Το κείμενο του νομοσχεδίου που ετοιμάζει η Τουρκία για την «κατοχύρωση» των δικαιωμάτων της στις θάλασσες που την περιβάλλουν δεν έχει δημοσιευθεί. Ολες οι πληροφορίες προέρχονται αποκλειστικώς από ελεγχόμενες και προφανώς επιλεκτικές διαρροές προς τον Τύπο. Τα βασικά του σημεία φαίνεται ότι είναι τα ακόλουθα:
α. Η Τουρκία περιβάλλεται από κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπου εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες εντελώς διαφορετικοί από τα ισχύοντα στους ωκεανούς. Σε αυτές τις θάλασσες τα ελληνικά νησιά και η Κύπρος (που είναι νησί) χάνουν τα δικαιώματά τους επί υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ επειδή βρίσκονται σε απόσταση έως 200 ν. μιλίων από τις τουρκικές ηπειρωτικές ακτές. Επομένως, το θαλάσσιο όριο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας τοποθετείται στο μέσον του Αιγαίου διότι εκεί χωρίζονται τα δικαιώματα των ελληνικών και τουρκικών ηπειρωτικών ακτών μεταξύ τους. Τα ελληνικά νησιά ανατολικά αυτής της γραμμής καλύπτονται από την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ των τουρκικών ηπειρωτικών ακτών, δηλαδή κείνται εντός της «τουρκικής θαλάσσιας επικράτειας». Πρόκειται για την πεμπτουσία του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
β. Για πρώτη φορά περιλαμβάνεται –πέραν των χωρικών υδάτων, της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ– και η «συνορεύουσα ζώνη». Πρόκειται για μία θαλάσσια ζώνη που ξεκινάει αμέσως μετά τα χωρικά ύδατα και εκτείνεται έως 24 ν. μίλια από τις ακτές. Σε αυτήν το κράτος εμποδίζει και τιμωρεί παραβιάσεις των τελωνειακών, μεταναστευτικών ή υγειονομικών του νόμων που τελούνται στο έδαφός του. Ουσιαστικά η Τουρκία προσπαθεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο να κηρύξει η Ελλάδα «συνορεύουσα ζώνη» αντί να αυξήσει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο.
γ. Ο Τούρκος πρόεδρος θα έχει δικαίωμα να θεσπίζει «θαλάσσιες περιοχές ειδικού καθεστώτος», πέραν των γνωστών θαλασσίων ζωνών (δηλαδή χωρικών υδάτων, «συνορεύουσας ζώνης», υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ). Σε αυτές τις alla turca ζώνες θα ασκούνται περιορισμένα κάποια από τα δικαιώματα που προβλέπονται στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, που αρνείται να υπογράψει και κυρώσει η Τουρκία. Αυτή η πρόβλεψη μάλλον γίνεται για τα θαλάσσια πάρκα που «θέσπισε» η Τουρκία ανάμεσα σε Λήμνο και Σαμοθράκη και πέριξ του Καστελλορίζου σε περιοχές ανοιχτής θάλασσας.
δ. Ο νόμος αποτυπώνει την υπάρχουσα κατάσταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο με εύρος 6 ναυτικών μιλίων. Αμέσως μετά το τέλος των ελληνικών χωρικών υδάτων η Τουρκία θεσπίζει διάφορες ζώνες. Ο νόμος θα δίνει εξουσιοδότηση στον τουρκικό στρατό να παρεμβαίνει για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεών του. Με αυτόν τον τρόπο η Τουρκία θα διατηρήσει το casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, χωρίς ταυτοχρόνως να εκτίθεται.
ε. Σε αυτές τις θαλάσσιες ζώνες η Τουρκία θα απαγορεύει όλες τις δραστηριότητες (αλιεία, έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, επιστημονική έρευνα, προστασία περιβάλλοντος) χωρίς δική της έγκριση και αδειοδότηση. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να νομιμοποιήσει όσα κάνει τα τελευταία τρία χρόνια με την πόντιση καλωδίων, αλλά και να παρεμποδίσει την έρευνα σε θαλάσσια τεμάχια νοτίως της Κρήτης.
στ. Τα «τουρκικά Στενά», δηλαδή τα ∆αρδανέλια, ο Βόσπορος και η Θάλασσα του Μαρμαρά, παύουν να αποτελούν «διεθνή στενά», αλλά θεωρούνται «εσωτερικά ύδατα» της Τουρκίας.
Σίγουρα οι λόγοι που έρχεται προς ψήφιση ο συγκεκριμένος νόμος είναι και εσωτερικοί. Η τουρκική κοινή γνώμη βλέπει με ανησυχία τον τελευταίο καιρό ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη και πλοία στην Κύπρο, ραντάρ με τις ευλογίες του ΝΑΤΟ στην Κάρπαθο, την ελληνική αντιπυραυλική κάλυψη Βουλγαρίας και Σαουδικής Αραβίας, τη βοήθεια σε Κατάρ και Εμιράτα. Οταν θεσπιστεί, θα είναι ένα εσωτερικό κείμενο της Τουρκίας, το οποίο δεν θα παράγει αποτελέσματα στο διεθνές πεδίο ως προς τις διατάξεις του που είναι αντίθετες με το διεθνές δίκαιο και τη διεθνή πρακτική. Επίσης, σχεδόν όλα όσα περιέχονται στο νομοσχέδιο έχουν ξανατεθεί από την Τουρκία σε διάφορες χρονικές στιγμές μετά το 1974. Θα μπορούσε να πει κάποιος: «μία από τα ίδια». Δεν είναι όμως έτσι.
Η ψήφιση του νόμου συνιστά ποιοτική αναβάθμιση των τουρκικών διεκδικήσεων στο θαλάσσιο πεδίο. Οπως λέει η νεολαία, «αλλάζουν πίστα». Εφεξής η τήρηση του νόμου θα είναι νομική υποχρέωση των Tούρκων διπλωματών. Οταν θα τους λέμε ότι οι ισχυρισμοί τους είναι αντίθετοι προς το διεθνές δίκαιο, θα απαντούν ότι συμμορφώνονται προς νόμο του κράτους τους. Κατ’ ουσίαν, η Τουρκία κλείνει την πόρτα στις όποιες διαπραγματεύσεις.
Επίσης, αφ’ ης στιγμής ψηφιστεί, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να τροποποιηθεί. Το διαπιστώσαμε επανειλημμένως μετά το 1995, οπότε πέρασε στην τουρκική εθνοσυνέλευση το ψήφισμα για το casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων. «Δυστυχώς, δεν μπορούμε να το καταργήσουμε» έλεγαν ατύπως οι Τούρκοι διπλωμάτες. Ως προς τις αντιδράσεις μας, η Ελλάδα έχει τη στρατιωτική ισχύ να συνεχίσει τις σύμφωνες με το διεθνές δίκαιο δραστηριότητές της στις θαλάσσιες ζώνες της.
*Ο κ. Αγγελος Μ. Συρίγος είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής – Πάντειο Πανεπιστήμιο, βουλευτής Ν.Δ. στην Α΄ Αθηνών. Το βιβλίο του «Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
