ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. «Συνεχίστε να μας παρακολουθείτε», ήταν η απάντηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όταν, στη συνέντευξη Τύπου μετά τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, ρωτήθηκε για το μέλλον των S-400. Η απάντηση αυτή προκάλεσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ο Τούρκος πρόεδρος θέλησε ουσιαστικά να δείξει ότι οι διαβουλεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη.
Η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Τουρκία και η συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φάνηκε να επισημοποιεί τις διαβουλεύσεις που είχαν ήδη ξεκινήσει μεταξύ Ουάσιγκτον, Αγκυρας και Μόσχας, με στόχο η Τουρκία να μεταπωλήσει τους S-400 σε τρίτη χώρα και να ανοίξει έτσι ο δρόμος για την απόκτηση των F-35 από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για πρώτη φορά η Ρωσία, μέσω του εκπροσώπου του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, παραδέχθηκε δημοσίως ότι το ζήτημα των S-400 είναι εξαιρετικά ευαίσθητο, αποκαλύπτοντας πως «υπήρξαν επαφές για το θέμα και οι επαφές αυτές θα συνεχιστούν». Αλλωστε η συμφωνία μεταξύ Μόσχας και Aγκυρας προβλέπει ότι οποιαδήποτε μεταπώληση του συστήματος σε τρίτη χώρα μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με τη συγκατάθεση της Ρωσίας. Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν στις 16 και 17 Ιουνίου είχε ταξιδέψει στη Μόσχα και είχε συναντηθεί με τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ αλλά και τον Βλαντιμίρ Πούτιν.
«Κατ’ αρχήν συμφωνία» – Η τουρκική εφημερίδα Hurriyet υποστήριξε ότι έχει ήδη επιτευχθεί κατ’ αρχήν συμφωνία για τους S-400 και απομένουν μόνο τεχνικές λεπτομέρειες. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι επικρατέστεροι υποψήφιοι αγοραστές είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κατάρ.
Η τουρκική εφημερίδα Hurriyet υποστήριξε ότι έχει ήδη επιτευχθεί κατ’ αρχήν συμφωνία και απομένουν μόνο ορισμένες τεχνικές λεπτομέρειες. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι επικρατέστεροι υποψήφιοι αγοραστές είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κατάρ.
Στόχος της Aγκυρας είναι να απεγκλωβιστεί από το πρόβλημα της κατοχής του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την παραλαβή των έξι F-35 που παραμένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά το ότι η Τουρκία έχει ήδη καταβάλει το «τίμημά» τους.
Στην τουρκική πρωτεύουσα θεωρούν ότι οι προσωπικές σχέσεις που έχει αναπτύξει ο Τούρκος πρόεδρος με τον Ντόναλντ Τραμπ μπορούν να επιταχύνουν και τις υπόλοιπες διαδικασίες, ώστε η Aγκυρα να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35 είτε ως αγοραστής είτε ως συμπαραγωγός.
Δίλημμα για την Ουάσιγκτον
Μετά τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, στην Aγκυρα επικρατεί η εκτίμηση ότι η διαπραγματευτική θέση της Τουρκίας έχει ενισχυθεί. Τούρκοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ καλούνται πλέον να επιλέξουν ανάμεσα στην Τουρκία και στο Ισραήλ, το οποίο αντιδρά έντονα στην προοπτική πώλησης F-35 στην Aγκυρα. Παράλληλα, εκτιμούν ότι και η Αθήνα επιχειρεί να δημιουργήσει εμπόδια στην τουρκική προσπάθεια.
Ο Χακάν Φιντάν, σε συνέντευξή του στο τηλεοπτικό δίκτυο TRT, περιέγραψε τον τρόπο σκέψης της τουρκικής κυβέρνησης: «Η Τουρκία, όπως έχει φίλους, έτσι κατά καιρούς έχει και αντιπάλους ή χώρες που δεν τη βλέπουν με συμπάθεια. Βλέπουμε ότι ορισμένες χώρες ασκούν δραστηριότητες λόμπινγκ στις ΗΠΑ. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία έχει αποκτήσει τόσο μεγάλο κύρος και παράγει σημαντική επιρροή, είναι φυσικό και άλλοι να κινητοποιούνται προς διαφορετική κατεύθυνση. Πιστεύω ότι η αμερικανική πολιτική εισέρχεται σε μια φάση κατά την οποία θα βρεθεί σε δίλημμα: από τη μία, αναγνωρίζει τη σημασία της Τουρκίας και, από την άλλη, δέχεται πιέσεις από παράγοντες που επιδιώκουν να την επηρεάσουν αρνητικά. Η διαχείριση αυτής της κατάστασης είναι έργο της διπλωματίας. Γι’ αυτό υπάρχουμε κι εμείς. Ελπίζω ότι και αυτό το ζήτημα θα το αντιμετωπίσουμε και τελικά θα το επιλύσουμε».
Ενώ η προσοχή όλων ήταν στραμμένη στη σύνοδο του ΝΑΤΟ και στη συνάντηση Τραμπ – Ερντογάν, ο Χακάν Φιντάν είχε ξεχωριστή συνάντηση με τον Μάρκο Ρούμπιο, κατά την οποία συζητήθηκαν οι τεχνικές λεπτομέρειες που αφορούν τις κυρώσεις CAATSA, το πρόγραμμα των F-35, αλλά και την προμήθεια κινητήρων F110 για το μαχητικό Kaan.
Τον Αμερικανό πρόεδρο συνόδευε και διακομματική αντιπροσωπεία γερουσιαστών. Αν και παρέμειναν στο παρασκήνιο, οι τοποθετήσεις τους προς τους δημοσιογράφους είχαν ιδιαίτερη σημασία. Η επικεφαλής της αντιπροσωπείας, Τζιν Σαχίν, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Εάν βρεθεί μια αποδεκτή λύση σχετικά με τους S-400, η Τουρκία μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35». Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί κάποιο αναλυτικό σχέδιο.
Οι γερουσιαστές επισήμαναν επίσης ότι ούτε η αποσυναρμολόγηση των S-400 ούτε η αποθήκευσή τους σε αμερικανική βάση θα ήταν επαρκείς κινήσεις ώστε ο Αμερικανός πρόεδρος να μπορέσει να ζητήσει από το Κογκρέσο την άρση των κυρώσεων CAATSA. Για τον λόγο αυτό, τα σενάρια μεταπώλησης των S-400 σε τρίτη χώρα άρχισαν να αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη δυναμική.
Τα ραντεβού του Φιντάν – Τον Ιούνιο, ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν ταξίδεψε στη Μόσχα για επαφές με τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ αλλά και με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Επίσης, στο περιθώριο της πρόσφατης συνόδου του ΝΑΤΟ στην
Αγκυρα, είχε συνάντηση και με τον Μάρκο Ρούμπιο.
Η Τουρκία δεν χρησιμοποίησε ποτέ επιχειρησιακά τους S-400 που εγκατέστησε το 2019, με εξαίρεση μία δοκιμαστική βολή στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Eκτοτε τα συστήματα παραμένουν αποθηκευμένα σε στρατιωτική βάση κοντά στην Αγκυρα. Ωστόσο, η πολιτική τής «μη χρήσης» δεν καλύπτει τις προϋποθέσεις που θέτει η αμερικανική νομοθεσία.
Ανοίγει ο δρόμος
Στην Aγκυρα θεωρούν ότι η άρση των κυρώσεων CAATSA θα ανοίξει τον δρόμο για μια νέα εποχή στη συνεργασία της τουρκικής και της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας. Πρώτος στόχος είναι η παραλαβή των έξι F-35 που παραμένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκτιμούν ότι, εφόσον γίνει αυτό το πρώτο βήμα, σταδιακά θα ανοίξει και η διαδικασία για την υπέρβαση των υπόλοιπων νομικών εμποδίων και την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Αναγνωρίζουν, πάντως, ότι πρόκειται για μια διαδικασία που θα απαιτήσει χρόνο και επιμονή.
Τούρκοι αναλυτές επισημαίνουν ότι ο αποκλεισμός της χώρας από το πρόγραμμα έχει δημιουργήσει σοβαρό τεχνολογικό κενό στην πολεμική αεροπορία. Υπογραμμίζουν, μάλιστα, ότι εάν η Αγκυρα αποκτήσει τελικά τα F-35, θα χρειαστεί να εκπαιδευτεί μια νέα γενιά πιλότων στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς οι περισσότεροι από όσους είχαν εκπαιδευθεί στο συγκεκριμένο αεροσκάφος έχουν πλέον αποστρατευθεί.
Παράλληλα, πηγές από την Τουρκία αναφέρουν ότι η Aγκυρα «παγώνει» προσωρινά το πρόγραμμα προμήθειας των F-16 μέχρι να «κλειδώσει» οριστικά το ζήτημα των κινητήρων F110 για το Kaan.
Η τουρκική πλευρά επιθυμεί να επικεντρώσει τις προσπάθειές της στο μαχητικό αεροσκάφος τουρκικής σχεδίασης και κατασκευής Kaan, καθώς αναμένει την παραλαβή 80 κινητήρων F110 από τις Ηνωμένες Πολιτείες. «Την Πέμπτη έληξε η προβλεπόμενη από τον νόμο προθεσμία ενημέρωσης του Κογκρέσου για τους κινητήρες F110 και αναμένουμε ότι δεν θα προκύψουν προβλήματα», δήλωσε ο Χακάν Φιντάν.
