Κύριε διευθυντά
Τολμηρές και «παρακινδυνευμένες» οι προτάσεις του κ. Σπύρου Φιλίππου στην επιστολή με τίτλο «Σύζευξη, διάζευξη και… στο βάθος ∆ίας» («Η Καθημερινή», 27/9/2024), αναφερόμενες στην ετυμολογική συγγένεια του ονόματος ∆ίας με νεοελληνικές λέξεις. Απόψεις που δεν ευσταθούν και παραπέμπουν συνειρμικά σε αντίστοιχους, ενίοτε προκλητικούς και παιγνιώδεις, ετυμολογικούς σχηματισμούς στη νεοελληνική γλώσσα.
Η λέξη Ζευς είναι ανώμαλο ουσιαστικό, με ινδοευρωπαϊκή (σανσκριτική) προέλευση: Ζεύς, Ζεῦ (Jupiter), στις ευθείες πτώσεις και στις πλάγιες: ∆ιός, ∆ιί, ∆ία, εκ του αχρήστου ∆ις, όπως εκ του αχρήστου Ζην – Ζηνός, Ζηνί, Ζῆνα. Ενας σύντομος ομηρικός ύμνος (23) αναφέρει: Ζῆνα θεῶν τὸν ἄριστον ἀείσομαι…
Ο Ζευς, υπέρτατος των Ολυμπίων θεών, ήταν γιος του Κρόνου και της Ρέας, «πατήρ ἀνδρῶν καὶ θεῶν». Η λέξη εμφανίζεται στη Θεογονία του Ησιόδου και κυρίως στα ομηρικά έπη με μια χορεία επιθέτων δηλωτικών του μεγαλείου και της αίγλης του, που απέχουν πλήρως από τον προτεινόμενο ετυμολογικό συσχετισμό. Είναι θεός του ουρανού, «αἰθέρι ναίων», νεφεληγερέτης, κελαινεφής, τερπικέραυνος, ἐρίγδουπος, ἐριβρεμέτης, ἑρκεῖος, ξείνιος, κ.ά. Σύμβολα της δύναμης ο κεραυνός και η αιγίς (αἰγίοχος). Ετσι, στην ελληνική γλώσσα απαντούν διάφορες λέξεις, ετυμολογικώς συγγενείς προς τον ∆ία, όπως διίφιλος, διογενής, διοτρεφής, διόσδοτος, διοσημία, διόσκουρος, κ.ά. Παρόμοια, από τον Ζῆνα: ζηνόφρων, ζηνόδοτος, ζηνοδοτήρ, κ.ά. Ζᾶνες, επίσης, λέγονται τα χάλκινα αγάλματα του ∆ιός στην Ολυμπία, από το πρόστιμο των παραβατών αθλητών.
Δ.φ., Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων και του Συλλόγου «Οι Φίλοι του Μουσείου Γ. Δροσίνη»
