Τις τελευταίες δεκαετίες έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος σε ό,τι αφορά τις έμφυλες ανισότητες στην εργασία. Οι γυναίκες δεν καλούνται πλέον να επιλέξουν ανάμεσα στην απόκτηση παιδιού και σε μια καλή δουλειά. Ολο και περισσότερες, μάλιστα, έχουν τη δυνατότητα όχι απλώς να έχουν μια δουλειά, αλλά να χτίσουν μια καριέρα. Ενώ όμως σε πολλές χώρες, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα ποσοστά εγγραφής και αποφοίτησης των γυναικών από τα πανεπιστήμια ξεπερνούν εκείνα των ανδρών, το μισθολογικό χάσμα επιμένει. Γιατί;
Είναι η «άπληστη εργασία», stupid!», όπως υποστηρίζει στο βιβλίο της «Καριέρα και οικογένεια. Το μακρύ ταξίδι των γυναικών προς την ισότητα» η οικονομολόγος του Harvard και κάτοχος του Νομπέλ Οικονομικών 2023 για την έρευνά της σχετικά με τη θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας, Κλόντια Γκόλντιν. Οι περισσότερες εταιρείες πληρώνουν καλύτερα τους εργαζομένους που είναι διαρκώς διαθέσιμοι, που είναι έτοιμοι να τα παρατήσουν όλα για να ανταποκριθούν σε μια εκκρεμότητα.
Οταν οι γυναίκες μετακινούνται, για λόγους που αφορούν έιτε τη δική τους εργασία είτε του συντρόφου τους, είναι συχνότερα εκείνες που αναλαμβάνουν το οργανωτικό βάρος.
Και μαντέψτε ποιοι –ή μάλλον ποιες– δεν μπορεί να είναι διαρκώς διαθέσιμες όταν κάνουν παιδιά. Παρά την πρόοδο, η ισότητα στο γραφείο δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη ισότητα στο σπίτι, το βάρος του νοικοκυριού και της φροντίδας των παιδιών εξακολουθεί να πέφτει δυσανάλογα στους ώμους των γυναικών. Σύμφωνα με την έρευνα της Γκόλντιν, μόλις μια γυναίκα αποκτήσει παιδί, οι αποδοχές της σταματούν να αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό όπως εκείνες των ανδρών, ακόμη και όταν γυναίκες και άνδρες έχουν παρόμοιο μορφωτικό επίπεδο.
Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της στα ελληνικά από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, η «Κ» είχε την ευκαιρία να θέσει λίγες ερωτήσεις στη διακεκριμένη οικονομολόγο –μί α από τις μόλις τρεις γυναίκες που έχουν τιμηθεί με το Νομπέλ Οικονομικών.
– Κυρία Γκόλντιν, η έρευνα δείχνει ότι οι εργαζόμενοι συχνά αυξάνουν περισσότερο τις αποδοχές τους αλλάζοντας εργοδότη, παρά παραμένοντας στην ίδια εταιρεία. ∆ημιουργεί αυτή η δυναμική μία επιπλέον πρόκληση για τις γυναίκες;
– Η ερώτησή σας είναι σημαντική για όσους είναι δεμένοι με άλλους ανθρώπους και με έναν τόπο. Ας σκεφτούμε, λοιπόν, τις γυναίκες που βρίσκονται σε μια σχέση (με άνδρα σύντροφο) και έχουν παιδιά που ζουν στο σπίτι. Οι γυναίκες τείνουν να είναι οι «δεμένες που μένουν» (σ.σ. tied stayers, το άτομο που μένει σε έναν τόπο, παρότι θα είχε προσωπικό όφελος αν μετεκινείτο) ή οι «δεμένες που μετακινούνται» (σ.σ. tied movers, το άτομο που μετακομίζει, παρότι η μετακόμιση δεν εξυπηρετεί πρωτίστως τη δική του καριέρα), πράγμα που σημαίνει ότι οι αποφάσεις της οικογένειας καθορίζονται περισσότερο από κάποιον άλλον – τον ενήλικο άνδρα. Αυτό από μόνο του σημαίνει ότι έχουν λιγότερες πιθανότητες να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες ανέλιξης που προσφέρει η κινητικότητα. Υπάρχουν όμως και άλλα. Οταν μετακινούνται, για λόγους που αφορούν είτε τη δική τους εργασία είτε του συντρόφου τους, είναι συχνότερα εκείνες που αναλαμβάνουν το οργανωτικό βάρος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα παιδιά – να βρουν παιδίατρο, οδοντίατρο, σχολείο. Ο κατάλογος είναι ατελείωτος. Επομένως, ναι, αυτό δημιουργεί για τις γυναίκες κάτι περισσότερο από μία επιπλέον πρόκληση.
– Από τότε που λάβατε το βραβείο Νομπέλ, ποια είναι η ιδέα από το έργο σας στην οποία θα θέλατε να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής;
– Δεν είμαι σύμβουλος πολιτικής ούτε ακτιβίστρια και, επομένως, δεν σκέφτομαι με αυτούς τους όρους. Το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς μου αφηγείται μια ιστορία για το παρελθόν και το παρόν, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο. Δεν προτείνει, όμως, μια πολιτική ως διορθωτική παρέμβαση. Για παράδειγμα, το βιβλίο μου «Career and Family» δείχνει γιατί οι αποδοχές των γυναικών είναι συχνά χαμηλότερες από εκείνες των ανδρών και ποιος είναι ο ρόλος της «άπληστης εργασίας» (σ.σ. greedy work). Δεν θα υποστήριζα, πάντως, μια πολιτική που περιορίζει τις ώρες εργασίας. Θα έλεγα πως οτιδήποτε (για παράδειγμα οι επιδοτήσεις) εξισορροπεί τους όρους του παιχνιδιού σε σχέση με τη φροντίδα των παιδιών θα μετατόπιζε την ισορροπία προς όφελος των γυναικών. Δεν είμαι, όμως, εγώ εκείνη που σχεδιάζει πολιτικές.
– Εχετε συχνά εκφράσει αισιοδοξία για το μέλλον. Σε μια εποχή που οι νεότερες γενιές επικρίνονται συχνά για τη στάση τους απέναντι στην εργασία, βλέπετε λόγους ελπίδας στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν την καριέρα, τη φροντίδα και την οικογενειακή ζωή;
– Οι νέοι άνθρωποι που βλέπω είναι λόγοι για ελπίδα και χαρά. Οι φοιτητές μου είναι άνθρωποι που δρουν, που προσφέρουν, που σκέφτονται. Τι περισσότερο θα μπορούσα να ζητήσω;
– Ποια είναι η συμβουλή που θα δίνατε σε μια νέα γυναίκα που ξεκινάει τώρα την επαγγελματική της πορεία;
– Είναι η ίδια συμβουλή που θα έδινα και σε ένα νέο άνδρα: να διατηρεί την αίσθηση του θαυμασμού για τον κόσμο γύρω του. Να κάνει ερωτήσεις, να ακολουθεί την περιέργειά του και να συνεχίζει να την ακολουθεί. Θα τους έθετα το ερώτημα που διατύπωσε η πολυβραβευμένη ποιήτρια Μέρι Oλιβερ: «Πες μου, τι σκοπεύεις να κάνεις με τη μία άγρια και πολύτιμη ζωή που σου δόθηκε;» (σ.σ. Από το ποίημά της «The Summer Day», Η Καλοκαιρινή Μέρα, ένας ύμνος στη φύση, στην προσοχή και στην απόλαυση της στιγμής). Και ύστερα θα τους έλεγα ότι μπορούν να το κάνουν και θα τους άφηνα να ακολουθήσουν τον δρόμο τους.
