Διαπράττει η Ουκρανία κατάχρηση της συμμαχικής αλληλεγγύης; Το ερώτημα, που πρόσφατα επεκτάθηκε στη Μεσόγειο, τίθεται εδώ και καιρό στη Φινλανδία και στις χώρες της Βαλτικής, οι οποίες συνήθισαν πλέον να ζουν με τον φόβο ότι ο πόλεμος μπορεί να επεκταθεί στα εδάφη τους. Η υβριδική –ηλεκτρονική και ψηφιακή– εκδοχή της ουκρανικής αντεπίθεσης απέναντι στη Ρωσία φαίνεται να μη γνωρίζει σύνορα, αποτελώντας συχνά αφορμή για παραφωνίες στις σχέσεις μεταξύ φίλων.
«Πλήγμα» στη Λετονία – Η πρωθυπουργός της Λετονίας παραιτήθηκε την Πέμπτη. Είχε προηγηθεί η απόσυρση του αριστερού κόμματος από τον κυβερνητικό συνασπισμό. Αφορμή ήταν η είσοδος στη χώρα δύο ουκρανικών drones, τα οποία εξερράγησαν σε εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου.
Ενδεικτική των παρενεργειών που προκαλεί ο πόλεμος στους συμμάχους της Ουκρανίας ήταν η παραίτηση της πρωθυπουργού της Λετονίας Εβίκα Σιλίνια την Πέμπτη. Προηγήθηκε, μία ημέρα πριν, η απόσυρση του αριστερού κόμματος από τον κυβερνητικό συνασπισμό. Αφορμή ήταν η είσοδος στη χώρα δύο ουκρανικών drones, τα οποία προέρχονταν από τη Ρωσία και εξερράγησαν σε εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου. Ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Λετονίας αναγνώρισε ότι τα εισερχόμενα μη επανδρωμένα αεροσκάφη δεν εντοπίστηκαν εγκαίρως και κατ’ επέκτασιν καθυστέρησε η ενεργοποίηση των anti-drone συστημάτων.
Ούτε ειρήνη ούτε πόλεμος
Οι χώρες που βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής από την εμπόλεμη ζώνη βιώνουν ένα ιδιότυπο καθεστώς. Δεν βρίσκονται σε πόλεμο, ούτε ακριβώς σε ειρήνη. «Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι πολύ απλό. Τα ουκρανικά drones κινούνται ακριβώς στα όρια των συνόρων της Ρωσίας με τη Φινλανδία και τις βαλτικές χώρες προκειμένου να αποφεύγουν το πλήρες φάσμα της ρωσικής αεράμυνας. Σε αυτά τα όρια υπάρχει μικρότερη ενεργός παρεμβολή, λιγότερος ηλεκτρονικός πόλεμος από τη Ρωσία.
Από την άλλη πλευρά, αν πετάξουν υπερβολικά μέσα σε αυτές τις συμμαχικές χώρες, τότε οι Ρώσοι θα μπορούν να ισχυριστούν ότι η Ουκρανία χρησιμοποιεί την κάλυψη του ΝΑΤΟ για τις επιχειρήσεις της, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται», εξηγεί στην «Κ» ο Τζέιμς Ακούνα, πρώην επιχειρησιακός αξιωματικός της CIA με 20 χρόνια υπηρεσίας, ο οποίος δραστηριοποιείται πλέον ως σύμβουλος σε θέματα drones στις χώρες της Βαλτικής.
Τα ρωσικά αντίμετρα βρίσκονται εμφανώς πίσω από τα πρόσφατα περιστατικά που έχουν κλονίσει τους συμμάχους της Ουκρανίας. Στην πράξη η Ρωσία διαταράσσει τα σήματα GPS στην περιοχή με ισχυρά συστήματα ηλεκτρονικών παρεμβολών τοποθετημένα σε κομβικά σημεία της ρωσικής επικράτειας. Ενίοτε καταφέρνει να αποκτά τον έλεγχο των ουκρανικών drones μέσω hacking και να τα κατευθύνει σκόπιμα προς τους στόχους στις αντίστοιχες περιοχές.
Μια άλλη επιπλοκή έχει να κάνει με τους αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης που έχουν προγραμματιστεί να αναγνωρίζουν οπτικά βασικά χαρακτηριστικά ενεργειακών υποδομών – οδηγούν έτσι τα αποπροσανατολισμένα drones προς στόχους τους οποίους οι αλγόριθμοι θεωρούν ότι είναι οι προγραμματισμένοι.
Τα αντίμετρα της Μόσχας προκαλούν σοβαρά προβλήματα όχι μόνο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και στην πολιτική αεροπορία της Ουκρανίας – ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας έχει καταδικάσει τις ρωσικές πρακτικές. Ωστόσο, δεδομένης της αυξημένης ικανότητας των ουκρανικών drones να απειλούν τις ρωσικές ενεργειακές εξαγωγές και τη βιομηχανική αμυντική υποδομή της Ρωσίας, ακόμη και πολύ μακριά από τα ουκρανικά σύνορα, η ρωσική αντίδραση είναι μάλλον αναμενόμενη. Για ορισμένους καταδεικνύει και την ανασφάλεια που αισθάνεται το Κρεμλίνο μπροστά στις επιχειρησιακές δυνατότητες του Κιέβου.
Τι ζητούν οι Εσθονοί
«Οι τερματικοί σταθμοί στον Φινλανδικό Κόλπο συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους στόχους της Ουκρανίας, καθώς διαχειρίζονται περίπου το 40% των θαλάσσιων εξαγωγών αργού πετρελαίου της Ρωσίας. Η Ουκρανία κατανοεί απολύτως ότι οποιαδήποτε προσπάθεια χρήσης του εναέριου χώρου των βαλτικών χωρών θα ήταν εξαιρετικά απερίσκεπτη – διπλωματικά, στρατηγικά και επιχειρησιακά. Ωστόσο, τα ρωσικά αντίμετρα επηρεάζουν αναπόφευκτα ορισμένα drones που κατευθύνονται προς τους ρωσικούς στόχους πολύ κοντά στα σύνορά μας και τα αναγκάζουν να παρεκκλίνουν προς τον δικό μας εναέριο χώρο.
Δεν υπάρχει απολύτως καμία δόλια πρόθεση από την πλευρά της Ουκρανίας σε αυτά τα περιστατικά. Ωστόσο, οι εσθονικές αρχές ζήτησαν από το Κίεβο να δώσει πρόσθετη προσοχή στον έλεγχο και στη δυνατότητα καθοδήγησης των drones. Εδώ όλοι αντιλαμβάνονται με απόλυτη σαφήνεια την κατάσταση: η αιτία του προβλήματος είναι η συνεχιζόμενη παράνομη ρωσική επιθετικότητα και όχι η νόμιμη και δικαιολογημένη αυτοάμυνα της Ουκρανίας», σπεύδει να τονίσει στην «Κ» ο Τόμας Τζερμαλάβιτσιους, επικεφαλής μελετών στο International Centre for Defence and Security της Εσθονίας.
Ρωσία κατά Φινλανδίας – Η Μόσχα από την πλευρά της κατηγορεί τη Φινλανδία και τις βαλτικές χώρες ότι βοηθούν τις ουκρανικές επιθέσεις. Είτε έχουν αναποτελεσματική αεράμυνα, είτε επιτρέπουν σκόπιμα τη χρήση του εναέριου χώρου τους για επιθέσεις κατά της Ρωσίας.
H κυβέρνηση της Φινλανδίας πάντως έχει επικρίνει έντονα την Ουκρανία, χαρακτηρίζοντας απαράδεκτη την παραβίαση του εναέριου χώρου της. Εχει θέσει το θέμα στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, διευκρινίζοντας ότι σε κάθε περίπτωση αναγνωρίζουν το δικαίωμα της Ουκρανίας στην αυτοάμυνα. Το Ελσίνκι δεν ζητάει να σταματήσουν οι ουκρανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στη Ρωσία, τονίζει όμως ότι το Κίεβο θα πρέπει να διασφαλίσει πως δεν θα επαναληφθούν αντίστοιχα περιστατικά, δεδομένου ότι λόγω των εκρηκτικών που φέρουν τα drones υπάρχει κίνδυνος σοβαρού ατυχήματος. Η ουκρανική κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να συνεργαστεί με τη Φινλανδία και τις βαλτικές χώρες για την ενίσχυση της ασφάλειας στον εναέριο χώρο τους. Σημειώνεται ότι οι αντίστοιχες χώρες ήδη επενδύουν εκατομμύρια ευρώ σε νέα συστήματα αντιμετώπισης drones.
Η Μόσχα από την πλευρά της κατηγορεί τη Φινλανδία και τις βαλτικές χώρες ότι βοηθούν τις ουκρανικές επιθέσεις. Είτε έχουν αναποτελεσματική αεράμυνα, είτε επιτρέπουν σκόπιμα τη χρήση του εναέριου χώρου τους για επιθέσεις κατά της Ρωσίας, έχουν υποστηρίξει Ρώσοι αξιωματούχοι. «Οι εισβολές ουκρανικών drones στον εναέριο χώρο της Φινλανδίας και της Εσθονίας θα πρέπει να κατανοηθούν στο πλαίσιο τυχαίων περιστατικών.
Η Φινλανδία και οι βαλτικές χώρες δεν έχουν δώσει στην Ουκρανία άδεια να χρησιμοποιεί τον εναέριο χώρο τους για επιθέσεις κατά της Ρωσίας, απορρίπτοντας έτσι τους σχετικούς ρωσικούς ισχυρισμούς. Τα περιστατικά αυτά θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστά συμβάντα. Ωστόσο, ιδιαίτερα η Φινλανδία έχει καταστήσει σαφές προς την Ουκρανία ότι πρέπει να ελέγχει καλύτερα τα drones της», υπογραμμίζει στην «Κ» η Ιρο Σαρκά, ανώτερη ερευνήτρια στο Finnish Institute of International Affairs της Φινλανδίας.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό διαδραματίζουν πλέον αυξανόμενο ρόλο στην υβριδική άμυνα της Ουκρανίας και τα θαλάσσια μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας, ιδιαίτερα τα «καμικάζι». Το συμπέρασμα προκύπτει αβίαστα αν παρατηρήσει κανείς τις ουκρανικές επιχειρήσεις στη Μαύρη Θάλασσα.
Είναι όμως έκδηλο ότι το θέμα αφορά πλέον και τη Μεσόγειο, όπως έγινε απολύτως σαφές με το περιστατικό στη Λευκάδα. Η Ουκρανία μεταφέρει αποφασιστικά και διεθνώς τη σύγκρουση προς τη ρωσική πλευρά. Στο πλαίσιο αυτό επιδιώκει να πλήττει τη Ρωσία όπου υπάρχουν δυνάμεις της ή όπου βρίσκεται ακόμη και ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος» της.
Ανασφάλεια και στη θάλασσα
«Επομένως, αν αυτά τα πλοία διέρχονται από την Ελλάδα, τότε είναι πιθανό να βλέπουμε ουκρανικές επιχειρήσεις που θα στοχεύουν τέτοια πλοία στο πλαίσιο του ασύμμετρου πολέμου. Είναι αυτό απειλή; Θα το αφήσω σε εσάς να το κρίνετε. Αν υπάρχουν πλοία γεμάτα εκρηκτικά και drones που πετούν παντού, τι πιστεύετε ότι σημαίνει αυτό για την ασφάλεια; Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για μια νέα και αναδυόμενη απειλή, κάτι που σίγουρα πρέπει να παρακολουθείται πολύ στενά», σχολιάζει στην «Κ» ο Τζέιμς Ακούνα.
«Είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι και αυτά τα θαλάσσια drones στη Μεσόγειο, στο δευτερεύον θέατρο των ουκρανικών ναυτικών επιχειρήσεων, αντιμετωπίζουν κατά καιρούς προβλήματα πλοήγησης και επικοινωνίας, με αποτέλεσμα να χάνονται η σύνδεση και ο έλεγχός τους από τους χειριστές», είπε στην «Κ» ο Τόμας Τζερμαλάβιτσιους. «Το περιστατικό στη χώρα σας, μεταξύ άλλων, αναδεικνύει την ανάγκη για κοινές συμμαχικές δράσεις του ΝΑΤΟ στην ανάπτυξη anti-drone και συστημάτων επιτήρησης σε διάφορους επιχειρησιακούς τομείς», παρατηρεί από την πλευρά της η Ιρο Σαρκά.
