Τις τελευταίες εβδομάδες η κινητικότητα στη Λιβύη ήταν εντατική. Τόσο στην Τρίπολη, όπου εδρεύει η κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τον Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπειμπά, όσο και στη Βεγγάζη, την έδρα των Χαφτάρ της ανατολικής Λιβύης και της λιβυκής εθνοσυνέλευσης.
Στη διχασμένη από τον εμφύλιο πόλεμο χώρα βρέθηκε ο Μασάντ Μπούλος, προσωπικός απεσταλμένος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ταυτόχρονα με Ευρωπαίους παράγοντες που επιχειρούν να εισέλθουν στον αγώνα για την αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της Λιβύης, αλλά και τους Τούρκους, οι οποίοι αντιλαμβάνονται ότι το παιχνίδι στη χώρα με το πλούσιο υπέδαφος έχει αρχίσει να προσελκύει τους πιο μεγάλους παίκτες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας.
Νέες διευθετήσεις
Σε αυτό το μεγάλο παιχνίδι που εξελίσσεται λίγα ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης, η Αθήνα επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτούς τους διαύλους, όπως έδειξαν η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ, υπαρχηγού των ενόπλων δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης, στην Αθήνα αλλά και οι επαφές σε χαμηλότερο επίπεδο στην Τρίπολη, στις αρχές του μήνα (εκεί βρέθηκε η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου).
Ωστόσο, τα όρια της ελληνικής επιρροής είναι μάλλον πεπερασμένα, ειδικά όταν οι μεσαίοι δρώντες στη Λιβύη, κυρίως η Τουρκία, η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) πλέον αναζητούν τρόπους μεταξύ τους συνεννόησης στο έδαφος.
Ο λόγος για όλη αυτή την κινητοποίηση οφείλεται, κυρίως, στην παρουσία του κ. Μπούλος, ο οποίος έχει αναλάβει για λογαριασμό του κ. Τραμπ να προωθήσει την ενοποίηση της Λιβύης. Ο κ. Μπούλος μπήκε βέβαια στο παιχνίδι με τη συνήθη, για τα δεδομένα της κυβέρνησης Τραμπ, ορμητικότητα. Πρότεινε ένα σχήμα ενοποίησης με ρόλο για τον πρωθυπουργό της Δύσης Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά και τον διάδοχο της Ανατολής Σαντάμ Χαφτάρ.
Κάτι που ενόχλησε όχι μόνο τον Μοχάμεντ αλ Μενφί, νυν πρόεδρο της Λιβύης, αλλά και διάφορους ακόμα ισχυρούς παράγοντες της μεγάλης χώρας με τις ισχυρές φυλές. Και τούτο παρά το γεγονός ότι κάποιες πρωτοβουλίες του κ. Μπούλος, όπως οι κοινές ασκήσεις των ενόπλων δυνάμεων Ανατολής και Δύσης, με τη συνεργασία και των Τούρκων, είναι γενικά αποδεκτές.
Πάντως δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες αντιδράσεις στο σχέδιο Μπούλος προέρχονται από τη Μισράτα που –εκτός από πατρίδα του πρωθυπουργού Ντμπεϊμπά– είναι και η οικονομική «ατμομηχανή» της Λιβύης, με ένα μεγάλο λιμάνι το οποίο αποτελεί τη βασική αρτηρία της χώρας, αλλά έχει δύο βασικές ιδιαιτερότητες.
Η πρώτη είναι ότι το λιμάνι ανήκει στην κινεζική Cosco, η οποία φιλοδοξεί να μετατρέψει τη Μισράτα σε ένα ακόμα σημείο πρόσβασης στην Αφρική, μάλιστα ανακοίνωσε τη σύνδεση με λιμάνι της Κίνας στις αρχές Μαΐου. Η δεύτερη ιδιαιτερότητα της Μισράτα είναι ότι αποτελεί την πιο τουρκόφιλη περιοχή της Λιβύης, με οθωμανική παράδοση, αλλά και πιο πρακτικές παραχωρήσεις, όπως, για παράδειγμα, ενός προβλήτα που το τουρκικό ναυτικό χρησιμοποιεί για να ελλιμενίζονται φρεγάτες ή μικρότερα σκάφη που καταπλέουν στη Λιβύη.
Χορός κατασκόπων – Μέσα σε λίγες ημέρες ο επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Αιγύπτου Χασάν Ρασάντ και ο Ιταλός ομόλογός του, στρατηγός Τζοβάνι Καραβέλι, βρέθηκαν στην Τρίπολη και ο επικεφαλής της ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν, στη Βεγγάζη.
Η παρουσία των Κινέζων στη Μισράτα και κυρίως η επιμονή των Λιβύων να εμβαθύνουν τη σχέση τους με το Πεκίνο αποτελεί το βασικό πρόβλημα των Αμερικανών. Ετσι, τους τελευταίους μήνες οι πρεσβείες ΗΠΑ και Κίνας στην Τρίπολη μεγεθύνονται ολοένα και περισσότερο, με τις «μεσαίες» δυνάμεις που έχουν ιστορική επιρροή στη Λιβύη να επιχειρούν να ανασχεδιάσουν την παρουσία τους εκεί.
Δεν είναι τυχαίο ότι μέσα σε λίγες ημέρες ο επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Αιγύπτου Χασάν Ρασάντ, ο Ιταλός ομόλογός του, στρατηγός Τζοβάνι Καραβέλι και ο επικεφαλής της τουρκικής ΜΙΤ Ιμπραήμ Καλίν βρέθηκαν στη Λιβύη, οι δύο πρώτοι στην Τρίπολη και ο τελευταίος στη Βεγγάζη.
Οι χώρες αυτές έχουν επιρροή η οποία μεταφράζεται σε κάτι περισσότερο από διπλωματική πίεση. Η Τουρκία και η Αίγυπτος είχαν εμπλακεί υποστηρίζοντας αντίθετες πλευρές κατά τον εμφύλιο. Αυτή τη στιγμή, πρέσβης της Ελλάδας στην Τρίπολη είναι ο έμπειρος διπλωμάτης Γιάννης Παπαμελετίου, ενώ στη Βεγγάζη τα καθήκοντα του γενικού προξένου (που ξεφεύγουν από την τυπική περιγραφή της δουλειάς) ασκεί ο Αθανάσιος Αναστόπουλος, ο οποίος έχει αναλάβει και τις επαφές με τους τοπικούς αξιωματούχους.
Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει, επίσης, τη θέση του επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Ε.Ε. στη Λιβύη, την οποία θα αναλάβει ο Αλέξης Κωνσταντόπουλος, αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον IMEC. Στο τραπέζι έχει πέσει και η δημιουργία ελληνικού προξενείου στη Μισράτα, για λόγους καλύτερης συνεργασίας στο πεδίο της οικονομίας, αλλά φαίνεται ότι η ιδέα αυτή μετατίθεται χρονικά στο μέλλον. Παράλληλα, η Αθήνα κάνει κάποιες ακόμα κινήσεις, όπως η τοποθέτηση λιμενικού ακολούθου στο γενικό προξενείο στη Βεγγάζη, προκειμένου να υπάρχει καλύτερη επικοινωνία με την ακτοφυλακή της ανατολικής Λιβύης, της οποίας η Ελλάδα έχει ήδη εκπαιδεύσει περίπου 90 στελέχη.
Η τετραμερής
Η εντατική δραστηριοποίηση στη Λιβύη είναι ένα ζήτημα, ωστόσο για την Αθήνα συνοδεύεται από μια άλλη ανησυχία, τη μετατροπή της χώρας σε πεδίο συνεννόησης της Τουρκίας με κράτη που θεωρεί εταίρους της, και κυρίως την Αίγυπτο.
Τις προηγούμενες ημέρες η Αθήνα επιχείρησε να διαχειριστεί την κατάσταση που προέκυψε μετά τις πληροφορίες για τη σταδιακή συνεννόηση του Καΐρου με την Aγκυρα στα ζητήματα της Λιβύης, κυρίως όμως την τετραμερή που έγινε στην Αίγυπτο με τη συμμετοχή της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν, με τη συμμετοχή του Μασάντ Μπούλος.
Η συμφωνία για την ΑΟΖ – Αν και το Κάιρο διαβεβαιώνει την Αθήνα ότι δεν υπάρχει κάποια μεταβολή σχετικά με την τμηματική συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ, είναι σαφές ότι οι σχέσεις του με την Aγκυρα έχουν εισέλθει σε νέα εποχή, με καταλύτη αυτής της εξέλιξης το Ισραήλ.
Αν και φαίνεται ότι εκ των υστέρων η Αίγυπτος έδωσε διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχει κάποια μεταβολή στάσης που να επηρεάζει τα βασικά συμφέροντα της Ελλάδας, δηλαδή την τμηματική συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ της 6ης Αυγούστου 2020 που αποτελεί «ασπίδα» στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, είναι απολύτως σαφές ότι οι σχέσεις του Καΐρου με την Aγκυρα έχουν εισέλθει σε μια νέα εποχή. Και επιταχυντής αυτής της κατάστασης είναι το Ισραήλ.
Οι πόλεμοι των τελευταίων δυόμισι ετών έχουν φέρει τις μεγάλες σουνιτικές δυνάμεις πιο κοντά, καθώς η κατάρρευση της δύναμης του Ιράν στο Λεβάντε (Συρία και Λίβανος) δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί παθητικά, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι δημιουργούνται συνθήκες κυριαρχίας του Ισραήλ στο σύνολο της περιοχής. Η Αίγυπτος και το Ισραήλ μπορεί από το 1979 και μετά να έχουν λειτουργικές σχέσεις, ωστόσο η αλλαγή των ισορροπιών στην περιοχή επηρεάζει εκ των πραγμάτων διάφορες παραμέτρους μέχρι πρότινος σχετικά σταθερές, όπως για παράδειγμα το εύρος δέσμευσης των Αμερικανών.
