Κύριε διευθυντά
Λέγεται ότι δεν υπάρχει επιχείρημα, στο οποίο δεν μπορεί να αντιταχθεί αντεπιχείρημα. Ομως απόλυτο δεν υπάρχει. Τα πάντα είναι σχετικά: Στα επιχειρήματα του εξαίρετου κυρίου Ηλία Μαγκλίνη στο άρθρο του «Μπορεί η βλασφημία να είναι τέχνη;» («Κ» της 14.3.2025), που κατά τη γνώμη μου παράγουν πλήρη πειθώ, πιστεύω ότι δεν μπορεί να προβληθεί κανένα αντεπιχείρημα: Πράγμα εξόχως σπάνιο!
Επιτρέψτε μου να διατυπώσω μια-δυο σκέψεις που μου προκλήθηκαν από το άρθρο.
Γράφει το Σύνταγμά μας, μεταξύ πολλών άλλων, ότι η τέχνη είναι ελεύθερη. Γράφει επίσης ότι η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του κράτους, «τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συμφέροντος», το οποίο καθορίζει εκάστοτε ο νομοθέτης.
Στην ιδιοκτησία αυτή καθ’ εαυτήν αντιτάσσονται «τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή». Το ότι πρόκειται για αντιπαράθεση προκύπτει εμφανώς από τη λέξη «όμως» που χρησιμοποιεί το Σύνταγμά μας. Ετερον λοιπόν ο θεσμός της ιδιοκτησίας, εκάτερον δε τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή. Η ιδιοκτησία ως θεσμός προστατεύεται άνευ ετέρου, απολύτως, τα εξ αυτής όμως απορρέοντα δικαιώματα των προσώπων οριοθετούνται, δηλαδή περιορίζονται.
Ερχομαι στην ελευθερία της τέχνης: Το Σύνταγμά μας την εγγυάται, άραγε, ως δικαίωμα του προσώπου ή ως θεσμό (όπως την ιδιοκτησία); Αν την εγγυάται ως θεσμό, ο νόμος μπορεί ίσως να της θέτει όρια, όπως και στον θεσμό της ιδιοκτησίας, αλλά δεν μπορεί ασφαλώς να την αναιρεί ή να την περιορίζει υπέρμετρα, διότι τότε θα κατέλυε την υπερέχουσα έναντι του νόμου ισχύ του Συντάγματος. Αν εξ ετέρου εγγυάται την ελευθερία της τέχνης ως δικαίωμα, όρια δεν μπορεί να της θέσει, αφού το Σύνταγμά μας όχι μόνο δεν προβλέπει ρητώς σχετική δυνατότητα του νομοθέτη αλλά ορίζει μάλιστα ότι τα συνταγματικά δικαιώματα μπορούν να περιορίζονται, μόνον αν το ίδιο το Σύνταγμα επιτρέπει στον νόμο να τα περιορίζει («επιφύλαξη υπέρ του νόμου»).
Επομένως το βασικό ζήτημα είναι αν η τέχνη κατοχυρώνεται ως θεσμός που επιδέχεται νομοθετικές και περιοριστικές παρεμβάσεις, χωρίς να απαιτείται συνταγματική επιφύλαξη υπέρ του νόμου, ή αν κατοχυρώνεται ως δικαίωμα.
Ως δικαίωμα πάντως μου φαίνεται ότι βρίσκει τη συνταγματική αναγνώρισή του όχι στη διάταξη που διατρανώνει την ελευθερία της τέχνης ως θεσμού αλλά στη διάταξη για την ελευθερία της έκφρασης των στοχασμών, περιλαμβανομένων και των καλλιτεχνικών στοχασμών, που εκδηλώνεται «τηρώντας τους νόμους του κράτους».
Επομένως ο νόμος μπορεί να περιορίζει την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης.
Αλλά νόμος για τη βλασφημία και την τιμώρησή της δεν υπάρχει πια στην έννομη τάξη μας. Αν υπάρχει άλλος νόμος, περιοριστικός της ελευθερίας της τέχνης, αυτός μπορεί να είναι εφαρμοστέος, αν συνάδει προς τις σχετικές συνταγματικές εγγυήσεις.
*Κηφισιά
