Την αποσύνδεση της επιχείρησης «Ειρήνη» της Ε.Ε. (EUNAVFOR MED) στα ανοιχτά της Λιβύης, για τη διενέργεια νηοψιών σε εφαρμογή του εμπάργκο όπλων στη χώρα, από τη νομική βάση της, δηλαδή τη σχετική εντολή του ΟΗΕ, αποφάσισαν τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας (Σ.Α.).
Συγκεκριμένα, όπως αποκαλύπτει σήμερα η «Κ», πριν από λίγες ημέρες τόσο η Ελλάδα ως μη μόνιμο μέλος όσο και η Γαλλία ως μόνιμο μέλος του Σ.Α. ΟΗΕ, που είχαν αρχικά συντάξει την απόφαση 2292/2016, με την οποία καθίσταται δυνατή η διενέργεια νηοψιών στα ανοιχτά της Λιβύης για την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων, δεν ζήτησαν την ανανέωση της εντολής, γεγονός που σημαίνει ότι στις 25 Μαΐου, που λήγει η ετήσια διάρκειά της, η επιχείρηση «Ειρήνη» θα συνεχιστεί δίχως τη νομική κάλυψη του ΟΗΕ.
Η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία, αλλά και το Λουξεμβούργο και η Πολωνία με εναέρια μέσα, είναι οι βασικές ευρωπαϊκές χώρες που συνεχίζουν να μετέχουν.
Η εξέλιξη αυτή δεν ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία. Ηδη εντός της Ε.Ε. είχε γίνει μια αρκετά εντατική και παρασκηνιακή συζήτηση για την αποσύνδεση της επιχείρησης από την απόφαση του Σ.Α. ΟΗΕ, με βασικό επιχείρημα την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αυτονομίας. Σε ένα παράλληλο διπλωματικό πεδίο, η Λιβύη ως άμεσα ενδιαφερόμενο κράτος ζήτησε η εντολή της επιχείρησης «Ειρήνη» να επεκταθεί και στο εμπάργκο πετρελαίου και πετρελαιοειδών προϊόντων. Το αίτημα της Λιβύης συνάντησε αντιστάσεις εντός του Σ.Α. ΟΗΕ από κράτη-μέλη που θεωρούν ότι το εμπάργκο στα πετρελαιοειδή θίγει τα συμφέροντά τους. Στην απόφαση να μην ανανεωθεί η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας συνέτεινε το ενδεχόμενο κάποιο μόνιμο μέλος να ασκήσει βέτο. Κάτι τέτοιο προφανώς θα έπληττε την αξιοπιστία της επιχείρησης «Ειρήνη» και εκτιμήθηκε ότι θα επιδείνωνε και την ένταση ανάμεσα στα δύο διαφορετικά στρατόπεδα εντός της Λιβύης (Τρίπολη και Βεγγάζη).
Η μετατροπή της επιχείρησης «Ειρήνη» σε αμιγώς ευρωπαϊκή σημαίνει ότι πρακτικά σταματάει να δεσμεύει τα εκτός Ευρώπης μέλη του Σ.Α. (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα) και θα εστιάζει στα συμφέροντα ασφαλείας της Ε.Ε. στη Μεσόγειο. Η επιχείρηση θα γίνει περισσότερο ευρωκεντρική, με κάποιου είδους «ανοσία» στις διαφωνίες που κατά καιρούς συναντούσε εντός Σ.Α. ΟΗΕ, ωστόσο μένει να αποδειχθεί πώς θα συνεχιστεί.
Με στρατηγείο τη Ρώμη
Αυτή τη στιγμή η επιχείρηση έχει ως στρατηγείο τη Ρώμη και επικεφαλής των επιχειρήσεων των Ιταλό υποναύαρχο Μάρκο Κασαπιέρι, αναπληρωτή του τον Γάλλο υποναύαρχο Ζαν Μαρκ Λε Κιγιέκ και εν πλω διοικητή τον Ιταλό υποναύαρχο Αντρέα Μπιέλι. Ο αρχιπλοίαρχος Σταύρος Πολυδώρου του Πολεμικού Ναυτικού είναι επικεφαλής του επιτελείου της επιχείρησης. Η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία, αλλά και το Λουξεμβούργο και η Πολωνία με εναέρια μέσα, είναι οι βασικές ευρωπαϊκές χώρες που υποστηρίζουν την επιχείρηση με τις δυνατότητες που απαιτούνται. Από το 2020, όταν η επιχείρηση ξεκίνησε, με μικρή ή μεγαλύτερη συμβολή συνεισέφεραν με μέσα συνολικά 24 κράτη-μέλη της Ε.Ε., ωστόσο είναι απολύτως σαφές ότι η επιχείρηση στηρίζεται αποκλειστικά στη βούληση της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ελλάδας. Πίσω από τους αριθμούς που μοιάζουν εντυπωσιακοί (23.444 οχλήσεις δι’ ασυρμάτου, 33 εν πλω νηοψίες κ.λπ.), τα αποτελέσματα δεν θεωρούνται ότι είναι τα αναμενόμενα. Επιπλέον, επιχειρήσεις όπως η «Ειρήνη» δεν θεωρούνται αναγκαίες και από συμμαχικές χώρες, όπως οι ΗΠΑ, που επιχειρούν με δικούς τους τρόπους να φέρουν πιο κοντά την Τρίπολη και τη Βεγγάζη. Τελευταίο παράδειγμα είναι η συμμετοχή υπό τη λιβυκή σημαία χερσαίων δυνάμεων και από τις δύο πλευρές της χώρας στην τουρκική άσκηση «Efes 2026», που διεξάγεται αυτή την περίοδο στην Ανατολική Μεσόγειο.
