάποιες από τις κουβέντες του Δημήτρη Ιωαννίδη, που αναφέρονται στο ηχητικό αυτό ιστορικό ντοκουμέντο. Ιδιαίτερα την αναφορά του «αόρατου» δικτάτορα για το προγεφύρωμα από την Κερύνεια στη Λευκωσία.
Και όντως αποδείχθηκε ότι είχαν δίκιο. Διότι και ο Ετσεβίτ αναφέρεται σε προγεφύρωμα και μάλιστα σε συνομιλία του με τον Κίσινγκερ. Μέσω των νέων εγγράφων λύνονται οι περισσότερες απορίες που είχαμε για τη μεγαλύτερη τραγωδία του Ελληνισμού μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο.
Εχουν απαντηθεί όλες και μέσα από το βιβλίο τους δείχνουν με σιγουριά τον «Ενοχο», όπως αναφέρει και ο τίτλος του βιβλίου, που συμπληρώνεται από τη φράση: «Η εντολή του Κίσινγκερ, η εκτέλεση του πραξικοπήματος από τον Ιωαννίδη και η εισβολή των Τούρκων το 1974».
Η επιστολή Νίξον και το «αόρατο» χέρι
Οι συγγραφείς δέχονται απολύτως τον ισχυρισμό του πρέσβη Τζέιμς Σπέιν, τότε δεύτερου στην ιεραρχία της αμερικανικής πρεσβείας στην Αγκυρα, ο οποίος έγραψε στο βιβλίο του και κατέθεσε για το αρχείο ιστορίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι κρατούσε στα χέρια του επιστολή του Ρίτσαρντ Νίξον προς τον Τούρκο πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετσεβίτ, με την οποία τον απειλούσε ανοικτά εάν προχωρούσε στην εισβολή εναντίον της Κύπρου.
Γράφουν ότι τη 19η Ιουλίου, παραμονή της εισβολής, ο Σπέιν και ο τότε πρέσβης Γουίλιαμ Μακόμπερ ήταν εντεταλμένοι να παραδώσουν στον Τούρκο πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετσεβίτ επείγουσα επιστολή του προέδρου Νίξον, που απαιτούσε, με σκληρή γλώσσα, να μην εισβάλει στην Κύπρο. Η επιστολή αυτή δεν παραδόθηκε ποτέ. Το ερώτημα που θέτει το βιβλίο, γιατί και ποιο «αόρατο χέρι» τους εμπόδισε να την παραδώσουν, οδηγεί, σύμφωνα με τους συγγραφείς, απευθείας στον ένοχο.
Αλλά το σημείο που διαφοροποιεί το βιβλίο από άλλα παρόμοια είναι το επιθετικό συμπέρασμα των συγγραφέων ότι ο Ελληνοαμερικανός πράκτορας της CIA Γκας Λάσκαρης Αβρακώτος ήταν αυτός που μετέφερε στον Δημήτρη Ιωαννίδη την εντολή από την Ουάσιγκτον για το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου. Ο Ιγνατίου αναφέρει σε προσωπικό τόνο ότι μίλησε με πράκτορες της υπηρεσίας, που του επιβεβαίωσαν την πληροφορία.
Οπως είπε στην «Κ», προβληματίστηκε πολύ για το αν έπρεπε να προχωρήσει με τη δημοσίευση, επειδή οι πράκτορες του μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας. Αλλά ανέλαβε την ευθύνη αυτή, καθώς, όπως δήλωσε, «ήταν ένα κοινό μυστικό ο ρόλος του Αβρακώτου, που όλοι το λέγαμε στις συζητήσεις μας, όλοι το ψιθυρίζαμε στις δεξιώσεις των πρεσβειών, αλλά δεν το γράφαμε. Είχα δημοσιεύσει ένα κείμενο για το θέμα τον Δεκέμβριο του 2005 στην εφημερίδα “Εθνος” και μου προκάλεσε μεγάλη εντύπωση ότι ξεκίνησα να λαμβάνω θετικά σχόλια, ειδικά από Αμερικανούς αξιωματούχους που είχαν υπηρετήσει στην Ελλάδα, στην Τουρκία και στην Κύπρο».
Το βιβλίο των συναδέλφων είναι τόσο περιγραφικό με τη συμπερίληψη λεπτομερειών από συναντήσεις, από τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, από απόρρητα έγγραφα, που διαβάζεται σαν ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα που, δυστυχώς, είναι η πραγματικότητα. Είναι η αφήγηση μιας άνευ προηγουμένου τραγωδίας. Γράφουν: «Στις 19 και στις 20 Ιουλίου 1974 διεξάγονται συνομιλίες και πραγματοποιούνται τηλεφωνικές συνδιαλέξεις από την Ουάσιγκτον και το Σαν Κλεμέντε της Καλιφόρνιας προς την Αγκυρα, την Αθήνα, το Λονδίνο και την έδρα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Οι συνδιαλέξεις περιλαμβάνονται σε νέο πακέτο εγγράφων μερικών εκατοντάδων σελίδων που αποχαρακτηρίστηκαν και εξασφαλίσαμε από επίσημες αμερικανικές πηγές. Αρκετά από τα κείμενα είναι λογοκριμένα, με τρόπο όμως που τις περισσότερες φορές μπορεί κανείς να καταλήξει σε ασφαλή συμπεράσματα.
Σε όλες τις συζητήσεις συμμετέχει ο ίδιος ο Χένρι Κίσινγκερ, ο οποίος –μελετώντας κανείς τα λεγόμενά του– εκπέμπει μία “ενοχική στάση”, καθώς, όπως αποκάλυψε ο πρέσβης Τζέιμς Σπέιν, στο επίμαχο τηλεφώνημά του στον Μπουλέντ Ετσεβίτ, ώρες πριν από την εισβολή, “συμφωνεί” με την κατάληψη ενός μικρού κομματιού γης της Κύπρου. Ο Τούρκος πρωθυπουργός το χαρακτηρίζει προγεφύρωμα, ώστε να το χρησιμοποιήσει ως “μοχλό πίεσης” (leverage) στις συνομιλίες που θα διεξαχθούν ως αποτέλεσμα της τουρκικής εισβολής –που ο Κίσινγκερ χαρακτηρίζει επίμονα επέμβαση– εναντίον της Μεγαλονήσου. Ο Κίσινγκερ έκανε μία αναιμική προσπάθεια να αλλάξει τη γνώμη του Ετσεβίτ, αφήνοντας ξεκάθαρα να εννοηθεί ότι θα βοηθήσει την Τουρκία στην επίτευξη των στόχων της στην Κύπρο με άλλα μέσα.
Ομως δεν χρησιμοποίησε τα αμερικανικά “όπλα” που είχε στη διάθεσή του για να τον σταματήσει. Δεν τον απείλησε, όπως έκαναν οι Αμερικανοί πρόεδροι το 1964 και το 1967, αλλά επέλεξε την “πειθώ” με… παρακλήσεις, αυτός ο ψυχρός, πανίσχυρος υπουργός Εξωτερικών της υπερδύναμης.
Ο Σπέιν έγραψε χαρακτηριστικά: Ο Χένρι (σ.σ. Κίσινγκερ) έλεγε στον Μπουλέντ (σ.σ. Ετσεβίτ) ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προτιμούσαν η Τουρκία να μην εισβάλει, αλλά αποδέχονταν το ενδεχόμενο ότι ίσως να ήταν αναγκαίο. Ως αντάλλαγμα, ο Τούρκος πρωθυπουργός υποσχέθηκε αυτοσυγκράτηση και διαπραγματεύσεις.
Ο ρόλος Αβρακώτου – Οι συγγραφείς συμπεραίνουν ότι ο Ελληνοαμερικανός πράκτορας της CIA Γκας Λάσκαρης Αβρακώτος ήταν αυτός που μετέφερε στον Δημήτρη Ιωαννίδη την εντολή από την Ουάσιγκτον για το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου.
Ο Ετσεβίτ έκλεισε το τηλέφωνο, μας χαιρέτησε, και είπε ότι ήταν πολύ ικανοποιημένος με την κατανόηση του φίλου του “Χένρι”, αποκάλυψε ο Σπέιν, ο οποίος έζησε “ζωντανά”, στην Αγκυρα, τις ώρες πριν από την τουρκική εισβολή.
Εκείνες τις στιγμές, οι συνεργάτες του στην Ουάσιγκτον δεν γνωρίζουν τι ακριβώς είπε (και συμφώνησε) με τον Ετσεβίτ, και προσπαθούν πραγματικά να σταματήσουν τους Τούρκους επιβάλλοντας μία άμεση εκεχειρία, χρησιμοποιώντας μάλιστα ως απειλή ένα εμπάργκο όπλων προς την Τουρκία.
Γεγονός είναι ότι όλες οι προσπάθειες των συνεργατών του Κίσινγκερ και ειδικά του υφυπουργού Εξωτερικών, Τζόζεφ Σίσκο, αντιμετωπίζονται με κυνισμό από τον υπουργό Εξωτερικών, που δείχνει να λαμβάνει “αποφάσεις της στιγμής”, αν και στα μάτια του ανεξάρτητου παρατηρητή φαίνονται –και είναι κατά την άποψή μας– ως μελετημένες από καιρό».
Η μόνη «λογική λύση»
Στον πρόλογό του ο Μιχάλης Ιγνατίου αναφέρει: (Στο βιβλίο) επίσης, αποκαλύπτονται τα παραμύθια του Χένρι Κίσινγκερ περί δήθεν «ειρηνευτικής επιχείρησης» στην Κύπρο. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών δεν είχε κανένα πρόβλημα με τη δημιουργία τουρκικού προγεφυρώματος στο νησί.
Παράλληλα, παρουσιάζουμε τις προκλητικές παρεμβάσεις του Κίσινγκερ για τη μη επιστροφή του Μακαρίου, την επιβολή της λύσης του Γλαύκου Κληρίδη και το προκλητικό δίλημμα που ετίθετο από την πλευρά του Αμερικανού υπουργού: Κληρίδης ή διπλή ένωση.
Εγγραφο που δημοσιεύεται στην παρούσα έκδοση αποκαλύπτει πώς εμφανίσθηκε η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία στο προσκήνιο. Πώς βρέθηκε στο τραπέζι και γιατί δεν έφυγε ποτέ έκτοτε.
Η μόνη «λογική» λύση για την Κύπρο –η πιο συμφέρουσα σημειώνουμε εμείς για την Αμερική– περιγράφεται ως εξής από τον τότε επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ:
«Να αποφευχθεί ο ελληνοτουρκικός πόλεμος, να επιστρέψουν οι πολιτικοί (στην Ελλάδα), να κοπεί ο δρόμος της επιστροφής του Μακαρίου με την ανάληψη της Προεδρίας από τον Κληρίδη και να ξεκινήσουν οι συνομιλίες με δεδομένο ότι η Τουρκία έβαλε το πόδι της στην Κύπρο, άρα έχει δήθεν και δικαιώματα».
Στον επίλογο, ο Κώστας Βενιζέλος σημειώνει: Στις κρίσιμες εκείνες ημέρες δύο περιστατικά δημιουργούν εύλογες υποψίες. Ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, Χένρι Τάσκα, και ο συνάδελφός του στην Aγκυρα, Γουίλιαμ Β. Μακόμπερ Τζούνιορ, απέφυγαν να μεταφέρουν μηνύματα, που ενδεχομένως να ανέτρεπαν πολλά από τα γεγονότα το 1974.
• Ο πρώτος αρνήθηκε να μεταφέρει μήνυμα στον δικτάτορα Ιωαννίδη για να μην προχωρήσει σε ανατροπή του Μακαρίου.
• Ο δεύτερος να δώσει στον Ετσεβίτ επιστολή του προέδρου των ΗΠΑ, Ρίτσαρντ Νίξον, με την οποία προειδοποιούσε την Αγκυρα να μην προχωρήσει σε εισβολή στην Κύπρο.
Τι έγινε και δεν υλοποιήθηκαν οι οδηγίες; Στασίασαν οι Αμερικανοί πρέσβεις ή υπάκουσαν σε μια αόρατη δύναμη, που δεν μπορεί παρά να ήταν ο Χένρι Κίσινγκερ; Σε καμία περίπτωση δεν μπορούσαν να ενεργήσουν χωρίς τις οδηγίες του πολιτικού τους προϊσταμένου.
«Δεν καταδικάστηκαν ποτέ…»
Ο Βενιζέλος τονίζει και τα παρακάτω: Ο Χένρι Κίσινγκερ –κι αυτό δεν αποτελεί άλλοθι για τα λάθη που έγιναν από την ελληνική πλευρά, ούτε άφεση αμαρτιών σε όσους πρόδωσαν την πατρίδα μας (δηλαδή τη χούντα και την ΕΟΚΑ Β΄)– διέπραξε ένα σοβαρό έγκλημα σε βάρος της Κύπρου, το οποίο βιώνουμε ακόμα.
Είναι ένοχος, έστω κι αν δεν έχει καταδικαστεί από κανένα διεθνές δικαστήριο. Ακόμη και τώρα, που έχει φύγει από τη ζωή, στις 29 Νοεμβρίου 2023, κανένα άλλοθι δεν μπορεί να του προσφερθεί. Ενοχοι είναι και οι ελληνόφωνοι προδότες, της χούντας των Αθηνών και οι άνθρωποί της στο νησί, οι οποίοι ποτέ δεν καταδικάσθηκαν για το έγκλημα κατά της Κύπρου.
